Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika –
Зарубежная лингвистика и
лингводидактика – Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
The role of reading in shaping the Eastern worldview of
adolescent youth
Oisha KUCHKAROVA
1
Samarkand State Medical University
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received December 2024
Received in revised form
15 December 2024
Accepted 25 January 2025
Available online
15 February 2025
The article deals with the development of theoretical
foundations for the formation of Eastern spiritual and moral
views through the introduction of adolescents to reading,
analysis of pedagogical and psychological possibilities,
improvement of the foundations of modern approaches to the
formation of qualities of excellence in adolescents and the
development of global thinking.
2181-3663/© 2024 in Science LLC.
DOI:
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol3-iss1-pp31-37
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
globalization,
information and
communication,
reading,
art,
teenage girls,
youth,
education.
O‘smir yoshdagi yigit-qizlarni sharqona dunyoqarashni
shakllantirishda kitobxonlikning o‘rni
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar:
globallashuv,
axborot-kommunikatsiya,
kitobxonlik,
san’at,
o‘smir qizlar,
yoshlar,
tarbiyalash.
Ushbu maqolada o‘smir yosh yigit-qizlarni kitobxonlikka jalb
etish
orqali
sharqona
ma’naviy-axloqiy
qarashlarini
shakllantirishning nazariy asoslarini ishlab chiqish, pedagogik –
psixologik imkoniyatlarini tahlil qilish va zamonaviy
yondashuvlar asosini takomillashtirish yigit-o‘smir qizlarda
komillik sifatlarini tarkib toptirish hamda global tafakkur rivoji
tarkib toptirish jarayonlari yoritib beriklgan.
1
PhD, Acting Associate Professor, Department of Pedagogy and Psychology, Samarkand State Medical University.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
32
Роль
библиотек
в
формировании
восточного
мировоззрения подростков
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
глобализация,
информация и
коммуникация,
чтение,
искусство,
девочки-подростки,
молодежь,
образование.
В статье рассматриваются теоретические основы
формирования
восточных
духовно-нравственных
воззрений у подростков через приобщение к чтению.
Анализируются педагогические и психологические аспекты
данного процесса, а также пути совершенствования
современных подходов к развитию у подростков
стремления к самосовершенствованию и глобального
мышления.
DOLZARBLIGI
Bugungi jamiyatda yoshlarning har tomonlama rivojlanishi uchun kitoblarning roli
va ahamiyati juda katta. Kitob inson hayotida juda katta va eng muhim rol o‘ynaydi.
Qadimgi davrlarda kitob bebaho ma’lumot manbai, bilimlarni uzatishning eng qadimiy
usuli bo‘lgan. Ammo hozirda kitoblar kamroq ommalashmoqda, chunki ko‘plab boshqa
manbalarning paydo bo‘lishi tufayli ma’lumotlarni topish ancha osonlashdi va odamlar
kitoblarning mavjudligini unutishni boshladilar, ammo baribir axborot dunyosi va
texnologiyalar kitoblarni almashtira olmaydi va bekor qila olmaydi.
TADQIQOT MAQSADI
Yosh avlodni tarbiyalashda kitob o‘qishning ahamiyatini yoritish. Kitobning
ahamiyatli jihatlarini bayon qilish.
