Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
"4K" Technologies for Developing Creative Potential in
Future Primary School Teachers
Gulrukh SAIDOVA
1
Tashkent State Pedagogical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
10 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
In the modern education system, the process of teacher
training plays a crucial role, particularly in developing
the creative potential of elementary school teachers.
The "4K" technologies, namely creativity, critical thinking,
communication, and collaboration skills, are essential in
fostering students' creative thinking, critical analysis, effective
communication, and collaborative abilities. This article provides
information about the importance of "4K" technologies in
enhancing the creative potential of future elementary school
teachers and discusses how these technologies can be effectively
utilized.
2181-3701/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss6
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
4K technologies,
education,
creativity,
innovative approaches,
new ideas,
creative thinking,
communication,
cooperation.
Boʻlajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kreativ
salohiyatni rivojlantirishning “4K” texnologiyalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
4K texnologiyalari,
ta’lim,
ijodkorlik,
innovatsion yondashuvlar,
yangi g‘oyalar,
kreativ fikrlash,
kommunikatsiya,
hamkorlik.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchilarni tayyorlash jarayoni,
ayniqsa, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kreativ salohiyatini
rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quvchilarning
ijodiy
fikrlash,
tanqidiy
tahlil,
samarali
muloqot va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishda
“4K” texnologiyalari, ya’ni kreativlik, tanqidiy fikrlash,
kommunikatsiya va hamkorlik ko‘nikmalari asosiy rol o‘ynaydi.
Ushbu maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida
kreativ salohiyatni takomillashtirishda “4K” texnologiyalarining
ahamiyati va ulardan qanday foydalanish mumkinligi haqida
ma’lumotlar berilgan.
1
PhD, Associate Professor, Tashkent State Pedagogical University.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
182
Технологии «4К» для развития креативного потенциала
у будущих учителей начальных классов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
4К-технологии,
образование,
творчество,
инновационные подходы,
новые идеи,
креативное мышление,
общение,
сотрудничество.
В
современной
системе
образования
процесс
педагогической подготовки приобретает особое значение в
развитии творческого потенциала учителей начальных
классов. Технологии «4К» играют ключевую роль в развитии
у студентов творческого мышления, критического анализа,
навыков эффективного общения и сотрудничества, т.е.
творчества, критического мышления, навыков общения и
сотрудничества. В данной статье представлена –
информация о значении технологий «4К» и о том, как их
можно использовать в повышении творческого потенциала
будущих учителей начальных классов.
KIRISH
Boshlang‘ich ta’lim bu o‘quvchilarning ta’lim olishi va shaxsiy rivojlanishi uchun
muhim bosqichdir. Bu davrda bolalar o‘z hayotining asosiy ko‘nikmalarini, bilimlarini va
qadriyatlarini shakllantiradilar. Boshlang‘ich ta’lim, shuningdek, o‘quvchilarning ijtimoiy,
emotsional va intellektual rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Boshlang‘ich ta’limning
asosiy maqsadi bolalarga asosiy bilimlarni berish va ularning shaxsiy rivojlanishiga
yordam berishdir. Bu davrda o‘quvchilar o‘zlarini ifoda etish, boshqalar bilan muloqot
qilish va jamoaviy faoliyatlarda ishtirok etish ko‘nikmalarini rivojlantirishlari zarur.
