Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Preparing students to collaborate with parents is a crucial
prerequisite for enhancing the quality of preschool
education and cooperative activities
Sayyorakhon ABDURAKHMONOVA
1
University of Economics and Pedagogy
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
10 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
The article is dedicated to developing theoretical and
practical knowledge, as well as skills necessary for effective
interaction with the parents of students. It addresses issues
related to ensuring coherence in the activities of students and
educators, organizing productive communication, managing
emotions, and understanding interpersonal relationships. In
addition, the article provides methodological recommendations
and practical exercises aimed at mastering the skills of receiving
constructive feedback. The analysis emphasizes the practical
applicability of the proposed approaches.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss6
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
effective cooperation,
"soft skills",
flexibility,
advanced pedagogical
technologies,
interactive methods,
interpersonal relations.
Talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishga tayyorlash
˗ maktabgacha ta’lim-tarbiya va hamkorlik faoliyati sifatini
oshirishning muhim sharti
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
samarali hamkorlik,
“Yumshoq ko‘nikmalar”,
moslashuvchanlik,
ilg‘or pedagogik
texnologiyalar,
interfaol usullar,
shaxslararo munosabatlar.
Ushbu maqola talabalarda tarbiyalanuvchilarning ota-onalari
bilan samarali hamkorlik qilishda zarur bo‘lgan nazariy va
amaliy bilim, ko‘nikmalarni shakllantirish, talaba va
tarbiyachilar faoliyatining o‘zaro uzviyligini taʼminlash, muloqot
qilish, his-tuyg‘ularni boshqarish, shaxslararo munosabatlarni
tushunish va konstruktiv fikr-mulohazalarni qabul qilish
qobiliyatiga ega bo‘lishda metodlar va amaliy topshiriqlar
berilib, tahlil qilingan.
1
Senior Teacher, Department of Pedagogy, University of Economics and Pedagogy.
E-mail: abduraxmonovasayyora85@gmail.com
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
47
Подготовка учащихся к сотрудничеству с родителями –
важное условие повышения качества дошкольной
образовательной и кооперативной деятельности
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
эффективное
сотрудничество,
«гибкие навыки»,
гибкость,
передовые педагогические
технологии,
интерактивные методы,
межличностные
отношения.
Статья
посвящена
развитию
теоретических
и
практических знаний, а также навыков, необходимых для
эффективного взаимодействия с родителями учащихся. В
ней рассматриваются вопросы обеспечения слаженности в
деятельности учащихся и педагогов, организации
продуктивного общения, управления эмоциями, понимания
межличностных отношений. Кроме того, представлены
методические рекомендации и практические задания,
направленные
на
освоение
навыков
получения
конструктивной обратной связи. Анализ проводится с
акцентом на практическую применимость предложенных
подходов.
Yurtimizda faol, intiluvchan, iqtidorli va yuksak ma’naviy-axloqiy fazilatlar,
innovatsion salohiyatga ega, zamonaviy bilim hamda kasblarni chuqur egallagan yoshlarni
voyaga yetkazish uchun barcha shart-sharoit va imkoniyatlar yaratilgan. Hususan, oliy
ta’lim muassasalarida talabalarga muvaffaqiyatli va sifatli ta’lim berish bilan bir qatorda,
ularda tashkiliy, konstruktiv, kommunikativ muloqot, pedagogik mahorat va insoniy
fazilatlar, ijodiy fikrlash, nizoli vaziyatlarda mustaqil yechim topa olish ko‘nikmalarini
tarkib toptirish kabi qobiliyatlarini rivojlantirish bilan bir qatorda ularni ota-onalar bilan
hamkorlik qilishga tayyorlashning takomillashtirishni taqazo etadi [1].
Shu nuqtai nazardan qaraganda, pedagogik amaliyot jarayonlarida talabalarni ota-
onalar bilan hamkorlik qilishga tayyorlashning zamonaviy shakl va usullari, vositalari,
texnologiyalar asosida tashkil etish mexanizmlarini takomillashtirish zarurati va bunda
ijtimoiy-pedagogik shart-sharoitlarni yaratish muhim ahamiyat kasb etadi.
Talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishga tayyorlashda ijobiy samaradorlikka
erishish uchun olib borilgan tahlillar quyidagi mulohazalarni yuzaga keltiradi. Talabalarni
ota-onalar bilan hamkorlik qilishga tayyorlash maktabgacha ta’lim-tarbiya va hamkorlik
faoliyati sifatini oshirishning muhim shartlaridan biridir. U talabalarda
tarbiyalanuvchilarning ota-onalari bilan samarali hamkorlik qilish uchun zarur bo‘lgan
nazariy va amaliy bilim, ko‘nikmalarni shakllantirish, talaba va tarbiyachilar faoliyatining
o‘zaro uzviyligini taʼminlashga xizmat qiladi.
