Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Analysis of the image of family relations in English and
Uzbek literature
Khurshida ASHUROVA
Central Asian Medical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received July 2024
Received in revised form
10 August 2024
Accepted 25 August 2024
Available online
25 September 2024
This article analyzes the portrayal of family relations in the
literature of England and Uzbekistan. Based on Jane Austen
’
s
Pride and Prejudice and Askad Mukhtar
’
s Chinar, family
relations, their social context, and psychological aspects are
explored. The works examine family values, personal interests,
and the influence of the social environment on the family.
Differences in the formation and significance of family relations
are highlighted through the common and specific aspects of
Uzbek and English literature.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss3
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
family relations,
Jane Austen,
Ascad Mukhtor,
Pride and Prejudice,
Chinar,
social structure,
culture,
psychology,
values,
customs,
personal interests,
social environment.
Ingliz va
o‘
zbek adabiyotida oilaviy munosabatlar
obrazining tahlili
ANNOTATSIYA
Калит сўзлар:
oilaviy munosabatlar,
Jeyn Osten,
Asqad Muxtor,
G‘
urur va
g‘
urur,
Chinor,
ijtimoiy tuzilma,
madaniyat,
psixologiya,
qadriyatlar,
urf-odatlar,
shaxsiy manfaatlar,
ijtimoiy muhit.
Ushbu maqolada Angliya va
O‘
zbekiston adabiyotidagi
oilaviy munosabatlar obrazi tahlil qilinadi. Jeyn Ostenning
“G‘urur va xurofot” hamda Asqad Muxtorning “Chinor” asarlari
asosida oilaviy munosabatlar, ularning ijtimoiy mazmuni,
psixologik jihatlari k
o‘
rsatilgan. Asarlarda oilaviy qadriyatlar,
shaxsiy manfaatlar, ijtimoiy muhitning oilaga ta
’
siri
o‘
rganiladi.
O‘
zbek va ingliz adabiyotining umumiy va
o‘
ziga xos jihatlari
orqali oilaviy munosabatlarning shakllanishi va ahamiyatidagi
farqlar yoritilgan.
1
Assistant Professor, Central Asian Medical University. E-mail: khurshida.ismailova.99@bk.ru
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
3 (2024) / ISSN 2181-3701
74
Анализ образа семейных отношений в английской и
узбекской литературе
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
семейные отношения,
Джейн Остин,
Аскад Мухтор,
Гордость и
Предубеждение,
Чинар,
социальная структура,
культура,
психология,
ценности,
обычаи,
личные интересы,
социальная среда.
В данной статье анализируется образ семейных
отношений в литературе Англии и Узбекистана. На основе
произведений Джейн Остин «Гордость и предубеждение» и
Аскада Мухтора «Чинар» показаны семейные отношения,
их социальный контекст и психологические аспекты.
В произведениях рассматриваются семейные ценности,
личные интересы и влияние социального окружения
на семью. Через общие и специфические аспекты узбекской
и английской литературы освещаются различия в
формировании и значимости семейных отношений.
KIRISH
Ushbu maqola Ingliz
va Oʻzbek
adabiyotida oilaviy munosabatlarning tasvirini
tahlil qiladi. Djeyn Ostinning
“
Andisha va
G‘
urur
”
asari va Asqad Muhtorning
“
Chinor
”
asari asosida oilaviy munosabatlar, ularning ijtimoiy konteksti va psixologik jihatlari
koʻrsatiladi. Asarlarda oilaviy qadriyatlar, shaxsiy manfaatlar va ijtimoiy muhitning oilaga
ta’siri aniqlanadi. Oʻ
zbek va ingliz adabiyotidagi umumiy va maxsus jihatlar orqali oilaviy
munosabatlarning turlicha shakllanishi va ahamiyati yoritiladi.
