Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная
лингвистика
и
лингводидактика
–
Foreign
Linguistics and Linguodidactics
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/foreign-linguistics
Pressing Issues in Preparing Future Technology Education
Teachers
Shodyorbek DUSCHONOV
1
Urgench State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
10 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
This article analyzes current issues in the preparation of
future technology teachers from a scientific and pedagogical
perspective. The causes and consequences of existing problems
have been identified. Additionally, thoughts and considerations
aimed at addressing these issues are presented.
2181-3701
/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-3701-vol2-iss6
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru
Keywords:
concept,
technology,
theory,
practice,
program,
international standard,
production,
design,
modeling,
STEAM,
3D modeling.
Bo‘lajak tехnоlоgiya fani o‘qituvchilarini tayyorlashning
dolzarb masalalari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
konsepsiya,
texnologiya,
nazariya,
amaliyot,
dastur,
xalqaro standart,
ishlab chiqarish,
loyihalash,
modellashtirish,
STEAM,
3D modellashtirish.
Mazkur
maqolada bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini
tayyorlashdagi dolzarb masalalar ilmiy-pedagogik nuqtai
nazardan tahlil qilingan. Mavjud muammolarning sabab va
oqibatlari aniqlangan. Shuningdek, ularni bartaraf etishga
qaratilgan fikr va mulohazalar bayon qilingan.
1
Teacher, Urgench State Pedagogical Institute.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
6 (2024) / ISSN 2181-3701
233
Актуальные
вопросы
подготовки
будущих
преподавателей технологии
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
концепция,
технология,
теория,
практика,
программа,
международный стандарт,
производство,
проектирование,
моделирование,
STEAM,
3D
моделирование.
В данной статье проанализированы актуальные
вопросы подготовки будущих преподавателей предмета
«Технология» с научно
-
педагогической точки зрения.
Выявлены причины и последствия существующих проблем.
Также изложены мнения и соображения, направленные на
их устранение.
Zamonaviy ta’lim tizimida texnologiya fani o‘zining amaliy yo‘naltirilganligi,
kasbga yo‘naltirishdagi ahamiyati va o‘quvchilarda innovatsion tafakkurni
shakllantirishdagi o‘rni bilan ajralib turadi. Ushbu fan orqali o‘quvchilar mehnat
jarayonlariga tayyorlanadi, ishlab chiqarish madaniyati bilan tanishadi va muammoli
vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini egallaydi. Shunday ekan,
texnologiya fanini o‘qituvchi mutaxassislar zamonaviy bilim va ko‘nikmal
arga ega,
pedagogik yondashuvlarni puxta egallagan, o‘quvchini ijodiy faoliyatga yo‘naltira
oladigan bo‘lishi zarur. Ammo amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, bo‘lajak texnologiya fani
o‘qituvchilarini tayyorlashda qator muammolar mavjud. Jumladan, ta’lim jarayo
nining
nazariy yo‘nalishda kechayotgani, amaliy mashg‘ulotlarning yetarli darajada tashkil
etilmagani, zamonaviy ishlab chiqarish texnologiyalariga mos kompetensiyalar
shakllanmayotgani bugungi kun uchun dolzarb masalalardan hisoblanadi. Ayniqsa,
pedagogik
faoliyatda innovatsion yondashuvlar, loyiha asosida o‘qitish, axborot
-
kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish kabi elementlarning sust qo‘llanilishi
kelajakdagi o‘qituvchi salohiyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta
’lim muassasalarini tizimli rivojlantirish va