MATERIAL VA USULLAR
Kitob insoniyatning qadimgi tarixidagi eng katta moʻjizasi va ixtirosi bo‘lib, u
insonning aqliy etukligi va ma’naviy etuklik darajasiga ko‘tarilishiga yordam beradi va har
birimiz kitobdagi bilim manbalari orqali ma’naviy ozuqa olamiz. Shuning uchun kitob
bilim, maʼnaviyat, madaniyat va maʼrifat manbaidir. Insonni ulug‘laydigan, unda
maʼnaviyat va maʼrifat poydevorini shakllantiradigan, uni komil inson qilib
tarbiyalaydigan kuch bu dunyo va bu dunyoni bilish manbaidir. Biz kitoblar orqali o‘zimiz,
dunyo, koinot va insoniy munosabatlar haqida bilib olamiz. O‘qishni sharhlar ekan, buyuk
allomalar adabiyot bilan tanishgan odamga yaxshilik va yaxshilik doim hamroh bo‘ladi,
deganlar. Kitob o‘tmish, hozirgi va kelajak o‘rtasidagi noyob ko‘prikdir. Shu sababli, kitob
ma’naviy meros, bitmas-tuganmas xazina deb nomlanishi bejiz emas va faqat haqiqiy
kitobni qadrlaydiganlar uning qadrini anglaydilar.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti “Kitoblarni nashr etish va tarqatish tizimini
rivojlantirish, kitobxonlik va kitobxonlik madaniyatini oshirish va targ‘ib qilish bo‘yicha
kompleks chora-tadbirlar dasturi” to‘g‘risidagi qarorni imzoladi. O‘zbekiston
Jahonda ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning jadal surʼatlar bilan rivojlanishi sharqona
milliy ahloqiy tarbiya tizimni isloh qilish va ajdodlarimiz merosi asoslarini chuqur
o‘zlashtirishga ehtiyoj tug‘dirmoqda. Axborot-kommunikatsiya va globallashuv asrida
jamiyat taraqqiyoti bilan pedagogika tarixini takomillashtirish masalasi ilg‘or davlatlar
tajribasidagi yangicha yo‘nalishlar, xususan, kitobxonlik sanʼatini egallashga yo‘naltirilgan
metodika va maxsus mutolaa kurslari mazmuni tadqiq etish orqali yosh avlod ma’naviy
kamoloti hamda intellektual salohiyatini o‘stirish bilan bog‘liq dolzarb muammolar kun
tartibiga qo‘yilmoqda.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
33
Dunyoning yetakchi davlatlaridagi pedagogika tarixi tendentsiyalari asosida milliy
ahloqiy, ma’naviy tarbiya mazmunini modernizatsiya qilish jamiyatning ma’naviy va
madaniy rivojlanishiga poydevor vazifasini o‘taydi. Shunga ko‘ra o‘smir qizlarni
kitobxonlikka jalb etish orqali sharqona maʼnaviy-axloqiy qarashlarini shakllantirishning
nazariy asoslarini ishlab chiqish, pedagogik-psixologik imkoniyatlarini tahlil qilish va
zamonaviy yondashuvlar asosini takomillashtirish o‘smir qizlarda komillik sifatlarini
tarkib toptirish hamda global tafakkur rivojiga doir texnologiyalarni tadqiq etish ushbu
tadqiqotning tub mohiyatini tashkil etadi. Osmir yoshidagi yigit-kizlar uchun
dunyokarashni shakllantirish iuda muxim bir djarayon bo‘lib, bu djarayonning ko‘p
jixatlari turli xil omillar, jumladan, talim, oylavi muxit, dostlar, va xatto zamonaviy
texnologiyalar tomonidan taʼsirlanadi. Shuningdek, anʼanavi kadriyatlar va madaniyatning
xam ili orni katta. Sharkona dunyokarashni shakllantirishda eto kitobxona va kitoblarning
rol adjralmas axamiyatga iga. Kitobxona nafaqat maʼlumot olish manbai, balki insonni
tarbialovchi, uning fikrlash qobiliyatini rivojlantiruvchi va dunyoqarashini kengaytiruvchi
muhim vositadir. Yosh yigit-qizlarni sharqona ahloqiy-maʼnaviy ruhda tarbiyalashda
kitobxonlik madaniyatini shakllantirish muammosi turli yillarda umumtaʼlim maktablari
dasturida badiiy asar mazmunini o‘zlashtirish, badiiy-estetik tarbiya, tahlil yozma va
og‘zaki nutq o‘stirish masalalari doirasida o‘rganilgan.