Adabiyot
–
millatning ma
’
naviyati, tarixiy yodgorliklari va ijtimoiy holatining
murakkab ijrosi. Oilaviy munosabatlar esa jamiyatning asosiy tuzilishi boʻlib,
odamlarning turmushi, yoshligi, xis-
tuygʻulari va dunyoqarashini shakllantiradi. Angliya
adabiyotida oilaviy munosabatlarning tarixi, 18-asrdan 19-
asrga oʻtayotgan davrda,
ijtimoiy strukturaning oʻzgarishi bilan bogʻliq. Oilaviy munosabatlar, an’
anaviy
qadriyatlar va ijtimoiy status orasidagi aloqalar, koʻpincha ayollarning ijtimoiy roliga
ta
’
sir etgan. Ostin asarlarida oilaviy muhit, ayollarning erkaklarga nisbatan ijtimoiy
moslashuvi va boshqa ijtimoiy bosimlarni koʻrsatadi. Angliya va Oʻzbekiston adabiyotida
oilaviy munosabatlar toʻgʻrisidagi tasvirlar har ikki madaniyatning oʻziga xos
xususiyatlarini oʻzida mujassamlashtirgan. Djeyn Ostinning “
Andisha va
G‘
urur
”
asari va
Asqad Muhtorning
“
Chinor
”
asari bu
haqdagi aniq namuna boʻlib, ular oilaviy
munosabatlarning ijtimoiy, psixologik va madaniy jihatlarini oʻz ichiga oladi. Oʻzbekiston
adabiyotida oilaviy munosabatlar, an
’anaviy oʻzbek qadriyatlari va madaniyat bilan
chambarcham bogʻliq. “
Chinor
”
asarida oila, urf-
odatlar, va jamiyatning ayollarga boʻlgan
munosabati aks ettiriladi. Ushbu asarda oilaviy munosabatlar oʻzaro muhabbat, ehtirom
va mas
’
uliyat asosida quriladi.
Djeyn Ostinning “Andisha va G‘urur” asari
Asarning mavzusi va konteksti
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
“
Andisha va
G‘
urur
”
asari 1813-
yilda chop etilgan boʻlib, XIX asrning ingliz
jamiyatidagi oilaviy munosabatlarni, ijtimoiy manfaatlar va gender rollarini keng
koʻrsatadi. Asarning markaziy personaji Lizzi Bennet
–
ayollar ta
’
rifini, ularning ijtimoiy
statuski, iqtisodiy manfaatlari va shaxsiy xohishlarini qamrab oladi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
3 (2024) / ISSN 2181-3701
75
Oilaviy munosabatlar
Lizzining oilasi, ya
’
ni Bennet oilasi, umumiy oilaviy qadriyatlarning va shaxsiy
manfaatlarning kurashini namoyon etadi. Lizzi ota-onasi tomonidan hozirlashgan
iqtisodiy manfaatlarga qarshi kurashadi. Ota-onasi farzandlari uchun munosib uylanishni
maqsad qilgan boʻlsa, Lizzi oʻz his
-
tuygʻularini yuqori qoʻyadi. Uning boʻlgan
munosabatlari, xususan, Darsi bilan boʻlgan romantik aloqasi, oilaviy munosabatlarning
haqiqiy tabiati va ularning umumiy ahamiyatini yaqqol namoyon etadi.
Ijtimoiy tuzilish
Asarda ijtimoiy struktura va oilaviy munosabatlar orasidagi bogʻlanish aniq
koʻrsatiladi. Bennet oilasi ijtimoiy statusi past boʻlsa, ularning qizlari uchun
yaxshi shansi
aslo kam. Lizzi majburiyatlar va har xil ijtimoiy moslashuvlarning ahamiyatini sezadi,
shuning uchun u oʻz yoʻlini topishga harakat qiladi.
