INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 478
ADAM ATLARÍNAN JASALǴAN TOPONIMLER
(SHIMBAY RAYONÍ MÍSALÍNDA)
Nıyazımbetova Gulayxan,
Qaraqalpaq mámleketlik universiteti
Annotaciya:
Maqalada Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Shımbay rayonı aymaǵında jaylasqan
toponimlerdiń jasalıw máselesi sóz etilgen. Tema mazmunın ashıp beriw ushın toponimlerdiń
júzege keliwine jańa at jasawda ózge tillerden ózlestiriw usılı bar ekenligi anıqlanǵan. Adam
atlarınan jasalǵan toponimlerge túsinikberilgen.
Annotatsiya:
Maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi Chimboy tumani hududida joylashgan
toponimlarning yasalish masalasi so‘z etilgan. Mavzuni yoritish uchun toponimlarning vujudga
kelishida yangi nom yasashda o‘zga tillardan o‘zlashtirish usuli mavjudligi aniqlangan. Odam
otlaridan yasalgan toponimlarga tavsifnoma berilgan.
Аннотация:
В статье рассматривается вопрос образования топонимов, расположенных на
территории Чимбойского района Республики Каракалпакстан. Для прояснения темы
было установлено, что при создании новых названий в возникновении топонимов имеет
место метод заимствования из других языков. Топонимы, образованные от человеческих
имен, снабжены описательным текстом.
Abstract:
The article deals with the issue of the formation of toponyms located in the territory
of the Chimboy district of the Republic of Karakalpakstan. To shed light on the topic, it was
revealed that in the formation of toponyms, there is a method of borrowing from other
languages in the formation of new names. A description is given to toponyms formed from
human names.
Tiykarǵı bólim
Shımbay toponimleri basqa regionlardaǵı atamalar sıyaqlı usı orındaǵı xalıqtıń sóylew
tili tiykarında payda bolǵan. Olardıń payda bolıwı hám ózgeriwi sol aymaqtaǵı xalıqtıń tarıyxı,
tili, úrp-ádeti, ósimlik hám haywanat dúnyası, adam atları menen tıǵız baylanıslı. Kórsetilgen
orındaǵı geografiyalıq atlardıń kópshiligi uzaq jıllardan berli bolıp, olar xalıq turmısında júz
bergen tarıyxıy waqıya qubılıslardıń ataması sıpatında saqlanıp qalǵan.
Shımbay toponimikalıq sisteması ózine tán ózgesheliklerge iye Rayonda kópshilik
túrkiy tiller ushın ortaq atlar da, Orta Aziyada túrkiy tillerge tán atlar da, al ayırım jaǵdaylarda
tek usı rayon ushın tán atlarda ushırasadı.
Jer atların adamlardıń ismi, familiyası hám laqabı menen ataw eski tariyxqa iye. Sebebi
belgili bir geografiyalıq obektti adam atları menen ataw Oraylıq Aziya ellerinde eskiden
dástúrge aylanǵan. Antropotoponimniń toponimika menen baylanısı erteden kiyatırǵan tariyxıy
qubılıs. Antroponimler tiykarında jasalǵan toponimler antroponegiz, antroponimikalıq negiz
dep ataladı.
Adam atlarınıń toponimlerge ótiwi haqqında E.M.Murzaev bılay deydi:
“Elatlı punktlerdiń atamalarında adam atları, familiyaları, laqapları kóbirek qatnasadı”.
Z.Dusimov bul processtegi bir qansha faktorlardı kórsetken. Aldı menen bul jaǵday eski
sistemanıń bir-biri menen bolǵan qatnası, olardıń belgilerinen kelip shiǵadı.
