Авторы

  • Ж Тураев
    Ташкентский Педиатрический Медицинский Институт image/svg+xml
  • Н Маматова Н
    Ташкентский Педиатрический Медицинский Институт image/svg+xml

Биографии авторов

  • Ж Тураев, Ташкентский Педиатрический Медицинский Институт

    609-гурух, II - Педиатрический факультет

  • Н Маматова Н, Ташкентский Педиатрический Медицинский Институт

    Научный руководитель: к.м.н., доцент кафедры терапии, клинической фармакологии УАШ

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.gifted-youth-medicine.25974

Ключевые слова:

здоровый образ жизни табакокурение борьба с курением пассивное курение

Аннотация

Инсоният «Чекиш эпидемияси»га XX асрнинг иккинчи ярмида дуч келди.Бугунги кунда тиббий-ижтимоий, педагогик ва ҳуқуқий характердаги бу долзарб муаммо, кечиктириб бўлмайдиган қарор қабул килишни талаб этади. Ҳозирги тезкор замонда, гиёҳвандлик, алкоголизм, гиподинамия, семизлик ва бир қанча иллатлар қаторида чекиш ҳам тараққиёт (цивилизация) касаллиги деб ном олган.


background image

199

ЧЕКИШ ИНСОНИЯТ ҲАЁТИГА ХАВФ СОЛУВЧИ ГЛОБАЛ МУАММО

Тураев Ж

., 609-

гурух

, II -

Педиатрия факультети

Илмий раҳбар

:

т.ф.д

.,

доцент Маматова Н.М

.

ТошПТИ

,

УАШ терапия

,

клиник фармакология кафедраси

Долзарблиги

:

Инсоният

«

Чекиш эпидемияси»га

XX

асрнинг иккинчи ярмида дуч келди

.

Бугунги кунда тиббий-ижтимоий

,

педагогик ва ҳуқуқий характердаги бу долзарб муаммо

,

кечиктириб бўлмайдиган қарор қабул килишни талаб этади

.

Ҳозирги тезкор замонда

,

гиёҳвандлик

,

алкоголизм

,

гиподинамия

,

семизлик ва бир қанча иллатлар қаторида чекиш ҳам тараққиёт

(цивилизация

)

касаллиги деб ном олган

.

Мақсад ва вазифалар

:

Ушбу глобал муаммонинг олдини олиш ва унга қарши курашни

янада кучайтириш

,

аҳоли саломатлигини сақлаш ва мустаҳкамлашга қаратилади

.

Жаҳон соғлиқни

сақлаш ташкилоти берган маълумотига кўра

,

ер юзида ҳар йили тамаки чекиш туфайли

ривожланадиган касалликлар оқибатида олти миллион одам оламдан ўтади

,

агар тамаки чекиш

суръатлари шу тарзда ўсиб борса

,

унда

2030

йилга келиб бир йилда аҳолининг ўлими ўн миллионга

етиш эҳтимоли бор

.

Айнан тамаки чекиш билан боғлиқ ўлим ҳолати ривожланган ғарб

мамлакатлари ва ривожланаётган бошқа мамлакатларда ҳам бир хилда қайд этилади

,

бироқ

ривожланиб келаётган мамлакатларда тамаки чекиш билан боғлиқ касалликларнинг сони ва ўлим
кўрсаткичлари кескин ортиб бормоқда

.

Материал ва услублар

:

Жаҳон банкининг маълумотига кўра

, 2030

йилга келиб

,

кам ва ўрта

даромадли мамлакатларда

35

ёшдан

69

ёшгача бўлган ҳар ўн кишидан еттинчисининг ўлими айнан

тамаки чекиш туфайли содир бўлади

.

Дунёда

30

ёшдан катта эркакларнинг бешинчиси

,

аёлларнинг

йигирманчиси тамаки чекиш туфайли вафот этган

. 2000

йилда

4,8

миллион одам тамаки чекиш

оқибатида ривожланган юрак қон-томир касалликлари

,

сурункали обструктив бронхит

,

ўпка

саратони каби хасталиклар туфайли оламдан ўтган

.