Mutolaa muammosining ayrim jihatlarini pedagog olimlardan S. Dimemov,
A. Zunnunov, M. Mirqosimova o‘quvchilarda adabiy tahlil malakasini shakllantirish tizimi,
Q. Yo‘ldoshev adabiyot o‘qitishda yangilangan pedagogik tafakkur, S. Matchonov
adabiyotdan mustaqil ishlarning asosi, Q. Husanboyeva mustaqil fikrlashga o‘rgatish,
R. Niyozmetova ta’lim rus tilida olib boriladigan maktab, akademik litsey va kasb-hunar
kollejlarining o‘zbek tili dars (mashg‘ulot)larida adabiy materiallarni o‘rganish,
S. Nishonova, M. Abdullayeva, O. Musurmonova, M. Maxmudova va boshqa pedagog
olimlar. M. Nigmatova maktabgacha yoshdagi bolalarda kitobxonlik ko‘nikmalarini
o‘stirish, B. Makulova boshlang‘ich sinflarda sinfdan tashqari o‘qishni izchillik va tizimlilik
tamoyillari asosida tashkil etish, A. Bolibekov hadislar orqali o‘quvchilar axloqiy
fazilatlarini kamol toptirish usullari majmui tarzida tadqiq qiladilar. Milliy istiqlol g‘oyasini
yoshlar ongiga singdirish jarayonida mutolaa madaniyatidan maqsadli foydalanishni
optimallashtirishning nazariy asoslari, jamiyat taraqqiyoti va komil inson tarbiyasi, oila
kitobxonligi, kutubxonalardan maqsadli faollashtirishni belgilab beruvchi myoriy
hujjatlarni yaratish muammolarni A. Umarov, S. Chiniyeva, D. G‘aniyevalarning
izlanishlarida alohida tahlilga tortilgani kuzatiladi.
Kitobxonlik madaniyatini shakllantirishning pedagogik va psixologik asoslari rus
olimlaridan O. Bogdanova, A. Leontev, G. Prantsova, N. Smetannikova, R. Dekushevalar
tadqiqotlarida, asosan, sinfdan tashqari mutoala madaniyatiga jalb etishning pedagogik-
nazariy asoslari asosan rus adabiyoti namunalari misolida talqin etiladi.
Sharqona dunyoqarashda muhim бўлган tamoyillar orasida diniy qadriyatlar,
ashloqiy meʼyorlar, oilaga bo‘lgan ehtirom, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va
boshqalar mavdjud. Kitoblar, ayniqsa, Sharq mutafakkirlarining asarlari, bu qadriyatlarni
yoshlar ongiga singdirishda yordam beradi. Misol uchun, Alisher Navoi, Fizuli, Sadiy
Sherozi kabi adabiyotchilar o‘z asarlarida insoniylik, haqiqat, adolat va sabr kabi
kadriyatlarni taʼkidlab, yoshlarni ashlokiy djixatdan to‘gri yo‘lni tanlashga undaydilar.
Kitobxonalarda joylashgan Sharq klassik adabiyoti, tarixiy asarlar va falsafiy
maqolalar o‘smirlarni faqat o‘qish bilan cheklanmay, balki chuqurroq tafakkurga undaydi.
By ta’lim dunyoqarashini yana-da kengaytiradi va butun dunyo madaniyati haqida
tasavvur xosil qiladi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
34
Mustaqil kitobxonlik madaniyatini faollashtirish usullari yoshlarga mo‘ljallangan
asar va kitobxon o‘rtasidagi aloqadorlik masalalari xorijlik S. Clark, A. Lipson, E. Hirsch
(AQSh), C. Hodges, M. Barrs, P. Benton (Angliya) kabi olimlarning pedagogik o‘quv o‘z
aksini topgan. Mavjud ilmiy – metodik manbalarda umum o‘rta ta’lim tizimida
o‘quvchilarning mustaqil mutolaa madaniyatini shakllantirishga bag‘ishlangan. Ammo,
o‘smir qizlarning sharqona muammosi to‘liq tadqiq etilmaganligi maʼnaviy-ahloqiy ruhda
tarbiyalashda kitobxoglikning o‘rni, muammosi to‘liq tadqiq etilmaganligiga bois maxsus
ilmiy tadqiqot ishlarini olib borishni bugungi kun taqozo etadi.
Quyidagilarni amalga oshirish maqsad qilib olindi:
– yigit-qizlarni
kitobxonlik
asosida
milliy,
sharqona
maʼnaviy-axloqiy
dunyoqarashlarini shakllantirishda mustaqil mutoala madaniyatini pedagogik-psixologik
xususiyatlarini aniqlashtirish;
– o‘smir yigit-qizlarning mustaqil mutolaasiga rahbarlik qilishda sharqona
anʼanaviy mezonlarni belgilash;
– sharqona maʼnaviy-axloqiy tarbiyada milliy urf-odatlar va kitobxonlikning o‘smir-
qizlar faoliyatida tutgan o‘rnining mazmunini ishlab chiqish;
– o‘smir yigit-qizlarni mustaqil mutoala madaniyatini shakllantirishda samarali
bo‘lgan yondashuv va faoliyat turlarini qo‘llash yo‘llarini takomillashtirish.