Tajriba-sinov guruhidagi “Maktabgacha ta’lim” ikkinchi bosqich 170 nafar talabalari
uchun ham pedagogik amaliyot vositasida talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishga
tayyorlash yuzasidan tashkil etilgan metodlarga to‘xtalib o‘tsak:
“Yumshoq ko‘nikmalar” (soft skills) metodi
Metodning maqsadi: Talabalar o‘z-o‘zini nazorat qilish, qaror qabul qilish,
xushmuomalalik bilan muloqot qilish, nizolarni hal qilish, jamoada ishlash va ota-onalar
bilan hamkorlik qilish ko‘nikmalarini egallaydilar.
Hozirgi vaqtda global ziddiyatlar bilan to‘lib-toshgan, tez o‘zgaruvchan dunyo
sharoitida yumshoq ko‘nikmalar (soft skills)ni rivojlantirish zarurati va ahamiyati kun
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
48
sayin ortib bormoqda. Tobora ommalashib borayotgan zamonaviy raqamlashtirish
davrida yumshoq ko‘nikmalar har qanday sohada muvaffaqiyatga erishishda muhim rol
o‘ynaydi.
Yumshoq ko‘nikmalar ijtimoiy va muloqot qobiliyatlarini rivojlantirishni anglatadi
hamda tadqiqotimiz davomida talabalarni ota-onalar bilan samarali muloqot qilish, qaror
qabul qilish, muammolarni hal etish va o‘zgaruvchan sharoitlarga moslashishga yordam
beradi. Ushbu ko‘nikmalar pedagogik amaliyot davrida yanada muhim ahamiyat kasb
etadi, chunki avtomatlashtirish bizning jamiyatda ishlash, moslashuvchan, analitik
izlanuvchi va samarali kommunikator bo‘lishga isbatan talabimizni oshiradi.
Shuning uchun talabalarga yumshoq ko‘nikmalarni faol rivojlantirishni tavsiya
qildik. Talabalarning kelajakda shaxsiy va kasbiy o‘sishdagi muvaffaqiyati ko‘p jihatdan
ota-onalar va tarbiyachilar bilan muloqot qilish, his-tuyg‘ularni boshqarish, shaxslararo
munosabatlarni tushunish va konstruktiv fikr-mulohazalarni qabul qilish qobiliyatiga
bog‘liq bo‘ladi. Talabalar o‘zlarida:
1) moslashuvchanlik,
2) hamkorlik,
3) xushmuomalalik,
4) mas’uliyat,
5) shaxslararo muloqot
6) ijobiy munosabat,
7) halollik,
8) ijtimoiy ko‘nikmalar,
9) tashkiliy ko‘nikmalar,
10) mustaqil ishlash qobiliyati va o‘zgarishlarga moslashish qobiliyatini
takomillashishiga erishadilar [2].
Shu bois, amaliyot fan dasturlari doirasida yuqoridagi ko‘nikmalarni rivojlantirish
imkoniyatini hisobga olib, 160 nafar respondentlar ishtirokida so‘rovnoma o‘tkazildi.
OTM talаbalаr uchun tadqiqot ishi doirasidа qo‘llаnilgаn “Yumshoq ko‘nikmalar
(soft skills)” metodining samaradorligini baholаsh natijalаri
№
№
Baholаsh mezonlаri
Kuz
at
ilg
an
ko‘nikm
ala
r
(%)
hisobi
dа
1
Shaxsiy xislatlar:
bolalarni yaxshi ko‘rishi, mehnatsevarlik,
jamoat ishlarida faollik.
43
20
2
Hamkorlik faoliyatiga oid bilimlarga egalik:
ota-onalar bilan
hamkorlik ishlarining mazmuni, maqsadi va vazifalari, shakllarini
bilishi.
24
14
3
Shaxsiy pedagogik uddaburonlik:
maqsadlarini rejalashtira
olishi, hamkorlik faoliyatida muhim shart-sharoitlarni belgilashi,
20
10
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
49
suhbat mazmunini belgilashi.