Ер юзида

1,8

миллиард одам чекувчи

ҳисобланади

,

бу ҳолат шундай тезликда ўсиб борса

, 2025

йилга келиб

,

чекувчиларнинг сони

2

миллиарддан ошади

.

Ҳар

6,5

секундда битта одам айнан тамаки чекиш туфайли оламдан ўтади

.

Чекиш хам алкогол сингари юзлаб касалликларни чакирувчи ва кучайтирувчи кенг қамровли
характердаги мойиллик омили хисобланади

.

Натижалар ва ва муҳокама

:

Тиббиёт сохасидаги олиб борилган таҳлиллар натижасига

асосланиб

,

қайд этиш мумкинки кашандалар чекмайдиганларга нисбатан юрак ишемик

касалликлари

(

ЮИК

),

миокард инфаркти

,

ошқозон яра ва хавфли ўсма касалликларига кўп

чалинади

.

Чекиш

-

сурункали бронхит

,

обструктив бронхит хасталикларини ривожланишига туртки

берувчи омил бўлиб хизмат қилади

.

Тамаки чекиш

49-50%

ҳолатда сурункали бронхит

(

СБ

)

ривожланишининг асосий сабаби сифатида қайд этилган

.

Тамаки чекадиган аёлларда сут безлари

ва эндометрия ўсмалари авж олиб боради

.

Чунки

,

чекиш эстероген гормонларнинг

самарадорлигини ўзгартириб

,

унинг гормонал хусусиятини сусайтиради ва генотипик таъсирини

оширади

.

Тамаки ва нос чекувчи беморларда сурункали гастритнинг клиник кечиши ўзига хос

хусусиятга эга бўлиб

,

ошқозоннинг секретор

,

морфологик ва бошқа функциялари кескин ўзгаради

.

Сурункали гастритга чалинган чекувчиларда оғриқ ва диспептик синдром зўрайган бўлиб

,

гастритнинг гипертрофик

,

эрозив ва атрофик турлари учрайди

.

Кашандалар

13

марта кўп юрак

ишемик касаллиги

(

ЮИК

), 12

марта кўп миокард инфаркти билан оғрийди

.

Хулоса

:

1.

Аҳоли саломатлигини сақлашда чекиш муаммосининг олдини олишда ва унга

қарши кураш шифокорларнинг муҳим вазифаларидан бири ҳисобланади

.

2.

Чекишга қарши қонуний дастурларнинг ижроси сифатида энг аввало шифокорларнинг ўзи
соғлом ҳаёт тарзи юритиши билан барчага ибрат бўлиши лозим

.

Адабиётлар рўйхати

:

1.

Шойимова

,

Шохиста

,

Кахрамон Хаитов

, and

Акмал Рахматуллаев

. "

Философское медицинское

образование–важный фактор развития здорового человеческого капитала в обновляемом
Узбекистане

."

Актуальные проблемы обучения социально-гуманитарных наук в медицинском

образовании

1.1 (2023): 456-466.

2.

Агзамова

,

Махмуда Набиевна

,

Абдугофур Шукурович Абдумажидов

, and

Жавлонбек


background image

200

Субхоналиевич Абдуллаев

. "

Эндоскопическое исследование при прикрытых перфорациях

гастродуоденальных язв

."

Молодой ученый

22 (2017): 409-411.

Библиографические ссылки

Шойимова, Шохиста, Кахрамон Хаитов, and Акмал Рахматуллаев. "Философское медицинское образование–важный фактор развития здорового человеческого капитала в обновляемом Узбекистане." Актуальные проблемы обучения социально-гуманитарных наук в медицинском образовании 1.1 (2023): 456-466.

Агзамова, Махмуда Набиевна, Абдугофур Шукурович Абдумажидов, and ЖавлонбекСубхоналиевич Абдуллаев. "Эндоскопическое исследование при прикрытых перфорациях гастродуоденальных язв." Молодой ученый 22 (2017): 409-411.