Sharqona maʼnaviy-axloqiy masalalarni aksariyat hollarda tarixiy asarlar o‘z ichiga
oladi. Shu o‘rinda, Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar”, “Mehrobdan chayon” romanlari,
o‘zbek halq dostonlari H. Nazir, Mirmuhsin, Sh. Xolmirzayev, S. Ahmad, M. Osim, Toxir
Malik, A. Qahhor, S. Zunnunova, X. Sultonov xikoya va romanlarni tavsiya etish mumkin.
Keyingi yillarda, yoshlarimizning sharqona tarbiyasiga oid pandnoma ruhidagi publitsistik
janrdagi asoslar yaratilmoqda. Ayniqsa, yozuvchi Tohir Malikning, shoira va mohir
suxandon Tursunoy Sodiqovaning aynan o‘smir qizlar tarbiyasiga oid asarlar va
televideniyadagi chiqishlari diqqatga sozavordir. Jumladan, shoira Afruz, Qutlibeka
Rahimboyeva, Zamira Ro‘ziyeva va boshqalarning qator publitsistik maqolalari ham aynan
shu masalaga bag‘ishlangan. G‘arb yoshlarining kitobxonlik darajalari, bevosita shiddat
bilan ilgarilab borayotgan zamonaviy qulay onlayn tizimlari tarmoqlari vositasida amalga
oshirilmoqda. Yoshlarning qiziqtirgan asarlar maxsus saytlarga joylashtirilmoqda. Yana
bir muhim holat, transport, metro, jamoat joylarida gazeta, jurnal yoki kitob o‘qish, yoki
ayrim yoshlar gavjum joylarda dunyo adabiyoti qahramonlari libosi ko‘rinishida vositasi
kitob mutoalasi targ‘iboti olib borilmoqda.
Frantsiyada esa bizning xalqimiz tarixidagi an’anaga o‘xshash ya’ni ayrim
xonadonlarda ko‘pchilik bo‘lib, bolalarga kitob o‘qib berish yoki kattalarning mutoala
maktabi qissaxonlik, g‘azalxonlik kechalariga o‘xshash an’ana mavjuddir. Ya’ni, ko‘chalarda
kitob o‘qib berish xizmatlari joriy etilgan ekan. Bugunga kelib, bizning yurtimizda ham,
asarlar matnini elektron pochta vositasida kitobxonalarga yetkazish xizmati yoshlar orasida
keng tarqalib bormoqda. Ayrim hollarda, yoshlar kitobmutoalasini kuy, qo‘shiqlar
uyg‘unligida olib borish va tinglash ham urfga aylanayotgani atrofdagi kishilarni
ajablantirmay qo‘ydi. Ammo, o‘rta zamonaviy kitob o‘qish yo‘llarining amalda qo‘llanishi bir
tomondan ijobiy natijalar berishi bilan bir qatorda, bizning yoshlarimiz, xususan
qizlarimizning dunyoqarashlarini g‘arbona shakllanishga olib kelayotgani ham sir emas.
Kitobxonalarda yoshlar uchun turli tadbirlar, masalan, kitob muxokamalari,
adabiyot kechalari, maʼnavi seminarlari va turli ilmiy-yodiy musobakalar otkazilishi,
obucheniye intellektual rivoylanishiga katta taʼsir korsatadi. No tadbirlar nafakat
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
35
yoshlarni kitobxonlikka djalb kilishga, balki ularning fikrlash, idjodiy saloxiyatini
rivoylantirishga xam yordam beradi. Kitobxonalarda otkaziladigan seminarskiy yoki davra
suhbatlari yoshlarni Sharqona dunyoqarashga oid mavzulyarni muxokama kilishga
undaydi va ularda idjtimoiy va maʼnavi masalalar xaq ida kengrok tasavvur shaklantiradi.
Darhaqiqat, o‘qish tufayli shaxsning rivojlanishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatadigan xayoliy
fikrlash shakllanadi. Kitob madaniyatni o‘rgatadi, chuqur tafakkurni rivojlantiradi, diqqat
va xotirani rivojlantiradi. Albatta, bugungi adabiyotning mashhurligini elliginchi,
oltmishinchi, yetmishinchi va saksoninchi yillardagi o‘qishlar bilan taqqoslab bo‘lmaydi,
ammo buning mantiqiy izohi bor.