Anrtopotoponimlerde toponimler sıyaqlı obektti individuallastıradı olardı bir birinen
ajıratatuǵın sociallıq-lingistikalıq belgilerdi emes, ayırım waqıtlarda olar adamlardıń etnikalıq
INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 479
belgisi, milliy ózgesheliklerin de kórsetiwshi belgi bolıp tabıladı. N.Uluqovtıń kórsetiwinshe,
antropotoponimlerdiń qáliplesiwinde geografiyalıq obekttiń atın bildiriw, sol obekttiń belgili
bir adamlar tárepinen payda bolıwı, adamlar ushın xizmet etiwi hám tikkeley insan ómiri menen
baylanısı úlken áhmiyetke iye. Bul jaǵdaydı V.A.Nikonov feodalizm dáwirinde, jerge iyeliktiń
kúsheyiwi menen baylanıstıradı. Al bazı izertlewshiler antroponimniń toponimge ótiwi eski
qubılıs dep biledi:
Antroponimika hám toponimika tarawları táriyxıy bir biri menen baylanıslı. Sebebi bir
qatar antroponimler toponimler tiykarında payda bolǵan, al kópshilik toponimler bolsa adam
atlarınan jasalǵan. Antropotoponimler payda bolıwında tórt túrli faktor sebep boladı:
1. Obektti payda etken, onıń qáliplesiwi ushın sebepshi bolǵan adam atı menen ataladı;
1. Obekt oǵan iyelik etiwshi adam atı menen ataladı;
2.
Adam ideyalastırıladı yaki ilaxiylestiriledi hám qandayda bir obekt onıń atı
menen atala baslaydı;
4. Adam atı rásmiy kórsetpe yáki qarar tiykarında obektke atama etip beriledi.Ásirese,
usı tórtinshi jaǵday ǵárezsizlik almastan burın kúshli háwij alǵan hám mamlekettiń
toponimikalıq siyasatına aylanǵan edi.
Anrtoponimlerdiń tariyxiy tiykarları, etimologiyalıq tipleri jer-suw atların ańlatıw
ózgeshelikleri boyınsha arnawlı jumıslar islendi hám olarda antroponimler, antropotoponimler
semantikalıq hám strukturalıq jaqtan tańlaw islengen. D.S.Nasirov hám L.S.Tolstovlardıń
maqalasında qaraqalpaq antroponimleri haqqında aytıladı. Qaraqalpaq antroponimler sistemalı
túrde O.Sayımbetovtıń hám Yu Xojalepesovanıń izertlewlerinde hár tárepleme analizlengen.
O.J.Yusupov
“Alpamis” dastanındaǵı Alpamıs, Baybóri, Ashim antroponimlerine hám
dastandaǵı “Qońırat” etnonimine pikirin bildirgen. Al Qaraqalpaqstannıń arqa rayonları
gidronimlerin úyrengen. Bizde antroponimniń toponimge ótiwi eski qubılıs degen pikirdemiz.
Sebebi rayon toponimiyasında ótken ásirde jasap ótken Erejep tentek atı menen atalǵan
antropogidronim, antropooykonim, antroponikronimler bar: Erejep baba kóshesi, Erejep baba
qábirstanı, Erejep salma.
Shımbay rayonında adam atları, familiyaları, laqaplardan jasalǵan toponimler san
jaǵınan aymaq toponimleriniń tórtten birin, yaǵniy 50%in qurap, etnotoponimlerden keyingi
orında turadı. Olardıń kópshiligi tilimizdiń sózlerinen jasalǵan. Sonday-aq, olardıń quramında
basqa tillerden kirgen sózler de ushırasadı.
Antroponimler dunyanıń kópshilik orınlarında bolǵanı kibi óziniń tiykarǵı formasın
saqlap qalǵan. Sonıń menen birge, óziniń tez hár qıylı sırtqı faktorlar nátiyjesinde tásirge
ushıraǵan jaǵdaylarıda bar. Buǵan sebep toponimler dáslep adam atları menen birge qollanıladı.
Biraq, waqıttıń ótiwi menen adamnıń kásibi, laqabı menen baylanıslı antropotoponimlerdegi
adam atı xalıqtıń sóylew tilinde túsirilip, tek laqap yáki kásip atı toponim funkciyasın atqarıwı
múmkin. Bul toponimikadaǵı tábiyiy qubılıs. Maselen, rayondaǵı Xalmurattópe(awıl)
anropotoponimi xalıqtıń awızeki sóylew tilinde Tópeawıl túrindede qollanıladı. Yaǵnıy
jergilikli xalıqtıń awizeki sóylew tilinde toponim quramındaǵı adam atı (Xalmurat) túsirilip
aytılsa da usı orın túsinilip kete beredi.