O‘qituvchilar o‘quvchilarga o‘z fikrlarini erkin ifoda etish, muammolarni hal qilish va ijodiy
fikrlash imkoniyatini berishlari lozim.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Boshlang‘ich ta’limda ta’lim jarayoni o‘yin va faoliyat orqali olib boriladi. O‘yinlar
bolalarning qiziqishini oshirish va ularning o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqini kuchaytirish
uchun muhim vositadir. O‘quvchilar o‘yinlar orqali yangi bilimlarni o‘zlashtiradilar,
ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantiradilar va jamoaviy ishlashni o‘rganadilar. O‘qituvchilar
o‘yinlarni ta’lim jarayoniga kiritish orqali bolalarning o‘rganish jarayonini yanada qiziqarli
va samarali qilishlari mumkin. Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning individual
xususiyatlarini inobatga olish muhimdir. Har bir bola o‘ziga xos tarzda o‘rganadi va
rivojlanadi. Shuning uchun, o‘qituvchilar o‘quvchilarning qobiliyatlari, qiziqishlari va
ehtiyojlarini hisobga olib, ta’lim jarayonini shaxsiylashtirishlari zarur. Bu jarayon
o‘quvchilarning o‘zlarini qulay his qilishlari va o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqini
oshirishlariga yordam beradi. Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning ijtimoiy
ko‘nikmalarini rivojlantirish ham juda muhimdir. O‘quvchilar jamoaviy ishlar, guruh
muhokamalari va boshqa faoliyatlar orqali bir-biri bilan muloqot qilishni o‘rganadilar.
Bu jarayon o‘quvchilarning o‘zaro munosabatlarini yaxshilaydi va ijtimoiy hayotga
tayyorlaydi. O‘qituvchilar o‘quvchilarga bir-biriga yordam berish, fikr almashish va
birgalikda ishlash imkoniyatini berishlari zarur. Emotsional rivojlanish ham boshlang‘ich
ta’lim jarayonida muhim ahamiyatga ega. O‘quvchilar o‘z his-tuyg‘ularini anglash,
boshqarish va ifoda etish ko‘nikmalarini rivojlantirishlari kerak. O‘qituvchilar bolalarga
o‘z his-tuyg‘ularini ifoda etish va boshqalar bilan muloqot qilishda yordam berishlari
lozim. Bu jarayon o‘quvchilarning o‘z-o‘zini anglashiga va ijtimoiy muhitda muvaffaqiyatli
bo‘lishlariga yordam beradi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
183
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Kreativlik, ya’ni ijodkorlik, ta’lim jarayonida o‘quvchilarni yangi g‘oyalar yaratishga,
muammolarni innovatsion yondashuvlar bilan hal qilishga undaydi. Bo‘lajak o‘qituvchilar
kreativ fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda o‘z darslarida turli metod va usullardan
foydalanishlari zarur. Masalan, o‘quvchilarga ijodiy vazifalar berish va o‘yinlar orqali ijodiy
fikrlashni rag‘batlantirish mumkin. Kreativlikni rivojlantirishda o‘qituvchilarning o‘z
g‘oyalarini erkin ifoda etish imkoniyatini yaratish juda muhimdir. O‘qituvchilar o‘z
darslarida o‘quvchilarni ijodiy faoliyatlarga jalb qilish orqali ularning ijodiy salohiyatini
oshirishlari mumkin. Masalan, san’at, musiqa yoki rolli o‘yinlar orqali o‘quvchilarni o‘z
g‘oyalarini ifoda etishga undash, ularning kreativligini rivojlantirishga yordam beradi.
Shuningdek, o‘qituvchilar o‘z darslarida kreativ fikrlashni rivojlantirish uchun turli xil
interaktiv metodlardan foydalanishlari mumkin. Misol uchun, o‘quvchilarga muayyan
mavzuda loyiha tayyorlash yoki ijodiy hikoya yozish vazifasini berish orqali ularning ijodiy
salohiyatini oshirish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida ijodiy fikrlashni rag‘batlantirish
va o‘quvchilarga yangi g‘oyalar yaratishda yordam berishlari zarur. [1]
Tanqidiy fikrlash – bu muammolarni tahlil qilish, dalillarni baholash va mantiqiy
xulosa chiqarish jarayonidir. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tanqidiy fikrlashga
o‘rgatish, ularning fikrlarini mantiqiy asosda qurish imkoniyatini beradi. Tanqidiy
fikrlashni rivojlantirish uchun o‘qituvchilar o‘quvchilarga savollar berishlari,
muammolarni hal qilishda mustaqil fikrlashga undashlari kerak. O‘qituvchilar o‘z
darslarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun turli metodlardan foydalanishlari
mumkin. Masalan, munozara, guruh ishlari, holat tahlili kabi faoliyatlar orqali
o‘quvchilarning fikrlarini o‘rganish va baholash imkoniyatini yaratish mumkin.