4
Shaxslararo munosabatlar:
ijtimoiy yo‘naltirilgan (keng
jamoatchilikka qaratilgan va jamiyat manfaatlaridan kelib
chiqadigan), guruhdagi predmetga yo‘naltirilgan (mehnat, ta’lim
jarayonidagi yoki biror topshiriq bajarish jarayonidagi muloqot),
shaxsiy muloqot (bir shaxsning boshqa shaxs bilan o‘z
muammolarini yechish maqsadida o‘rnatgan munosabatlari),
pedagogik muloqot (pedagogik jarayonda ishtirok etuvchilar
o‘rtasida amalga oshiriladigan murakkab uzaro ta’sir jarayoni)
pedagogik muloqot, shaxsiy muloqot, ijtimoiy yo‘naltirilgan
muloqot
23
12
5
Mustaqil ishlash qobiliyatini tarkib topishi, o‘zining xatti-
harakatlari va qarorlari uchun javobgarlikni tan olashi
10
8
Biror uslubni tanlash uchun MTT tarbiyachisi talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik
ishlariga tayyorgarlik darajasini, muloqot ko‘nikmalarini egallashi, ota-onalar bilan
hamkorlikka oid treninglar, suhbatlarni mustaqil bajara olishi, o‘z-o‘zini boshqarish
holatini oldindan bilishi kerak. Bu jarayonning asosiy vazifasi talabalarni amaliyotdagi
faolligi hamda tadbirlarda ishtirokini taʼminlashdan iboratdir. Shunga ko‘ra, hamkorlikka
tayyorlashni tashkil etishda ota-onalar fikri inobatga olinadi.
Talabalarni ota-onalar bilan hamkorlikka tayyorlashni rivojlantirish bo‘yicha
tarbiyaviy, ijtimoiy ishlarni tashkillashtirishda har bir talabaning fikri inobatga olinadi va
ularni umumlashtirgan holda eng samaralisi tanlanadi. Muhokamalar vaqtida barcha
talabalarning ishtiroki taʼminlanadi. Talabalar tomonidan bildirilayotgan tashabbuslar
qo‘llab-quvvatlanadi, mavjud imkoniyatlardan kelib chiqqan holda bu tashabbuslar
amaliyotga tatbiq etiladi.
Amaliyot rahbari zimmasidagi vazifa faqatgina talabalarning faoliyatini nazorat
qilish, tuzatishlar kiritishdan iborat bo‘lmasdan, asosiy eʼtiborni talabalarning ota-onalar
bilan olib borgan hamkorlik ishlaridagi yutuqlarini eʼtirof etgan yoki ularning xatolarini
o‘zlariga anglatgan holda samarali tavsiya berishga qaratiladi. Har bir talabaning ota-
onalar bilan ishlashdagi yutug‘ini alohida eʼtirof etish ularning yangi yutuqlarga
erishishlariga poydevor bo‘ladi. Ushbu uslubga asoslanib ish ko‘radigan amaliyot rabari
har bir talabaning qiziqishi va qobiliyatini hisobga olgan holda bajariladigan ishlarni to‘gʼri
taqsimlashga harakat qiladi, faol talabalarni taqdirlab borishni faoliyatining asosiy
yo‘nalishi sifatida belgilaydi.
Pedagogik amaliyot jarayonida talaba tarbiyachigina emas, u psixolog ekanligini
yodda tutmog‘i lozim. Chunki yaxshi tarbiyachi bo‘lish uchun yaxshi psixolog ham bo‘lish
lozim. Pedagogik amaliyot vositasida talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishga
tayyorlashga asoslangan faoliyat jarayoni amaliyot rahbarlarning talabalarga muloqot
asosida taʼsir etish yo‘llarini ham o‘z ichiga oladi. Bu borada keng tarqalgan metodik
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
50
yondashuvlar ishontirish, isbotli natijalarga asoslanish, bevosita hamda bilvosita taʼsir
ko‘rsatish, o‘z--o‘zini tarbiyalashdan iboratdir [3].
“Maktabgacha ta’lim” yo‘nalishi uchinchi bosqich 190 nafar talabalaridan tuzilgan
tajriba-sinov ishlarining shakllantiruvchi bosqichida quyidagi topshiriq va muammoli
vaziyatlar berildi.
Topshiriqlar:
1. Tarbiyachining ota-onalar bilan ertalabki suhbatdagi savollar mazmunini tahlil
qiling. Savollar to‘plamini tuzing.
2. Kuzatuvlaringiz asosida tarbiyachi yana qanday holatlarni hisobga olishi kerak?
Shaxsiy munosabatlaringiz asosida pedagogik vaziyatlarni tahlil qiling.