Zamonaviy texnologiyalar bizga keng imkoniyatlarni taklif etadi, ammo hayotingizni
kitobsiz tasavvur qila olasizmi? Natijada, maʼlumotni faqat o‘qituvchining
tushuntirishlariga asoslanib olish juda qiyin va baʼzan imkonsizdir. Shuning uchun
kitobning inson hayotidagi o‘rni juda muhim va noyobdir. Uning yordami bilan inson
hayotidagi qiziqarli suhbatdosh o‘z sohasining malakali mutaxassisiga aylanadi.
Erta yoshdan, aniqrog‘i, beshikdan boshlab, ota-onalar bolalariga ertaklarni o‘qiy
boshlaydilar va shu bilan kitobning birinchi taassurotini aniqlaydilar. Kitob insonning
axloqiy fazilatlarini tarbiyalaydi, fikrlashga va fikrlashga o‘rgatadi, ichki dunyoni
rivojlantirishga yordam beradi. Siz faqat bitta kitob bilan yolg‘iz qolishingiz va muhim
maʼlumot manbasi tomonidan rivoyat qilingan barcha voqealarni boshdan kechirishingiz
mumkin. Biror kishi kitob o‘qishni boshlaganda, u barcha fikrlari bilan. Biror kitobni
o‘qiganingizda, atrofingizdagi hamma narsa ahamiyatsiz bo‘ladi. U barcha tarix va
bilimlarni o‘z ichiga olgan bilimlarni avloddan avlodga etkazadi. U bizga juda
yoshligidanoq ta’lim berishni boshlaydi. Kitob katta maʼlumot manbai bo‘lganligi sababli,
bo‘lim hamma uchun eng yaxshi do‘st bo‘ladi. Kitob insoniyatning qadimgi tarixidagi eng
katta moʻjizasi va ixtirosi bo‘lib, u insonning aqliy etukligi va ma’naviy yetuklik darajasiga
ko‘tarilishiga yordam beradi va har birimiz kitobdagi bilim manbalari orqali ma’naviy
ozuqa olamiz. Shuning uchun kitob bilim, maʼnaviyat, madaniyat va maʼrifat manbaidir. Bu
insonni ulug‘laydigan, unda maʼnaviyat va maʼrifat asoslarini shakllantiradigan va uni
komil inson qilib tarbiyalaydigan kuchdir.
Shunday qilib, yangi texnologiyalar paydo bo‘lishiga qaramay, javonda turgan har
kim kitob topishi mumkin, chunki bu bizning hayotimizdagi eng muhim o‘qituvchi.
Birinchidan, har bir ota-ona bolani ertak va she’rlardan boshlab kitob bilan tanishtiradi,
keyin bolalar maktabda kitoblardan foydalanishni o‘rganishda davom etadilar. Ular
kitobga tayanib yangi bilimlarni kashf etadilar, eng qiyin muammolarni echishda yordam
beradilar va qiziqtirgan savollarga javob oladilar.
Kitob inson ma’naviyatini boyitadigan sirli vositadir. Adabiyot darslari o‘quvchilar
qalbida kitoblarga muhabbat uyg‘otish uchun muhimdir. Kitob o‘qish har bir kishi uchun
zaruriy ekanligini kitobxon ongiga singdirish uchun adabiyot o‘qituvchisidan katta
mahorat talab etiladi.
G‘arb madaniyatining yoshlarimiz hayotiga shiddat bilan kirib kelayotganida,
bevosita G‘arb televideniyasi, internet tarmoqlari, turli hujjatli va badiiy filьmlar va
ommaviy axborot vositalarining o‘rni sezilarli darajada ko‘zga tashlanmoqda. Bu ommaviy
madaniyat niqobi ostida olib borilayotgan targ‘ibot yoshlarimizning ongi-shuuriga salbiy
ta’sir etib kelayotgani tashvishli holatni vujudga keltirmoqda. Bu hol asosan jamoat
joylarida, oilada, yoshlarning turli bahonalar bilan to‘planadigan davralarida ko‘zga
tashlanmoqda. Ayniqsa, G‘arb modasiga bo‘lgan qiziqish, me’yorni bilmay kiyinish,
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
36
bo‘yanish, o‘zini tutabilmaslik hollari ko‘zga yaqqol tashlanmoqda. To‘g‘ri, yoshlarimiz
globallashuv va “ommaviy madaniyat” keng targ‘ib qilinayotgan davrda o‘qimoqda, voyaga
yetmoqdalar. Ayrim hollarda milliy urf-odat va tarbiyaga zid, me’yor va chegara
harakatlariga qarama-qarshi harakatlar ko‘zga tashlanmoqda.