Asqad
Muhtorning “Chinor” asari
Asarning mavzusi va konteksti
Asqad Muhtorning
“
Chinor
”
asari zamonaviy oʻzbek jamiyatida oilaviy
munosabatlarni keng qamrovda koʻrsatadi. Asarda oilaviy qadriyatlar, an’
analar va
ijtimoiy oʻzgarishlar nazarda tutiladi. “
Chinor
”
asari, oʻzbek jamiyatida oilaviy
munosabatlarning ahamiyatini, gender rollarini va ijtimoiy muammolarni koʻrsatadi.
Oilaviy munosabatlar
Asarda oiladagi munosabatlar murakkabligini va ijtimoiy manfaatlarni koʻrsatadi. Oila
a’zolarining oʻzaro aloqalari, kizlarning oiladagi roli va an’analarning ta’siri bilan bogʻliq
masalalar aniq tasvirlangan. Asarda ota-
onaning farzandlariga boʻlgan munosabati, ularning
xuquqlari va farzandlarining oʻz istaklarini ifodalay olishlari haqida soʻz bor
.
Ijtimoiy muhit
“
Chinor
”
asarida ijtimoiy muhit va oilaviy munosabatlarning oʻzaro ta’
siri
koʻrsatiladi. Asarda
jamiyatning an
’
anaviy qadriyatlari, oilaviy mehribonlik, har bir
a
’zoning oʻrni va rolini belgilashdagi ijtimoiy kontekst aniq koʻrinib turadi.
Umumiy va maxsus jihatlar
Umumiy jihatlar
Oilaviy qadriyatlar: Ikki asarda ham oilaviy qadriyatlar, muhabbat va ehtirom
muhim oʻrin tutadi.
Mas’uliyat:
Oila a
’zolari oʻrtasidagi mas’
uliyat, xususan, farzandlar va ota-onalar
oʻrtasidagi munosabatlar oʻzaro aloqalarda yoritiladi.
Maxsus jihatlar
Ijtimoiy muhit:
Ostinning asari XVIII
–
XIX asrning Angliyasini, Muhtorning asari
esa XX
–XXI asr Oʻzbekistonini ifodalaydi, shundan kelib chiqib, ijtimoiy muhitlardagi
farqlar ochiladi.
Shaxsiy manfaatlar:
Ostin asarlarida shaxsiy manfaatlar oilaviy munosabatlarga
ta
’sir etishini koʻrsatsa, Muhtorning asarida an’
analar va urf-odatlarning ta
’
siriga diqqat
qaratilgan.
Psixologik jihatlar
Lizzi Bennet,
“
Andisha va
G‘
urur
”
da, shaxsiy kurashlari, ijtimoiy bosimlarga qarshi
kurashi va oilaviy munosabatlardagi ixtiyorlari orqali psixologik holatini koʻrsatadi.
Lizzining ichki
kurashi va oʻzini topish jarayoni, bu asarning markaziy mavzusidir.
Chinorning ijtimoiy psixologiyasi
“
Chinor
”
asaridagi personajlar ham oilaviy bosimlarga, an
’
anaviy tartiblarga va
ijtimoiy xatolarga qarshi kurash olib boradi. Ularning psixologiyasi, jamiyatdagi
talablarga moslashish va oʻz xis
-
tuygʻulari bilan kurashishni oʻzida aks ettiradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
3 (2024) / ISSN 2181-3701
76
Adabiyotda oilaviy munosabatlarining ahamiyati
Oilaviy munosabatlar va jamiyat
TAHLIL VA NATIJALAR
Oilaviy munosabatlar jamiyatning asosiy elementlari boʻlib, ularning tartibi,
an
’
analari va qadriyatlari ijtimoiy normalarni shakllantiradi. Adabiyotda oilaviy
munosabatlarning tasviri, ijtimoiy tadqiqotlar va madaniy tahlillar uchun muhim manba
boʻlib xizmat qiladi. “
Andisha va
G‘
urur
”
asarida oilaviy munosabatlar, jamiyatdagi
klassoviy munosabatlar bilan bogʻliq ravishda koʻrsatiladi. Bu ijtimoiy kontekst, oʻsha
davrning realizmini yoritishda yordam beradi.