ularda boshqaruv faoliyatini takomillashtirish, ilg‘or xorijiy tajribalarni joriy qilgan holda
zamonaviy ta’lim dasturlarini ishlab chiqish, yuqori malakali professional kadrlar
tayyorlashni yangi bosqichga ko‘tarish, shuningdek, pedagogika sohasida ta’lim, ilm
-fan
va amaliyot uyg‘unligini ta’minlash maqsadida 2022
-yil 21-
iyunda O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining “Pedagogik ta’lim sifatini oshirish va pedagog kadrlar
tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari fa
oliyatini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida” PQ–
289-son qarori qabul qilindi. Qarorga muvofiq pedagog kadrlar
tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalarining ta’lim dasturlarini xorijiy mutaxassislar bilan
hamkorlikda qayta ko‘rib chiqish va ularni Milliy malaka ramkasi, Ta’limni xalqaro
standart klassifikatori (MSKO-
2011), o‘quv rejalari va ta’lim dasturlarini bir
-biriga
muvofiqlash vazifalari qo‘yildi [1]. Shu o‘rinda texnologiya fanining mazmuni tezkor
rivojlanayotgan zamonaviy ishlab chiqarish, innovatsion texnologiyalar, raqamli
qurilmalar, ekologik muammolar va barqaror taraqqiyot tamoyillari bilan bevosita
bog‘lanmoqda. Shu bois, bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarining o‘quv rejalari,
dasturlari va o‘qitish metodikasi ishlab chiqarishn
ing real talablari va zamonaviy
texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan bo‘lishi kerak.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
6 (2024) / ISSN 2181-3701
234
Texnologiya fani o‘zining mohiyatiga ko‘ra amaliy faoliyatga yo‘naltirilgan fan
hisoblanadi [5]. Bu fan o‘quvchilarda nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy, ijodiy va
kasbiy kompetensiyalarni ham shakllantirishni maqsad qiladi. Shu bois, ushbu
yo‘nalishda ta’lim beruvchi bo‘lajak o‘qituvchilar bir qator zamonaviy kasbiy
kompetensiyalarga ega bo‘lishi zarur. Jumladan:
➢
texnologik tafakkur va muammoli vaziyatlarni tahlil qilish qobiliyati;
➢
ishlab chiqarish texnologiyalari bo‘yicha chuqur bilim va ko‘nikmalar;
➢
modellashtirish va loyihalash bo‘yicha amaliy malaka;
➢
zamonaviy asbob-uskunalar bilan samarali ishlay olish;
➢
innovatsion yondashuv hamda muammoni ijodiy hal eta olish salohiyati.
Ammo amaliyot shuni ko‘rsatmoqdaki, ko‘plab holatlarda bu kompetensiyalar
o‘quv jarayonida yetarli darajada shakllantirilmayapti. Bunga bir nechta omillar sabab
bo‘lmoqda, xususan: amaliy mashg‘ulotlarning yetarli darajada tashkil etilmasligi, fo
ydali
va hayotga yaqin loyihalar bilan ishlash imkoniyatlarining cheklanganligi, hamda ta’lim
jarayonida hali-
hanuz eskirgan metodik yondashuvlarning qo‘llanilayotganligi.
Zamonaviy ta’lim konsepsiyalarida esa o‘quvchilarning faol, ijodiy va mustaqil
fikrlovchi shaxs sifatida shakllanishi ustuvor maqsadlardan biri sifatida belgilanmoqda.
Shu jihatdan, ijodiy loyiha metodi texnologiya fanini o‘qitishda alohida ahamiyat kasb
etadi. Ushbu metod o‘quvchilarni real hayotiy vaziyatlarga mos ravishda muammo
aniqla
sh, g‘oya ishlab chiqish, modellashtirish, texnologik jihatdan amalga oshirish va
yakuniy mahsulotni tahlil qilish kabi bosqichli faoliyatga yo‘naltiradi. Shu sababli,
bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini kasbiy tayyorlashda ijodiy loyiha asosida
tuz
ilgan metodik tizimni ishlab chiqish va uni ta’lim jarayoniga tatbiq etish bugungi
kunning dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Bu yondashuv nafaqat o‘quvchilarda
zarur kompetensiyalarni shakllantirishga xizmat qiladi, balki bo‘lajak o‘qituvchining ham
o‘z kasbiga ijodiy va mas’uliyat bilan yondashishiga asos bo‘ladi.
Bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini tayyorlashda quyidagi dolzarb
masalalarga alohida e’tibor qaratish zarur:
➢
Ta’lim mazmunini zamonaviy texnologiyalarga moslashtirish;
➢
Maxsus kompetensiyalarni tizimli rivojlantirish;
➢
Ijodiy loyihalar asosida o‘qitish metodikasini rivojlantirish;
➢
Innovatsion texnologiyalardan foydalanishni joriy etish;
➢
Amaliyot bilan uzviy bog‘langan ta’lim muhitini yaratish.
Zamonaviy ishlab chiqarish va texnologik t
araqqiyot talablari asosida bo‘lajak
o‘qituvchilarning kasbiy tayyorgarligi mazmunan yangilanishi zarur. Ta’lim mazmuni
faqat nazariy bilimlarga asoslanmasligi, balki ilg‘or texnologiyalar, avtomatlashtirilgan
tizimlar, raqamli qurilmalar, 3D modellashtirish, ekologik xavfsizlik, ishlab chiqarish
dizayni, texnik tafakkur, STEM yondashuvi kabi zamonaviy yo‘nalishlar bilan
uyg‘unlashgan bo‘lishi lozim. Shuningdek, o‘quv dasturlarini zamonaviy texnologiyalar
bilan integratsiyalash, ishlab chiqarish muhitiga mos modullashtirish va real loyihalarga
asoslash hamda ta’lim mazmunini modernizatsiya qilishning zaruriy shartidir.
Texnologiya fani o‘qituvchisining kasbiy samaradorligi, birinchi navbatda, uning
maxsus kompetensiyalar darajasiga bog‘liq. Bunday
kompetensiyalar ijodiy loyihalar
ustuda ishlay olish, amaliy loyihalar yarata olish hamda tadbirkorlik rejalarini ishlab
chiqa olish ko‘nikmalar kiradi. Ularni tizimli rivojlantirish esa talabalarning kasbiy
o‘sishini uzluksiz va bosqichma
-
bosqich ta’minlaydigan, o‘lchanadigan, diagnostika
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
6 (2024) / ISSN 2181-3701
235
qilinadigan yondashuvlarni joriy etishni talab qiladi. Maxsus kompetensiyalarni
rivojlantirishda modullashtirilgan ta’lim, integratsiyalashgan fanlararo yondashuv,
faoliyatga asoslangan topshiriqlar va ijodiy loyiha metod
asosiy o‘rinni egallaydi. Ijodiy
loyiha faoliyati bu o‘quvchilarda real muammoni mustaqil hal qilish, yechim ishlab
chiqish, texnologik fikrlash, iqtisodiy baholash, ijodiy yondashuv kabi kompetensiyalarni
shakllantirishning samarali shaklidir. Bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini
tayyorlashda bu metodikani rivojlantirish ta’lim jarayonini nafaqat qiziqarli va faol, balki
kasbiy va amaliy jihatdan samarali qiladi. Ijodiy loyihalar orqali talaba o‘z g‘oyasini
yaratadi, uni texnologik asoslaydi, modellashtiradi, himoya qiladi, natijani baholaydi. Bu
esa texnologik, metodik, kommunikativ, dizayn va reflektiv kompetensiyalarni bir vaqtda
rivojlantiradi.
Bo‘lajak
texnologiya
fani
o‘qituvchilarini
tayyorlashda
innovatsion
texnologiyalardan
foydalanish,
ularning
zamonaviy
ta’lim
jarayonlariga
moslashuvchanligini oshiradi. Bu, o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyalarini
rivojlantirib, ularni ilg‘or pedagogik yondashuvlar bilan tanishtiradi. Shuningdek, bu
jarayon o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, muammolar
ni hal etish va ijodiy yondashuv kabi
ko‘nikmalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Innovatsion texnologiyalarni o‘zlashtirgan
o‘qituvchilar, o‘quvchilarga zamonaviy bilimlarni samarali yetkazish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar. Bu esa, ta’lim sifatini oshiris
h va raqamli dunyoga tayyor kadrlarni
yetishtirishda muhim omil hisoblanadi. Texnologiya darslarida amaliyot bilan uzviy
bog‘langan ta’lim muhitini yaratish o‘quvchilarning nazariy bilimlarini real hayotdagi
vazifalar bilan bog‘lash imkonini beradi. Bu yondashuv orqali o‘quvchilarda mustaqil
fikrlash, muammolarni hal etish va ijodiy yondashuv kabi ko‘nikmalarni rivojlantiradi.