Balog‘at yoshdagi qizlarning dunyoqarashini boyitishga hamisha ona ma’suldir.
Chunki, bolaga onaning fe’l-atvori o‘tadi.
Deylik, qizingiz o‘jar, qaysar bo‘lib qoldi. Siz zo‘r berib atrofdagilarni, dugonalarini
ayblaysiz. “Dugonalaridan o‘rnak olib shunday bo‘lib qoldi” deysiz. Aslidachi, qizingizdagi
bu o‘zgarish oilangizdan boshlangan. Unga o‘rinsiz tanbeh beraverib uning asabini izdan
chiqargansizlar. Yana qizingizni aka-uka, opa-singillari oldida birini maqtab, uni kamsitgan
bo‘lgandirsiz. Bu esa uning nafratini o‘yg‘otgan. Bugungi yoshlar avvalgiday emas, deb
ba’zan kattalar zamondan noliydi. Aksincha, ularga tarbiya berayotgan kattalar
ko‘ngildagiday emas. Uzimiz tarbiyalagan qizimiz o‘zimizga sapchiyaptimi, uning
guvohligida qilgan xatolarimizga qaytarilgan javobdir.
Onaning muhabbati beg‘aroz, beg‘ubor ekanligini sezgan qizlar, ularga taqlid
qiladilar. Onalarning o‘z qizlari bilan chin dildan, samimiy muloqot qilishi tarbiyaning
muhim jihatlaridan biridir. Qiz bola ota-onaga Haqdan hadya etilgan jannatning izmidir.
Uni avaylab asrab, yaxshi tarbiya berib o‘z egasiga topshirish uchun maʼsul shaxslar
hisoblanadi.Bir so‘z bilan aytganda, o‘smir qizlarning kitobxonlik asosida sharqona
maʼnaviy-ahloqiy dunyoqarashlarini shakllantirish bilan bog‘liq pedagogik muammolar
mavjudligidan ko‘z yumib bo‘lmaydi. Binobarin, yuqorida tilga olingan muammolarni hal
qilish, ota-ona, mahalla, o‘qituvchilar va jamoatchilik, oldiga muhim vazifalarni yuklaydi.
Kitobxona o‘smir yoshlar uchun fakat malumot olish djoyi emas, balki ularning ashlokiy,
idjtimoiy va madani dunyokarashlarini shakllantirishda muxim omildir. Sharkona
dunyokarashni shakllantirishda kitobksonaning rol katta bo‘lib, vi yoshlar uchun ashlokiy
kadriyatlarni, shark madaniyatini va tariksini organish imkonini yaratadi. Shuningdek,
kitobxonalarda o‘tkaziladigan turli tadbirlar yoshlarni ilmga va maʼnaviyatga qiziqtiradi,
ularda sog‘lom dunyoqarashni rivojlantiradi. No eto keladjakda djamiyatda insoniylik,
adolat va mexnatsevarlik kabi kadriyatlarning saklanishi va rivoylanishiga yordam beradi.
Natija va muxokama; Biz kitoblarni qadrlashimiz kerak, chunki ular bizga
o‘tmishimizni bilish, bugungi kunni qadrlash va kelajakni yaratish uchun imkoniyat
yaratadi. Dunyoda kitob janrlarining xilma-xilligi mavjud va ularning barchasi insoniyat
rivojlanishi uchun zarur бўлган maʼlum bilimlarga ega. Kitoblarni o‘qiyotganda, maʼnan
ulg‘ayishga, aqlli va kuchli inson bo‘lishga, atrofdagi odamlarni sevishga va hurmat
qilishga, tabiatni asrab-avaylashga va qadrlashga daʼvat etiladi
XULOSA
Bugungi globallashayotgan dunyoda kitoblarning ahamiyatini oshirish va ularni
odamlarning javonlariga qo‘yish juda muhimdir. Internet, uyali telefonlar va mobil
qurilmalar kabi aloqa vositalarining ko‘payishiga qaramay, kitob o‘zining jozibasi va
kuchini saqlab qoladi.