Shımbay toponimiyasında kóp ǵana antropotoponimler bar bolıp, aymaq
toponimiyasınıń salmaqlı úlesin quraydı. Kórsetilgen orında 389 antroponimnen 431
antropotoponim jasalǵan. Olar antropooronim, antroponekronim, antropoagronimler túrinde
qollanılǵan. Biz olardı rayon toponimleriniń quramındaǵı antroponimdi tómendegi túrlerge
bólip qaraymız.
INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 480
Adam atlarınann payda bolǵan toponimler.
Shımbay toponimleriniń ishinde jeke
adam atınan payda bolǵan antropotoponimler salmaqlı orın iyeleydi. Olar sol jerge birinshi
qonıs basqan adamnıń ismi menen sol geografiyalıq obekttiń belgili bir adamǵa tiyisli ekenligin
bildirgen yamasa atalǵan. Erterekte payda bolǵan antropotoponimler jeke adam atlarınan jasalıp,
sol jerdegi basqarıwshı adamlardıń, dáslepki qonıs basqan adamnıń atı menen atalǵan. Olardı
úyrenip qaraǵanımızda qurılısı jaǵınan olardıń hár dáwirge tán ekenin baqlaymız. Óytkeni hár
bir adam atı óziniń payda bolǵan dáwirine baylanıslı. Házirgi túrkiy xalıqlar tilindegi adam
atlarınıń qurılısı, jasalıw usılları eski túrkiy adam atlarımıń tipine uqsas. Olardıń forma
sáykesligi jasawdaǵı eski dástúrlerdiń biziń dáwirimizge shekem jetip, saqlanıp otırǵanın
kórsetedi.
Solay etip, Qaraqalpaq antrotoponimleriniń tariyxıy derekleri erte dáwirlerden baslanıp
olardıń quramı jámiyettiń ózgeriwine hám hár qıylı tillerdiń tásirine baylanıslı ózgerip hám
rawajlanıp kelgen.
Usınday jaǵdaylarǵa tiykarlanıp, izertlenip atırǵan aymaqtaǵı
antropotoponimlerdi shıǵısı boyınsha tómendegi toparlarǵa bólip qaradıq:
1)
Túrkiyshe hám monǵolsha adam atlarınan jasalǵan toponimler;
2)
Arabsha hám parsısha adam atlarınan jasalǵan toponimler;
3)
Qazaqsha isimlerden jasalǵan toponimler.
4)
Russha adam atlarınan jasalǵan toponimler.
Túrkiyshe hám monǵolsha adam atlarınan jasalǵan toponimler.
Túrkiy tillerde,
sonday aq qaraqalpaq tilindegi adam atları quramında kóplegen etnografiyalıq maǵlıwmatlar
bar ekenligin kóremiz. Bunıń ózi túrkiy xalıqlardıń úrp ádeti, dástúrleri hım til uqsaslıǵınıń
ortaq ekenliginen bolsa kerek. Orta aziya, sonday-aq túrkiy xalıqlardıń isimleri mazmunı ham
forması jaǵınan bir birine júda uqsas. Bunıń baslı sebebi tariyxıy qarım-qatnastıń, mádeniy
baylanıstıń, úrp-ádetleriniń biri bolıwı.
Qaraqalpaq adam atlarınıń tiykarǵı bólegi túrkiy hám monǵol tilleriniń sózlerinen
jasalǵan isimler quraydı. Sonıń ushında izertlenip atırǵan aymaqtaǵı antropotoponimlerdiń
quramında túrkiyshe adam atları kóplep ushırasadı: Bazarjer, Júginisjer, Bawbeksalma,
Bekbergen kálem, Bekbaykólem, Bekbayqum, Baltabayjap, Orınbayjap, Óskinbayjer,
Baltabaydıń tamı, Qutıbay awıl, Tórebay salma, Táreniyaz axun qoyımshılıǵı, Tórebayjer,
Kunxoja kóshesi, Berdaq kóshesi.
Arabsha hám parsısha adam atlarınan jasalǵan toponimler.
VII-VIII ásirlerde Orta
Aziyanı arablar jawlap alıp, onda jasawshı xalıqlar menen siyasiy, ekonomikalıq hám mádeniy
baylanısta bolǵanlıǵı bizge belgili. Bul baylanıs onıń tillerinde arabsha sózler kóplep otın aldı.