Oiladagi oʻrin va rol
Oiladagi har bir a
’zo oʻzining oʻrni va rolini bilishi muhim. Ostin va Muhtor
asarlarida ayollar va erkaklar oʻrtasidagi ijtimoiy oʻrinlar, an’
anaviy va zamonaviy
talablar asosida shakllangan. Lizzining mustaqillikka intilishi, u oʻzining shaxsiy
qiziqishlari va ehtiyojlarini oilaviy manfaatlarga beparvo qaramasdan, ularni roʻyobga
chiqarish uchun kurashadi. Muhtor asarida esa ayolning oiladagi roli, an
’
anaviy
qadriyatlar bilan aloqa oʻrnatilib, ijtimoiy oʻrinlarning qanday oʻzgarishlarini koʻrsatadi.
Oilaviy munosabatlar va individualizm
Ijtimoiy rivojlanish
Angliya adabiyotida individualizm va oilaviy munosabatlarning kurashi aniq
koʻrsatiladi. Ostin asarlarida Lizzi Bennetning oʻzini realizasiya qilish uchun oilaviy bosimlarga
qarshi kurashi, individualizmning ahamiyatini yoritadi. Uning xis-
tuygʻulari, xohishlari va
oilaga boʻlgan munosabati oilaviy qadriyatlardan mustaqil ravishda shakllanadi.
Oʻzbek adabiyotida individualizm
“
Chinor
”
asarida individualizm elementlari oilaviy munosabatlar doirasida ham
oʻrganiladi. Muhtor, oila a’
zolarining orasida individual xohishlarni, ijtimoiy talablar bilan
moslashuvchanlikni koʻrsatadi. Farzandlarning oʻz orzu
-umidlari va ota-ona
munosabatlari orasidagi kurash, jamiyatning ijtimoiy oʻrnini oʻzgartiradi.
Oilaviy munosabatlarning xulosasi
Oilaviy munosabatlar adabiyotdagi muhim mavzulardan biri boʻlib, ular insonlar
orasidagi aloqalarning tarkibiy qismi hisoblanadi.
“
Andisha va
G‘
urur
”
va
“
Chinor
”
asarlari oilaviy munosabatlarning murakkabligini, ijtimoiy kontekstini va ularning
jamiyatdagi ahamiyatini namoyon etadi. Oilaviy munosabatlar, ijtimoiy tadqiqotlar va
madaniy muhokamalar uchun ahamiyatli manba boʻlib xizmat qiladi.
Asarlardagi oilaviy munosabatlar insoniyatning psixologik holati, ijtimoiy
strukturasi va madaniyatni shakllantiruvchi elementlar sifatida muhim ahamiyatga ega.
Ushbu adabiyot asarlari, oilaviy munosabatlarning ahamiyatini va ularning jamiyatdagi
oʻzgarishlarini toʻla rasmiylashtirishga yordam beradi.
Angliyada oilaviy munosabatlar, XIX asr ijtimoiy strukturasi bilan bogʻliq.
Ostinning asarida, Bennet oilasining ayollari ijtimoiy status va ekonomik manfaatlarga
asoslangan turmush qurish kurashlarini koʻrsatadi. Lizzi Bennet oʻz shaxsiy xohishlarini
ifodalashga intiladi, bu uning mustaqillikka intilishini va oilaviy talablarga qarshi
kurashini namoyon etadi.
Oʻzbekistonda oilaviy munosabatlar an’
anaviy qadriyatlarga asoslanadi.