Shuningdek, amaliy mashg‘ulotlar o‘quvchilarning kasbga bo‘lgan qiziqishini oshirib,
ularni mehnatga tayyorlaydi. Bunday ta’lim muhiti o‘quvchilarda texnologik savodxonlik
va amaliy malakalarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu sababli bo‘lajak
texnologiya fani o‘qituvchilarini tayyorlashda nazariya va amaliyot uyg‘unligi tamoyillari
asosida o‘qitish dolzarb masala sifatida qara
lmoqda. Shu tarzda talaba bozor talabiga
javob beradigan, real ishlab chiqarish muammolarini hal qila oladigan yetuk
mutaxassisga aylanadi.
Bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarining tayyorgarlik jarayoni
zamonaviy texnologiyalar, amaliy faoliyat, kasbiy kompetensiyalar, ijodiy va innovatsion
yondashuvlar integratsiyasiga asoslanishi zarur. Yuqorida keltirilgan dolzarb masalalar
mazmunan bir-
biri bilan bog‘liq bo‘lib, ularning tizimli hal etilishi ta’lim sifatini
oshirishda asosiy omil hisoblanadi.
Xulosa
qilib aytilganda, bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarini tayyorlash
zamonaviy ta’limning eng dolzarb va strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Mazkur
maqolada texnologiya fanining amaliy yo‘nalganlik xususiyatlari, o‘quvchilarda
texnologik tafakkur, kasbiy kompetensiyalar va ijodiy salohiyatni shakllantirishdagi roli
chuqur yoritildi. Shuningdek, bo‘lajak o‘qituvchilar tayyorgarligidagi muammolar amaliy
mashg‘ulotlarning kamligi, eskirgan metodik yondashuvlar, innovatsion texnologiyalarni
joriy qilishdagi sustkashlik tahlil qilindi. Maqolada ilgari surilgan fikrlar shuni
ko‘rsatadiki, texnologiya fani bo‘yicha pedagog kadrlar tayyorlashda ta’lim mazmunini
modernizatsiya qilish, zamonaviy ishlab chiqarish talablari bilan uyg‘unlashtirish,
maxsus kompetensiyalarni tizimli rivojlantirish, hamda ijodiy loyiha metodiga
asoslangan o‘qitish yondashuvi ustuvor ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, innovatsion
texnologiyalar va raqamli kompetensiyalarni shakllantirish orqali o‘quvchilarni faol,
mustaqil fikrlaydigan, amaliyotga tayyor shaxs sifatida tarbiyalash imkoniyati oshadi.
Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika
–
Зарубежная лингвистика
и лингводидактика
–
Foreign Linguistics and Linguodidactics
Special Issue
–
6 (2024) / ISSN 2181-3701
236
Shunday ekan, bo‘lajak texnologiya fani o‘qituvchilarining tayyorgarlik jarayoni
nazariya va amaliyot uyg‘unligi, innovatsion yondashuvlar, zamonaviy texnologiyalar,
hamda kasbiy refleksiy
a kabi omillar integratsiyasi asosida yo‘lga qo‘yilishi zarur.
Mazkur masalalarning tizimli hal qilinishi nafaqat o‘qituvchining professional rivoji, balki
umumta’lim maktablarida texnologiya fanining sifatli va zamonaviy asosda o‘qitilishini
ta’minlashga
xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022
-yil 21-
iyundagi “Pedagogik ta’lim
sifatini oshirish va pedagog kadrlar tayyorlovchi oliy ta’lim muassasalari faoliyatini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari
to‘g‘risida” PQ–
289-son qarori.
2.
60112300
–
Tехnоlоgik tа’lim tа’lim уо‘nаlishining mаlаkа tаlаblаri. О‘zR
ОО‘MTVning 25.08.2021
-
уildаgi buуruq № 365
.
3.
httр://www.ziуоnеt.uz/
4.
httр://www.реdаgоg.uz/
5.
httр://www.texnologiya