Degen menen házirgi qaraqalpaq tiliniń leksikasındaǵı arabsha sózlerdi mına waqıtta kelip
kirgen dep anıq aytıw qıyın. Bul sózler, tiykarınan, qońsı xalıqlardıń tilleri, sonday-aq diniy
kitaplar, klassikalıq ádebiyat arqalı kelip kirgen.
Rayon antrotoponimleriniń qatarında arabsha adam atlarınan jasalǵan mınaday
toponimler ushırasadı: Allamurat salma, Allaniyaz salma, Allanazarqum, Axmet suwshı,
Allamuratawıl, Ájiniyza kóshesi, Ámetoy, Bekbayqum, Saparkól, Sabırsalma, Saparniyazjap,
Saparbay kópir, saparǵulsalma, Sapar axun qábiristanı, Mádiyarjurt, Ziywar bólik, Reymbekjer,
Sayıpbekjer, Taxiratdin áwliyesi, Alawatdin salma, Qurban awıl, Yaxiya ishan qoyımshılıǵı,.
Qaraqalpaq tiliniń quramında parsı tiliniń sózleri de kóplep ushırasadı. Parsı tiliniń
qaraqalpaq tiline tásiri tuwralı izertlewshiler ózleriniń bahalı pikirlerin bildiredirgen. Izertlenip
atırǵan aymaqta parsısha adam atlarınan jasalǵan toponimler de kóplep ushırasadı: Alimbetjap,
INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 481
Áliysalma, Erjankól, Nazarkól, Nuratdinjer, Nurniyazjer, Qudaybergenjap, Qudaynazarkólem,
Farxad kóshesi, Xojaniyazkól, Xojakól.
Qazaqsha atlardan jasalǵan toponimler
. Rayon aymaǵında 10nan aslam millet
wákilleri jasaydı. Olardıń ishinde qazaq milletinen bolǵan xalıq belgili orındı iyeleydi.
Kórsetilgen orındaǵı adam atınan kelip shıqqan antrotoponimler sol elatlı punkttiń qáliplesiwine
sebepshi bolǵan adamdı yamasa onıń jasaw jerine jaqın jaylasqan geografiyalıq obektti ańlatıp
kelgen.
Rayonda 6 túrli qazaqsha attan payda bolǵan 11 antrotoponim qollanıladı. Mısalı,
Amanqossalma, Bayjenawıl, Bayjensalma, Boqayqum, Qartjansalma, Sarmanawıl, Sarmanjap,
Tastenjap, Shaxaman.
Russha ismlerden jasalǵan toponimler.
XX ásirden baslap rus tili arqalı basqa
tillerden kirgen adam atlarınıń qoyılıwı da úrdiske aylana basladı hám russha antroponimler
menen tolısıp bardı. Burınǵı awqam dáwirinde elimizdiń ekonomikalıq, siyasiy, mádeniy
tarawlarında rus tilinıń tásiri kúshli boldı. Sol tiykarda rayonda russha jer suw atlarında payda
boldı. Olardıń kópshiligi burınǵı awqam dáwirinde qollanılǵan bolsa, házirgi kúnde
mamleketimiz ǵárezsizlikke eriskennen keyin milliyligimizge tán bolǵan atamalar menen
ózgertildi. Degen menen bul aymaqta russha adam atlarınan jasalǵan 2 antrotoponimler
ushirasadı: Andreyjap, Sergeyjap.
Laqaplardan jasalǵan toponimler.
Tilimizde rásmiy atları menen bir qatarda, laqaplar
da bar. Olar qaraqalpaq antroponimiyası sistemasında ayrıqsha orın tutadı hám qaraqalpaq
tilinde erte dáwirlerden-aq qollanılıp kelmekte.
Laqaplar kópshilik waqıtta adamnıń atı menen birge, bazıda jeke túrinde adamnıń atı
xızmetinde jumsaladı. Laqap adamnıń filologiyalıq hám psixologiyalıq belgilerine saykes,
geyde isleytuǵin kásibine baylanıslı xalıq tárepinen qoyıladı. Óytkeni xalıq óziniń arasındaǵı,
óz jámiyetindegi adamǵa sınshı, kemshiligin bayqaǵısh. Sonlıqtan onday laqaplar kóbinese
ózgermeydi, turaqlı bolıp keledi.
