Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Factors for the development of creativity activities in
future primary education teachers
Feruzakhon KHOSHIMOVA
Andijan State Pedagogical Institute, University of Economics and Pedagogy
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2024
Received in revised form
10 September 2024
Accepted 25 September 2024
Available online
25 October 2024
In fostering creativity among future primary school teachers,
developing creative thinking, cultivating the ability to innovate,
and building intellectual capacity are of particular importance.
The enhancement of their creativity through a personality-
oriented approach to education is, above all, rooted in fostering
a creative attitude toward their activities. This article presents
perspectives on the factors that contribute to the growth and
development of creative abilities in future teachers, as well as the
qualities that define their creativity.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss4
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
elementary school teacher,
creativity,
creative ability,
creative thinking,
higher education,
methodology,
education,
pedagogical skills,
labor,
aesthetics.
Bo‘lajak boshlang’ich ta’lim o‘qituvchilarda ijodkorlik
faoliyatlarini rivojlantirish omillari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
boshlang‘ich sinf
o‘qituvchisi,
ijodkorlik,
ijodiy qobiliyat,
ijodiy tafakkur,
oliy ta’lim,
metodika,
ta’lim
-tarbiya,
pedagogik mahorat,
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarda ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirishda ijodiy tafakkurni, ijod qobiliyatini o’stirish,
intellektual salohiyatni oshirishga erishish masalasi o‘ziga xos
ahamiyatga ega hodislardandir. Ularning ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirishda shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim orqali rivojlantirish,
birinchi navbatda, faoliyatga ijodiy munosabatni tarkib toptirish
bilan ham izohlanadi. Mazkur maqolada bo‘lajak o‘qituv
chilarning
ijodiy qobiliyatlarini, ularning ijodkorlik sifatlarini o‘stirish,
rivojlantirish omillari xususida fikrlar keltirilib o‘tilgan
.
1
Basic Doctoral Student, Andijan State Pedagogical Institute, Assistant Teacher, University of Economics and
Pedagogy. E-mail: xoshimovaf@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2024) / ISSN 2181-3701
87
mehnat,
estetika.
Факторы развития творческой деятельности будущих
педагогов начального образования
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
учитель начальных
классов,
творчество,
творческие способности,
творческое мышление,
высшее образование,
методика,
воспитание,
педагогическое
мастерство,
труд,
эстетика
.
Развитие творческой деятельности у будущих учителей
начальных классов, включая формирование творческого
мышления и способностей, а также наращивание их
интеллектуального потенциала, является одной из
ключевых задач. Особое значение имеет личностно
-
ориентированный подход в обучении, способствующий
развитию творческого
отношения к профессиональной
деятельности. В статье рассмотрены факторы, влияющие на
развитие творческих способностей и качеств будущих
педагогов.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish hozirgi kunda dolzarb
muammolardan biridir. Ushbu muammo ustida ishlash pedagogik zaruriyatlar ichida eng
muhimlaridan hisoblanadi. Bunda oliy ta’limning o‘rnini alohida ta’kidlab o‘tish darkor,
chunki OTMlarda shaxs(bo‘lajak o‘qituvchi)ning ijodiy qobiliyatlari, malaka hamda
tajribalari yanada rivo
jlanadi, shakllanadi. Zero, bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirish, eng avvalo, mehnatga ijodiy munosabatni tarbiyalash,
o‘qitiladigan fanlarga ijobiy yondashishdan boshlanadi.
Aytish kerakki, bilimlarni o‘zlashtirishni ta’minlovchi an’anaviy ta’lim bo‘lajak
o‘qituvchilarning zarur ijodiy qobiliyatlarini o‘ziga xos tarzda rivojlantirmaydi,
rivojlantiruvchi ta’lim esa bilimlarni mustaqil egallash hamda amaliy maqsadlarda
foydalani
shga yordam beruvchi aqliy rivojlanish jarayoni sifatida ta’limga o‘tishni nazarda
tutadi. Aniqroq aytganda, ta’lim faoliyatini shakllantiradigan, bilimlarni to‘liq
o‘zlashtirishni ta’minlaydigan va aqliy rivojlanishga ta’sir ko‘rsatadigan ta’lim
rivojlant
iruvchi ta’limdir.