1-muammoli vaziyat
. Tarbiyachi uyali aloqa vositasi orqali tarbiyalanuvchining
onasi bilan Suhbatlashdi. Suhbat davomida onaning farzandi ota-onalar uchun tuzilgan
telegramm guruhdagi kundalik hisobot rasmlarida ko‘rinmayotgani bunga tarbiyachi
e’tiborli bo‘lishi kerakligi haqida e’tiroz bildirdi. Farzandi doimiy “fotohisobot”da
ko‘rinmasligi, bunday holat nima uchun takrorlanayotganini tushuntirib berishini talab
qildi. Tarbiyachi bunday holat boshqa takrorlanmasligi har bir bolaga e’tiborli bo‘lishda
javobgarligini yashirmadi. Sizningcha, tarbiyachi qanday yo‘l tutishi kerak edi? Onaning
e’tirozi to‘g‘rimi?
2-muammoli vaziyat.
Tarbiyachi guruhdagi Anvarni kun davomidagi holatini
kuzatar ekan, kechga tomon kelgan otasiga Anvarning kayfiyati negadir yaxshi bo‘lmagani,
tushlikda ham ovqatni oz miqdorda egani, oilasida kayfiyatiga ta’sir ko‘rsatadigan holat
bo‘lmagani haqida so‘radi. Shunda otasi, uyda ham shunday holat bo‘layotganini, oilaga
“Yangi mehmon” uka kelganidan beri shunday holat kuzatilayotganini aytib o‘tdi. Shunda
tarbiyachi Anvarga har doimgidan ko‘ra, ko‘proq e’tibor, mehr berish kerakligini,
individual metodlarni qo‘llashini ta’kidlab o‘tdi.
Anvarda nima uchun bunday holat yuzaga kelgan bo‘lishi mumkin? Tarbiyachi
individual metodlar deb qanday metodlarni nazarda tutdi?
Berilgan topshiriq yuzasidan talabalar tarbiyachilarning ota-onalar bilan muntazam
ravishda aloqada bo‘lishlari, bolalarning rivojlanishi va ta’lim-tarbiyasida hamkorlik qilish
uchun ertalabki suhbatlar muhim vosita ekanligini tushunib yetdilar. Ota-onalardan
olingan ma’lumotlar tarbiyachilarga bolalarga individual yondashish va ularning
ehtiyojlarini yanada yaxshilashga imkon berishini angladilar [4].
Umumiy savollar:
-
Kecha qanday o‘tdi? Yaxshi uxladingizmi?
-
Bugungi kunda bolangizning kayfiyati qanday?
-
Uyda biron-bir muammo yoki tashvish mavjudmi?
-
Bolangiz ertalab ovqatlanganmi?
-
Bolangizda biron-bir kasallik alomatlari bormi?
Ta’lim tarbiya haqida savollar:
-
Bolangiz bugun MTTda qanday faoliyatlarda qatnashadi?
-
Bolangizning kecha qanday vazifa bajarganini bilasizmi?
-
Uyda bolangiz tarbiyasida sizga biron-bir yordam kerakmi?
-
Bolangizning har tomonlama rivojlanishini kuzatib borasizmi?
Bola salomatligi haqida savollar:
-
Bolangizning allergiyasi yoki boshqa tibbiy holati qanday?
-
Bolangizning oziq-ovqatga bo‘lgan allergiyasi yoki cheklovlari bormi?
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
51
-
Bolangizga alohida ehtiyojlari yoki ko‘rsatmalar kerakmi?
Tuzilgan savollar to‘plami natijasida talabalar kasbiy faoliyatda nimalarga e’tibor
berish kerak, ota-onalarning o‘ziga xosligi, bolalarga individual munosabatda bo‘lish
kerakligi, kuzatish va tahlil qilish ota-onalar bilan hamkorlik ishlarida yoqori samara
berishiga amin bo‘ldilar.
1-Muammoli vaziyatga nisbatan talabalarning javoblari quyidagicha
turkumlashtirildi:
№
Javoblar mazmuni
Javoblar
soni:
%
1
Onaning tashvishi asosli. Bola ota-onalar uchun tuzilgan
telegramm guruhidagi kundalik hisobot rasmlarida
ko‘rinmasa, ota-onalar farzandlarining faoliyati va
rivojlanishi haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lolmaydi.
68
100%
2
Yo‘q, onaning e’tirozi to‘g‘ri emas. Ota-onalar farzandlarining
faoliyati va rivojlanishi haqida to‘liq tasavvurga ega bo‘lishga
haqli, lekin tarbiyachining ishiga aralashish kerak emas.
Chunki tarbiyachi bolalarga bir vaqtning o‘zida har bir
bolning faoliyati haqida to‘liq xabardor qila olmaydi.
25
100%
3
Tarbiyachi ota-onalar bilan rasmlardagi bolalarni qanday aks
ettirish haqida maslahatlashishi, birgalikda yechim topishi
kerak.
87
100%
4
Tarbiyachi va ota-ona hamkorligida arzimas xato deb
hisoblayman.