Laqaplar adamnıń shın atı menen birge ómir súredi. Olardıń biri ábden qáliplesip,
adamnıń haqıyqıy atına aylanadı hám sol adamnıń ómiri menen birge ketedi. Al, ekinshi biri,
biraz waqıt aytılıp júrgennen keyin umıtılıp qaladı. Bunday jaǵdayda adamnıń burınǵı atı
saqlanıp qaladı. Geybir laqaplar adamnıń shın atı menen birge aytılıp qollanıwdan shıqpaydı.
Olar usı qálpine kelip, bir tutas adam atın bildiredi.
Onamastikada adam atları menen birge qollanılatuǵın laqaplardı úyreniw hám
olardı analizlew boyınsha bir qatar ilimiy izertlew jumısları islendi. Maselen, ózbek tilindegi
laqaplardı Í.Bematov máni hám motivine qaray 10 toparǵa ajıratıp klassifikaciya jasaǵan. Al,
S.Raximov Xorezm aymaqlıq antroponimlerin úyrener eken, laqaplardıń Xorezm xalqı tilinde
ushıraytuǵın kórinislerin 5 toparǵa bólip qaraǵan. Yu.Xojalepesova qaraqalpaq tilindegi
laqaplardı adamnıń sırtqı kórinisi, minez-qulqı, sociallıq jaǵdayı, ómirindegi qandayda bir
qubılıs yamasa jaǵdaylar, qural-saymanları, sociallıq belgileri boyınsha toparlarǵa bólip
úyrengen.
Shımbayda adamnıń hár qıylı belgileri tiykarında payda bolǵan laqaplardan jasalǵan
toponimler qollanıladı. Toponimlerdiń quramında laqaplardan jasalǵan mikrotoponimler
rayonda az sanda ushırasadı. Olardı mánilik túrlerine qarap tómendegi túrlerge ajıratamız:
a)
Adam atı menen laqaplardan jasalǵan antropotoponimler.
Milliy dástúrler tiykarında qoyılǵan laqaplardan jasalǵan toponimler bunday toponimler
xalıqtıń úrp-ádetleri menen baylanıslı. Máselen, tabu sózler laqaplardıń payda bolıwına tiykar
boladı. Rayondaǵı Shuberekkól toponimi adam atı (Shınıbekkól) tiykarında kelip shıqqan.
INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 482
b)
Adamnıń atı menen laqabınan jasalǵan antropotoponimler.
Kórsetilgen orındaǵı antropotoponimlerdıń bir toparı adamlardıń adam atı yamasa
laqapları tiykarında payda bolǵan. Olarda laqaplardıń aldında adamnıń atı qosılıp aytılǵan.
Biraq dáwirler ótiwi menen ondaǵı adam atı túsip qalıwı múmkin.
Kásibine qarap qoyılǵan laqaplardan jasalǵan toponimler Qudaybergen kónshiniń jurtı,
Shoyınshı kól.
Adamlardıń dareje, minez-qulqı menen baylanıslı laqaplardan jasalǵan toponimler:
Ernazar ala kóz kóshesi, Sasıq biy qábiristanı, Serjan ǵawqıldaqtıń awılıl.
Tuwılǵan jerine qatnaslı laqaplardan jasalǵan toponimler: Rayon aymaǵındaǵı
Xalmurattópe toponimindegi tópe komponenti ózgerislerge ushırap usı adamnıń tuwılǵan
jerinde biylik orınǵa qatnaslı aytılǵan hám xalıq arasında laqapqa aylanǵan. Házirgi kúnde bul
elatlı punkt Xalmurattópe, Tópeawıl túrinde ekewide teńdey qollanıladı.
Familiyalardan jasalǵan toponimler.