Oliy ta’lim muassasalarida amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish metodikasi bo‘lajak
o‘qituvchilarning ijodkorligi, mustaqilligi, tashabbuskorligini rivojlantirishga yetarli
darajada shart-sharoit yetishmasligi natijasida ijodkorlik faoliyatini samarali tashkil etish
ko‘nikmalarini rivojlantirishda muammolar uchramoqda. Amaliy mashg‘ulotlar, asosan,
takrorlash asosida amalga oshiriladi: o‘qituvchi ko‘rsatib beradi, talabalar o‘qituvchining
harakatlarini takrorlaydilar. Bunday ish shakllari talabalarning ijodkorlik faoliyatini
rivojlantirmaydi. Buning uchun ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodkorlik
faoliyatini rivojlantirish uchun pedagogik-metodik shart-sharoitlar talab etilib, bular
moddiy-texnik baza, reproduktiv harakatlardan ijodiy harak
atlarga o‘tish imkonini
beruvchi tizim, turli ko‘rgazmali qurollar, o‘qituvchining ijodkorligidan iboratdir.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodkorlik faoliyatini rivojlantirish yetakchi pedagogik
-
metodik g‘oya hisoblanadi. Hozirgi kunda ta’lim jarayonida, umumiy olganda, quyidagi
vazifalar hal etilishi kerak: uy xo‘jaligiga bilim va ko‘nikmalarni singdirish, ekologi
k
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2024) / ISSN 2181-3701
88
madaniyatni rivojlantirish, mustaqillik va ijodiy muammolarni ijobiy hal qilish qobiliyatini
rivojlantirish, bo‘lajak mutaxassislarga kasbiy o‘zini
-
o‘zi belgilash imkoniyatini berish,
tarbiyalash, mehnatsevarlik va mehnat qilish madaniyati, estetik tuyg‘u
va badiiy
tashabbusni rivojlantirish kabi. N.N.Azizxo‘jayeva o‘zining tadqiqot ishlarida
o‘qituvchining pedagogik mahorati, pedagogik qobiliyatlarini tadqiq etish jarayonida
ijodkorlik qobiliyatiga to‘xtalib o‘tadi. U o‘qituvchining ijodkorlik qobiliyatini
dasturlashtirilgan ta’lim sharoitida namoyon etish shart
-sharoitlarini asoslaydi. Olima
dasturlashtirilgan o‘qitishning beshta asosiy tamoyilini taklif qiladi :
- boshqarish qurilmalarining muayyan bosqichliligi tamoyili;
- qayta aloqa tamoyili;
-
o‘quv materialini yoritish va uzatishda amalga oshiriladigan
odimlovchi
texnologik jarayon tamoyili;
-
o‘qitishda individual namuna va boshqarish tamoyili;
-
programmalashtirilgan o‘quv materialini uzatish uchun maxsus texnik
vositalardan foydalanish tamoyili.
Shu o‘rinda ijodkorlik tushunchasiga, uning asl mohiyatiga e’tibor qaratish
maqsadga muvofiqdir. Ijodkorlikni o‘quv jarayoni bilan bog‘liq holda, yangi qadriyatlarni
yaratishga qaratilgan va shaxsiyatni shakllantirish uchun muhim bo‘lgan ijtimoiy
ahamiyatg
a ega bo‘lgan inson faoliyatining shakli sifatida ko‘rib chiqish mumkin. Hozirgi
vaqtda J.Gilford tomonidan kiritilgan “ijodkorlik” atamasi shaxsning yaratish qobiliyati va
ijodiy xulq-atvorini bildirish uchun ishlatiladi. Umuman shaxsning xulq-atvori va bunday
xulq-atvorning natijasi fikrlashda, turli xil faoliyat turlarida va individual qobiliyatlarda
namoyon bo‘lishi ijodkorlikni belgilashi mumkin. Aslida ijodkorlik –
“insonning ijodiy
qarorlar qabul qilish, tushunish, qabul qilish va tubdan yangi gʻoyal
arni yaratish
qobiliyati”. Kundalik hayotda ijodkorlik oʻzini zukkolik –
maqsadlarga erishish, atrof-
muhit, obyektlar va vaziyatlardan gʻayrioddiy tarzda foydalanib, umidsiz boʻlib tuyilgan
vaziyatdan chiqish yoʻlini topish qobiliyati sifatida namoyon boʻladi. Keng maʼnoda esa
muammoni maxsus boʻlmagan vositalar yoki resurslar bilan aniq va mohirona hal qilish.