O‘quvchilarga o‘z fikrlarini asoslash va dalillar keltirishni o‘rgatish, ularning fikrlarini
tanqidiy baholashga yordam beradi. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda muhim
jihatlardan biri o‘quvchilarning o‘z fikrlarini erkin ifoda etishidir. O‘qituvchilar o‘z
darslarida o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undashlari va ularning fikrlarini tinglashga
ahamiyat berishlari zarur. Bu jarayonda o‘qituvchilar o‘z o‘quvchilariga savollar berish,
ularning fikrlarini baholash va ularni o‘z fikrlarini rivojlantirishga undash orqali tanqidiy
fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. [2]
Kommunikatsiya ko‘nikmalari o‘qituvchilarning o‘z fikrlarini aniq va ravon ifoda
etishlariga, o‘quvchilar bilan samarali muloqot o‘rnatishlariga yordam beradi. Bo‘lajak
o‘qituvchilarni kommunikatsiya ko‘nikmalariga o‘rgatish, ularning o‘quvchilar bilan
muloqot qilishdagi samaradorligini oshiradi. O‘qituvchilar o‘z darslarida kommunikatsiya
ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun turli usullarni qo‘llashlari mumkin. Misol uchun,
o‘quvchilarni guruhlarga bo‘lish va ularga muayyan vazifalar berish orqali ularning o‘zaro
muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida muloqot
qilishni rag‘batlantirish va o‘quvchilarni o‘z fikrlarini erkin ifoda etishga undashlari zarur.
Bu jarayon, o‘z navbatida, o‘quvchilarning muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga
yordam beradi. Kommunikatsiya ko‘nikmalarini rivojlantirishda o‘quvchilarning fikrlarini
tinglash va ularga hurmat ko‘rsatish juda muhimdir. O‘qituvchilar o‘z darslarida
o‘quvchilar bilan samarali muloqot o‘rnatish orqali ularning fikrlarini qadrlashlari va
ularni o‘z fikrlarini ifoda etishga undashlari kerak. Bu jarayon, o‘z navbatida,
o‘quvchilarning muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. [3]
Hamkorlik ko‘nikmalari o‘qituvchilarning jamoada ishlash, o‘zaro yordam berish va
birgalikda muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantiradi. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
184
o‘qituvchilarini hamkorlikka o‘rgatish, ularning o‘zaro munosabatlarini mustahkamlash va
jamoaviy ishni rivojlantirish uchun muhimdir. O‘qituvchilar o‘z darslarida hamkorlikni
rivojlantirish uchun turli faoliyatlar o‘tkazishlari mumkin. Masalan, o‘quvchilarni
guruhlarga bo‘lib, ularga birgalikda loyiha tayyorlash vazifasini berish orqali hamkorlik
ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida jamoaviy ishni
rag‘batlantirish va o‘quvchilarni birgalikda ishlashga o‘rgatishlari zarur. Hamkorlikni
rivojlantirishda o‘quvchilarning bir-birlariga yordam berishlari va o‘zaro fikr
almashishlari muhimdir. O‘qituvchilar o‘z darslarida jamoaviy faoliyatlarni tashkil etish
orqali o‘quvchilarning hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. Bu jarayonda
o‘quvchilar o‘zaro fikr almashish, muammolarni birgalikda hal qilish va jamoaviy qarorlar
qabul qilish orqali hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. O‘qituvchilar o‘z
darslarida jamoaviy faoliyatlarni o‘tkazish orqali o‘quvchilarning hamkorlik
ko‘nikmalarini rivojlantirishlari zarur. [4]
“4K” texnologiyalarini o‘qitishda qo‘llash, o‘quvchilarning kreativ salohiyatini
oshirishga yordam beradi. O‘qituvchilar o‘z darslarida kreativlik, tanqidiy fikrlash,
kommunikatsiya va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun turli metod va usullarni
qo‘llashlari zarur. Masalan, o‘quvchilarni ijodiy loyihalar tayyorlashga jalb qilish, guruh
ishlarini tashkil etish va o‘zaro muloqot qilishga undash orqali “4K” texnologiyalaridan