Antropotoponimlerdiń bul túri Shımbay
aymaǵındaǵı toponimlerde de óz kórinisin tapqan. Rayonda familiyalardan jasalǵan toponimler
revolyuciyadan sonǵı jıllarda payda boldı. Olar sol jerge iyelikti bildirmeydi. Tek usı
territoriyada tuwılǵan, jasaǵan elimizge belgili jámiyetlik ǵayratker, urıs hám miynet veteranı,
Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikası qahramanı, belgili kórkem sóz sheberleri bolǵan
jazıwshı, shayır, awıl xojalıǵınıń túrli tarawlarında xızmet kórsetken, belgili xızmekerlerdiń
ismin mágilestiriw ushın qoyılǵan memoriallıq toponimler esaplanadı. Rayondaǵı kóshe, gúzar
jollardıń atlarına qoyılǵan bunday toponimler qaraqalpaqsha, ózbekshe hám russha
familiyalardan kelip shıqqan. Rayon toponimiyasında olar kólemli orın iyeleydi. Máselen,
A.Dosnazarov kóshesi, J.Hamidullaev kóshesi, Q.Ayımbetov kóshesi, Q.Áwezov kóshesi,
I.Yusupov gúzarı, S.Nurımbetov kóshesi, A.Dabilov kóshesi, Sh.Musaev kóshesi, J.Qaraqulov
kóshesi, U.Bekimbetov kóshesi, Patullaev nasos salma, Axunbabaev bólim, Kuybishev bólim,
Kirovasha, Kirov bólim, Frunze bólim.
Rayonda atı yáki familiyası menen orın atları qatar kelgen 3 qospa toponim qollanıladı:
Qazanketken-Shaxaman jolları, U.Yusupovs-Tazajol jolı, Shımbay-Mayjap-P.Seytov jolları.
Biz joqarıda keltirilgen mısallardan kórinip turıptı Shımbay rayon aymaǵındaǵı
toponimlerdiń basım kópshiligin antropotoponimler quraydı. Olar ózleriniń payda bolıw
dáwirleri, atalıw sebepleri menen bir birinen ajıratıladı. Rayondaǵı antropotoponimler
adamlardıń geografiyalıq obekt penen qatnası, oǵan iyelik etiw, sol obektti payda etiw sıyaqlı
dıliller tiykarında qáliplesken. Bul jerde hár qıylı millet wákilleri aralas jasaǵanlıqtan,
rayondaǵı jer-suw atları quramında shıǵısı túrkiyshe, arabsha, parsısha, qazaqsha hám russha
adam atlarınan bolǵan antropotoponimleri ushırawı tábiyiy. Olar rayondaǵı gidronimler,
oykonimler quramında qatnasqan.
Juwmaqlap aytqanımızda, Qaraqalpaqstan Respublikası Shımbay rayonı toponimleri
jasalıw jaǵınan hár túrli hám óz ornında quramalı esaplanadı. Orın atamaların úyreniw sol
úyrenilip atırǵan awıl, rayon, qala, wálayat, Respublikanıń geografiylıq jaylasıwı xalıqtıń ózine
tán turmıs-tárizi haqqında da maǵlıwmatlar alıwımızǵa da imkan beredi.Sonlıqtan da
toponimlik izertlewlerdi toqtatpay keńeytiw lazım.
Ádebiyatlar:
1. Бегматов Э. Жой номлари – маънавият кўзгуси. –Тошкент,1998. –Б.33-34.
2. Ǵulomov.P Juǵrofiya atları va tushunchalari izohli luǵoti.- Toshkent: Óqituvshi, 1994. B-84.
INTERNATIONAL JOURNAL OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE
ISSN: 2692-5206, Impact Factor: 12,23
American Academic publishers, volume 05, issue 06,2025
Journal:
https://www.academicpublishers.org/journals/index.php/ijai
page 483
3. Dusimov Z. Egamov X. “Jer atamalarınıń qısqasha túsindirme sózligi”-Nókis:Bilim,
1991.B-25.
4. Qoraev S. Ǵulomov P, Raximbekov P. Geografiyadan izohli luǵot. Toshkent:Óqituvchi,
1979.B-30
5. Qudiyarov A, Raxmatullaev M. “Shımbay tariyxı haqqında”. – Nókis: Qaraqalpaq
mamleketlik Universiteti, 2013. B-10
6. Qunnazarov Q. Qaraqalpaqstannıń qala hám rayonları. –Nákis: Qaraqalpaqstan, 2016. B-
45-55