Kitobxonalik yoshlarni Sharqona dunyoqarashni shakllantirishda muhim vosita
bo‘lib, ularning maʼnavi rivojlanishiga, axloqiy qadriyatlarni o‘zlashtirishiga, milliy va diniy
anʼanalar bilan tanishishiga imkon yaratadi. Osmir yoshdagi yigit-kizlaring dunyokarashi,
dunyo xakidagi tushunchalari ko‘pincha kitoblar orkali shakllanadi. Sharkona adabiyot,
tariks, falsafa va diniy asarlar orkali yoshlar oz xalkining madaniyati, tariksi va urf-odatlari
bilan takomillashtirish.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика
и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics
Issue – 3 № 1 (2025) / ISSN 2181-3701
37
Kitobxonalarda taqdim etilgan o‘ish materiallari, o‘smirlarning ruhiy holatiga ijobiy
taʼsir ko‘rsatadi. Ular kitoblar orqali nafaqat bilim, balki insoniyatning ezgu qadriyatlarini
o‘zlashtiradilar. Sharqona anʼanalar va qadriyatlar, masalan, mehr-oqibat, adolat, sabr-
tokat, va o‘zini xurmat kilish kabi tushunchalar, kitobxona muhitida yoshlarning hayotiy
pozitsiisini shakllantiradi.
Shuningdek, kitobxonalarning yoshlar uchun taqdim etgan zamonaviy va anʼanaviy
adabiyotlarni o‘qitish, ularning fikrlash doirasini kengaytirish bilan birga, o‘ziga bolgan
ishonch va maʼnavi barkamollikni rivoylantiradi. Shu tarzda, kitobxonalik yoshlar uchun
Sharqona dunyoqarashni shakllantirishda alohida ahamiyatga ega bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Mirziyoyev Sh.M. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "O‘zbekiston
Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘g‘risida"gi
Farmoni. // Harakatlar strategiyasi asosida jadal taraqqiyot va yangilanish sari. – T.:
«G‘afur G‘ulom», 2017.
2.
Ma’naviyat: asosiy tushunchalar izohli lug‘ati / O‘zbekiston faylasuflari milliy
jamiyati. _- T.: G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot matbaa ijodiy uyi, 2016. – 448 b.
3.
Xudoynazarovna, Q. O. (2022). PEDAGOG XOTIN-QIZLARNING TALABALAR XULQ-
ATVORIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLARNI TUSHUNISHI: SAMARALI O‘QITISH KALITI.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI, 2(4), 272-278.
4.
Xudoynazarovna, Q. O. (2022). The Role of Innovative Technologies in the Quality
Organization of the Educational Process of Female Teachers. Vital Annex: International
Journal of Novel Research in Advanced Sciences, 1(6), 133-136.
5.
Kuchkarova Aisha Oltibayevna. (2022). THE FORMATION OF A CULTURE OF
READING AS A FACTOR OF INCREASING THE MORALE OF YOUNG PEOPLE. Spectrum
Journal of Innovation, Reforms and Development, 4, 167–171. Retrieved
fromttps://sjird.journalspark.org/ index.php/sjird/article/view/93
6.
Kuchkarova Aisha Oltibayevna. (2022). THE FORMATION OF A CULTURE OF
READING AS A FACTOR OF INCREASING THE MORALE OF YOUNG PEOPLE. Spectrum
Journal of Innovation, Reforms and Development, 4, 167–171. Retrieved from
https://sjird.journalspark.org/index.php/sjird/article /view/93.
7.
Kuchkarova Aisha Oltibayevna. (2022). THE ROLE OF THE WORKS OF EASTERN
THINKERS IN THE FORMATION OF MORAL AND MORAL SENTIMENT OF STUDENTS AND
GIRLS. Spectrum Journal of Innovation, Reforms and Development, 4, 172–176. Retrieved
from https://sjird.journalspark.org/index.php/sjird/article/view/94.
8.
Altiboevna, K. A. (2023). A BOOK IS A MIRROR OF SPIRITUALITY. Best Journal of
Innovation in Science, Research and Development, 2(9), 156-160.