foydalanish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida kreativ fikrlashni rivojlantirish uchun
interaktiv metodlardan foydalanishlari zarur. Misol uchun, o‘quvchilarga muayyan
mavzuda loyiha tayyorlash yoki ijodiy hikoya yozish vazifasini berish orqali ularning ijodiy
salohiyatini oshirish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida ijodiy faoliyatlarni kiritish orqali
o‘quvchilarning kreativ fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. Tanqidiy
fikrlashni rivojlantirishda o‘qituvchilar o‘z darslarida savollar berish, muammolarni hal
qilishda mustaqil fikrlashga undashlari kerak. O‘quvchilarni guruhlarga bo‘lish va ularga
muayyan vazifalar berish orqali o‘zaro muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish
mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun turli
metodlardan foydalanishlari zarur. [5]
Zamonaviy metodlar o‘qituvchilarning kreativ salohiyatini oshirishda muhim
ahamiyatga ega. Bu metodlar o‘quvchilarning ta’lim jarayonida faol ishtirok etishlarini
ta’minlaydi va ularning ijodiy fikrlashini rivojlantiradi. O‘qituvchilar o‘z darslarida
zamonaviy metodlarni qo‘llash orqali “4K” texnologiyalarini integratsiya qilishlari
mumkin. Bunda, masalan, loyiha asosidagi o‘qitish, muammoli ta’lim, o‘yin metodlari va
interaktiv metodlar o‘rin oladi. Loyiha asosidagi o‘qitish o‘quvchilarga muayyan mavzu
bo‘yicha mustaqil ish olib borish imkoniyatini beradi. Bu jarayonda o‘quvchilar o‘z
g‘oyalarini yaratish, tanqidiy fikrlash va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam
beradi. Muammoli ta’lim metodida o‘quvchilar muammolarni hal qilish jarayonida aktiv
ishtirok etadilar. O‘qituvchilar o‘quvchilarga muammolarni taqdim etib, ularni hal qilishga
undashlari zarur. Bu jarayon o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash va kreativ fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. O‘yin metodlari o‘quvchilarning darsga
qiziqishini oshiradi va ularning ijodiy salohiyatini rivojlantiradi. O‘qituvchilar o‘z
darslarida o‘yinlarni qo‘llash orqali o‘quvchilarning kreativ fikrlashini rag‘batlantirishlari
mumkin. Interaktiv metodlar esa o‘quvchilarning o‘zaro muloqot qilish ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi. “4K” texnologiyalarining integratsiyasi o‘qituvchilarning
pedagogik faoliyatini yanada samarali qiladi. O‘qituvchilar o‘z darslarida kreativlik,
tanqidiy fikrlash, kommunikatsiya va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
185
faoliyatlarni amalga oshirish orqali o‘quvchilarning ta’lim jarayonida muvaffaqiyatli
bo‘lishlariga ko‘maklashadilar. [6]
O‘qituvchilar o‘z darslarida kreativlikni rivojlantirish uchun interaktiv metodlardan
foydalanishlari zarur. Misol uchun, o‘quvchilarga muayyan mavzuda loyiha tayyorlash yoki
ijodiy hikoya yozish vazifasini berish orqali ularning ijodiy salohiyatini oshirish mumkin.
O‘qituvchilar o‘z darslarida ijodiy faoliyatlarni kiritish orqali o‘quvchilarning kreativ fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirishda o‘qituvchilar o‘z
darslarida savollar berish, muammolarni hal qilishda mustaqil fikrlashga undashlari kerak.
O‘quvchilarni guruhlarga bo‘lish va ularga muayyan vazifalar berish orqali o‘zaro muloqot
qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. O‘qituvchilar o‘z darslarida tanqidiy fikrlashni
rivojlantirish uchun turli metodlardan foydalanishlari zarur. [7]
Boshlang‘ich sinflar, o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi va ko‘nikmalarini
shakllantirish uchun muhim davrdir. Bu davrda bolalar o‘zlarini ifoda etish, boshqalar bilan
muloqot qilish va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishlari zarur.