Bu, shuningdek, muammolarga duch kelishdan qo‘rqmaslik, nostandart yechimlar topish
qobiliyatini ham anglatadi. Shuningdek, ijodkorlik deganda keng
ma’noda shaxs yoki
jamiyatning tabiiy, ijtimoiy va ma’naviy olamni insonning maqsad va vazifalariga, uning
ehtiyojlari, istaklari va imkoniyatlariga muvofiq ravishda o‘zgartirish borasidagi ijodkorlik
faoliyati tushuniladi. Subyektning borliqda faol va izchil tarzda yangilik yaratish
irodasining ta’siri ijodiy faoliyatda o‘z aksini topadi. Odamlar ongi ijod orqali bizni
qurshagan olamni kuzatibgina qolmay, balki uni faol yaratadi ham.
Ijodiy faoliyatning rivojlanishi nafaqat nostandart qarorlar qabul qilish, mustaqil
ravishda ma’lumot izlash va qayta ishlash qobiliyatiga foydali ta’sir ko‘rsatadi –
bu
shaxsning ma’naviy sohasiga ham ta’sir qiladi, chunki “har bir ijodiy harakat, xoh u o‘ziga
xos bo‘lsin, kognitiv yoki estetik qadriyatlarning ijodkorligi axloqiy ahamiyatga ega” .
Ijodiy faoliyatning rivojlanishi bilimlar tizimini, aqliy texnikalar, funksiyalar
manbaini umumlashtirishni ta’minlaydi: fikrlash funksiyalari (analitik kuzatish,
taqqoslash, tahlil va sintez, mavhumlashtirish, umumlashtirish va konkretlashtirish);
mazmunli yondashish texnikasi (semantik guruhlash, reja tuzish); tarbiyaviy ishning
umumiy usullari (tinglash, kuzatish, rejalashtirish, nazorat qilish qobiliyati); yangi
muammolarni hal qilish uchun olingan bilim, ko‘nikma va malakalarni egallash. Buning
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
4 (2024) / ISSN 2181-3701
89
uchun darslar jarayonida quyidagi talablarga javob beradigan topshiriqlar tizimidan
foydalanish zarur:
- nostandart (muayyan muammoni hal qilishning dastlabki usullari);
-
muammoli ta’lim elementlarining mavjudligi;
- talabalarning real imkoniyatlarini hisobga olish;
- bosqichma-bosqich amalga oshirish;
- vazifalarni bosqichma-bosqich murakkablashtirish.
Ijodiy faoliyatni rivojlantirish bo‘yicha vazifalar inson xayolot olamini, fantaziyani
o‘stiradi, ularning amalga oshirilishi aqlni ham o‘z ichiga oladi, uning ishi yangi narsalarni
yaratishga qaratilgan:
-
obyektlarning g‘ayrioddiy tasnifi;
- kulgili va qiziqarli assotsiatsiyalar;
- metaforalar, taklif qilinganlarga qarama-qarshi vaziyatlar.
S
huni ta’kidlash kerakki, bo‘lajak o‘qituvchilarda axborot
-kommunikatsiya
ko‘nikmalarini rivojlantirish ularning pedagogik faoliyatlarida ijodkorlik faoliyatini
samarali tashkil etishlarini ta’minlaydi. Chunki, bugungi kun yosh avlodni o‘quv
mashg‘ulotlariga jalb qilishning raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalanmasdan
imkonsiz ekanligi ko‘rinadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
:
1.
Azizxo’jayeva N.N. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat. O’quv
qo’llanma. –
T.: O’zbekiston yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg’armasi nashriyoti.
2006.
2. Berdyaev N. Rus falsafasi haqida. 1-qism.
–
Sverdlovsk: Ural universiteti
nashriyoti, 1992.
3.
Рубинштейн С. Л. Основы общей психологии: В 2 т. Т. I
-
М.: Педагогика, 1989.
4.
Шадриков, В. Д. Ментальное развитие человека / В.Д. Шадриков. –
М.:
Аспект Пресс, 2007.
5. Salaxutdinova M.I. Ijod psixologiyasi.
Ma’ruzalar matni. Samarqand. 2010
6. Qurbonova Z. Umarova N. Shaxs kreativligini diagnostika qilish
metodlari//Yoshlar ijtimoiy faolligini oshirishda amaliy psixologiyaning o’rni. Respublika
Ilmiy-
amaliy anjumani materiallari. Farg’ona., 2013 179
-181 b.