“
Chinor
”
asarida, ota-
onalarning farzandlariga boʻlgan talablari va urf
-odatlari, oilaviy muhitdagi
muammolarni koʻrsatadi. Asarda oila a’zolarining oʻzaro munosabatlari, an’
analarning
ijtimoiy ta
’siri bilan chambarchas bogʻliq.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
3 (2024) / ISSN 2181-3701
77
Lizzi Bennetning ichki kurashi, uning oilaviy muhitidagi kurashlari bilan toʻgʻridan
-
toʻgʻri bogʻliq. U ijtimoiy bosimlarga qaramasdan, oʻzini topishga harakat qiladi,
bu esa ustidagi ijtimoiy talablarni engishdagi muhim omildir.
“
Chinor
”
asarida esa, farzandlar ota-onalarining talablariga moslashishga harakat
qilisharkan, bu ularning psixologik holatlariga ta
’sir koʻrsatadi. Oiladagi bosimlar, ota
-
onalarning an
’
anaviy talablari bilan ziddiyatga olib kelishi mumkin.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Oilaviy munosabatlar, jamiyatdagi ijtimoiy konstruksiyaning asosiy qismi
hisoblanadi. Ingliz
va Oʻzbek adabiyotida oilaviy munosabatlarning ijtimoiy, psixologik va
madaniy konteksti, ularning hayotdagi oʻrni va ta’sirini
aniqlashda muhim ahamiyatga ega.
Ingliz
va Oʻzbek adabiyotida oilaviy munosabatlarning tasviri “
Andisha va
G‘
urur
”
va
“
Chinor
”
asarlari misolida yaqqol namoyon boʻladi. Ikki asar oilaviy munosabatlarning
ijtimoiy, madaniy va psixologik jihatlarini namoyon etgan, ular orasidagi umumiy va
maxsus jihatlarni aniqlagan. Asarlarda oila a
’zolarining oʻzaro aloqalari, qadriyatlar,
mas
’
uliyat va ijtimoiy muhitning oilaga ta
’siri muhim rol oʻynaydi.
Adabiyotda oilaviy munosabatlarning tasviri insonlar orasidagi aloqalarni, jamiyatdagi
ijtimoiy islohotlarni va tadqiqotlarning muhim olib borish nuqtasi sifatida xizmat qiladi. Ushbu
asarlar orqali adabiyotning ijtimoiy voqealarni muhokama qilish, insonlarning ichki dunyosi
va oilaviy munosabatlarni tahlil qilishdagi ahamiyati yanada ochiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YXATI:
1.
Ostin, Djeyn. Andisha va Gurur (Pride and Prejudice). 1813. Jane Austen
–
Pride
and Prejudice.
2.
Muhtor, Askar. Chinor. 2000. Askar Mukhtar
–
Chinor.
3.
Litereriy qurollar. "Oilaviy munosabatlar adabiyotda." Family Relationships in
Literature.
4.
Psixologiya Bugun. "Oilaviy munosabatlarning psixologiyasi." The Psychology of
Family Relationships.
5.
ResearchGate. "Ijtimoiy munosabatlar va adabiyot." Social Relationships and Literature.
6.
National Center for Biotechnology Information. "Oilaviy qadriyatlar." Cultural
Values in Family Relationships.
7.
Lin, S. (2019). "Adabiyot va oilaviy munosabatlar: Madaniy tahlil." Adabiyot
tadqiqotlari jurnali, 45(2), 123-140.
8.
Edvards, K. (2021). "Madaniyat va oilaviy munosabatlar: Bugungi dunyoda."
Sotsiologiya va madaniyat jurnali, 37(1), 87-99.
9.
Adabiyotda oilaviy munosabatlar. Adabiyotda oilaviy munosabatlar t
o‘g‘
risida:
Family Relationships in Literature.
10.
Psixologiya va ijtimoiy muhit. Oilaviy munosabatlarning psixologiyasi: The
Psychology of Family Relationships.
11.
Ijtimoiy tadqiqotlar. Ijtimoiy munosabatlar va adabiyot: Social Relationships
and Literature.
12.
Oilaviy qadriyatlar. Oilaviy qadriyatlar haqida: Cultural Values in Family
Relationships.