4K texnologiyalari aynan bu ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan. Tasviriy san’at darslari
4K texnologiyalarini qo‘llash uchun eng qulay maydonlardan biridir. San’at darslarida
o‘quvchilar o‘z g‘oyalarini ijodiy ravishda ifoda etish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Rasm chizish,
haykaltaroshlik, teatr san'ati va boshqa san'at turlari orqali bolalar o‘z kreativligini namoyon
etadilar. Bu jarayonda o‘qituvchilar o‘quvchilarga o‘z ijodiy ishlarini bir-biriga taqdim etish va
fikr almashish imkoniyatini berishlari zarur. Shunday qilib, bolalar o‘zaro fikr almashish va
tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Tabiatshunoslik darslari 4K
texnologiyalarini qo‘llash uchun yana bir muhim sohadir. Tabiatshunoslik darslarida
o‘quvchilar muammolarni hal qilish, eksperimentlar o‘tkazish va tabiat hodisalarini tahlil
qilish jarayonida tanqidiy fikrlash va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. O‘qituvchilar
o‘quvchilarni guruhlarga bo‘lish va birgalikda loyihalar ustida ishlashga undashlari lozim. Bu
jarayonda
o‘quvchilar
bir-biriga yordam berish, fikrlarini baham ko‘rish va jamoaviy ish ko‘nikmalarini
rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Matematika darslarida ham 4K texnologiyalarini
qo‘llash samarali bo‘lishi mumkin. Matematik muammolarni hal qilish jarayonida o‘quvchilar
mantiqiy fikrlash va tanqidiy tahlil ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. O‘qituvchilar guruh ishlari
orqali hamkorlikni rag‘batlantirishlari va o‘quvchilarni birgalikda muammolarni hal qilishga
undashlari zarur. Bu jarayonda o‘quvchilar bir-biriga yordam berish, fikr almashish va o‘z
fikrlarini aniq ifoda etish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. [8]
XULOSA
Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida kreativ salohiyatni takomillashtirishda “4K”
texnologiyalari muhim rol o‘ynaydi. Kreativlik, tanqidiy fikrlash, kommunikatsiya va
hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish orqali o‘qituvchilar o‘z o‘quvchilariga yanada samarali
ta’lim berish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. O‘qituvchilar o‘z darslarida turli metod va usullarni
qo‘llash orqali o‘quvchilarni kreativ fikrlashga, tanqidiy baholashga, samarali muloqot
qilishga va jamoaviy ishga undashlari kerak. Bu jarayon, o‘z navbatida,
ta’lim sifatini oshirishga va o‘quvchilarning kelajakda muvaffaqiyatli bo‘lishlariga yordam
beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Абдуллаева М. (2021). «Современные методы обучения: основные
принципы». Ташкент: Министерство образования Республики Узбекистан.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue – 6 (2024) / ISSN 2181-3701
186
2.
Каримов С. (2020). «Креативное образование: теория и практика».
Самарканд: СамДУ.
3.
Исмаилова Д. (2022). «Технологии 4К и их роль в образовании». Бухара:
БухГУ.
4.
Ахмедов А. (2023). «Педагогические инновации: творчество и критическое
мышление». Карши: Каршинский государственный университет.
5.
Мурадов Р. (2020). «Современные методы в начальном образовании».
Фергана: Ферганский государственный университет.
6.
Юсупова Н. (2021). «Методы повышения творческого потенциала
учителей». Нукус: Каракалпакский государственный университет.
7.
Расулов А. (2022). «Инновационные подходы в образовании». Ташкент:
Национальный университет Узбекистана.
8.
Султанов Б. (2023). «Технологии 4К в учебном процессе». Андижан:
Андижанский государственный университет.
9.
Кадирова Л. (2021). «Креативная педагогика: теория и практика».
Самарканд: Самаркандский государственный университет.
10.
Турсунов Э. (2020). «Современные методы обучения и их практика».
Джизак: Джизакский государственный педагогический институт.