10
100%
Jami:
190
100%
2-Muammoli vaziyatga nisbatan talabalarning javoblari quyidagicha
turkumlashtirildi:
№
Javoblar mazmuni
Javoblar
soni:
%
1
Uka kelishi oiladagi dinamikani o‘zgartirib yuborgan bo‘lishi
mumkin. Anvar avvalroq e’tibor va mehrning yagona
markazi bo‘lgan, ammo endi uka bilan bo‘lishishga majbur
bo‘lgan. Bu Anvarda xavfsizlik hissi yo‘qolishiga va o‘zini
yolg‘iz his qilishiga olib kelishi mumkin.
79
100%
2
Anvar MTTda yangi muhitga moslashishga harakat qilgan
bo‘lishi mumkin. Bu unga stress va tanqid kabi hislarni
keltirib chiqarishi mumkin, natijada uka bilan bo‘lgan
o‘zgarishlar bilan birga kayfiyatining yomonlashishiga olib
kelishi mumkin.
31
100%
3
Tarbiyachi Anvarga g‘amxo‘rlik va qo‘llab-quvvatlash
ko‘rsatish uchun har doimidan ko‘proq e’tibor berishi kerak.
15
100%
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
52
4
Tarbiyachi Anvarning ota-onalari bilan hamkorlik qilib,
vaziyatni yaxshilash uchun birgalikda ishlay olishi kerak.
Ota-onalar uyda Anvarga ko‘proq e’tibor berish va uning
kayfiyati haqida tarbiyachini xabardor qilish uchun choralar
ko‘rishlari kerak
75
100%
Jami:
190
100%
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi uchun amaliyot tizimining uzviyligi asosida
talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishga tayyorlash darajasi quyidagi ballar orqali
baholandi.
1.
100% - 85% ̶ “5” ball
2.
85% - 75% ̶ “4” ball
3.
69% - 55% ̶ “3” ball
Ta’lim samaradorligini oshirish, shaxsning ta’lim markazida bo‘lishini va
talabalarning ota-onalar bilan hamkorlik qilishlarini ta’minlash uchun maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida pedagog sifatida yaxshi tayyorgarlik ko‘rgan va o‘z sohasidagi bilimlarni
mustahkam egallashdan tashqari, zamonaviy pedagogik texnologiyalarni va interfaol
usullarni biladigan, ulardan ta’lim-tarbiyaviy mashg‘ulotlarni tashkil etishda foydalanish
qoidalarini biladigan tarbiyachilar kerak[5]. Buning uchun barcha tarbiyachilarini ilg‘or
pedagogik texnologiyalar va interfaol usullar bilan qurollantirish va olgan bilimlarini
ta’lim-tarbiyaviy mashg‘ulotlarda qo‘llash malakalarini uzluksiz oshirib borish lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Azimova Z.E., Abduraxmonova S.Sh. “Is it a Social Need to Engage Young Mothers
in Science?” International Journal on Integrated Education IJIE | Research Parks Publishing
(IDEAS Lab) Volume 6, Issue 5 | May -2023.
2. Abduraxmonova S. Sh. “Pedagogik amaliyot - talabalarni ota-onalar bilan
hamkorlik qilishga tayyorlashda kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish omili sifatida”
MUG‘ALLIM HӘM ҮZLIKSIZ BILIMLENDIRIO‘ Ilimiy-metodikalыq jurnal 2023. 3/3-
san.131- b.
3. Abdurakhmonova, S.Sh., Ergasheva, S.U. (2023) Pedagogik amaliyot vositasida
talabalarni ota-onalar bilan hamkorlik qilishining mazmuni [The content of cooperation
between students and parents by means of pedagogical practice] Science and education
scientific journal. Vol. 4. Issue 7. Pp. 482-484.
4. Abduraxmonova S.Sh. “Metodika fanlarni o‘qitish texnologiyasi fanidan amaliy-
seminar mashg‘ulotlar va metodikalar [Matn]: O‘quv qo‘llanma / - Toshkent: Ilm-ziyo-
zakovati, 2023. - 119 b. BBK: 829.224 UDK: 335.387.002.
5. Abduraxmonova S.Sh. “PROFESSIONAL TRAINING AS A FACTOR OF
PROFESSIONAL SKILLS IMPROVEMENT OF FUTURE TEACHERS” International Journal of
Pedagogics (ISSN – 2771-2281) VOLUME 02 ISSUE 11 Pages: 01-07 SJIF IMPACT FACTOR
(2021: 5. 705) (2022: 5. 705) OCLC – 1121105677 METADATA IF – 5.689.
