18
7.1
2
10
КАСАЛЛАНИШ КЎРСАТКИЧЛАРИНИНГ ГЕЛМИНТОЗЛАРНИНГ
ТУРЛАРИ БЎЙИЧА ТАҲЛИЛИ (ТОШКЕНТ ШАҲРИ МИСОЛИДА)
Амонбоев Абдумалик Собиржон ўғли
Гигиена кафедраси клиник ординатори
Холов Шавкат Рўзи ўғли
Гигиена кафедраси клиник ординатори
Илмий рахбар:
Файзибоев Пирмамат Нормаматович
Самарқанд давлат тиббиёт университети
Гигиена кафедраси мудири т.ф.д.
доцент
Аннотация:
Многие исследователи считают, что факторы передачи яиц
гименолепидоза: большое значение имеют детские горшки, стулья, игрушки и другие
предметы, которые соприкасаются с поврежденными руками. В Узбекистане наиболее
важным фактором передачи яиц в сельских условиях являются детские сладости, халва и
другие пищевые продукты.
Также в распространении возбудителя гименолепидоза в некоторой степени
участвуют и мухи. И в литературе наличие промежуточного хозяина, несущего яйца
остается под вопросом до сехпора.
Ключевые слова:
Паразиты, патологические изменения, черви, детские дома,
эпидемиологическое расследование.
Abstract:
Many researchers believe that the factors for transmitting hymenolepiasis eggs are:
children's pots, chairs, toys and other objects that come into contact with injured hands are of great
importance. In Uzbekistan, the most important factor in the transmission of eggs in rural settings is
children's sweets, halva and other food products.
Flies also participate to some extent in the spread of the causative agent of hymenolepiasis. And in
the literature, the presence of an intermediate host that lays eggs remains questionable until now.
Keywords:
Parasites, pathological changes, worms, orphanages, epidemiological
investigation
Мавзунинг долзарблиги:
Дунё бўйича одамлар танаsида паразитлик
қилувчи 270 га яқин гижжалар тури аниқланган. Инсоннинг паразитар
касалликлари Соғлиқни сақлаш тизими олдида турган долзарб муаммолардан
бири боълиб қолмоқда (Онищенко Г.Г.2000). Ушбу ҳолат уларнинг кенг
тарқалганлиги ва одам организмида турли патологик ўзгаришлар келтириб
чиқариши билан тушунтирилади (Сергиев В.П., 1998; Катз М., 1975;).
Паразитар касалликлар инсонлар соғлигига жиддий зарар етказиб, айниқса
болалар учун хавфли ҳисобланади (Серов В.П. ва бошқ., 1997; Катз М., 1975 ;
Гендлер Д. Эт ал., 2003). Паразитозлар ер юзи аҳолисининг катта қисмини
19
7.1
2
10
зарарлантириб, жамият ривожланишига жиддий ижтимоий ва иқтисодий зарар
етказади (Романенко Н.А., 2005; Оълмасов М.М., 2008).
Аҳолининг маданий ва турмуш даражасининг яхшиланганлиги шаҳар ва
қишлоқ хўжалиги тадбирларини амалга ошириш маданиятининг ошганлиги
ҳамда гелментозларга қарши режали профилактик чораларни доимий равишда
олиб борилиши, республикамизда ушбу паразитар касалликлар билан
касалланиш кўрсаткичлари сезиларли даражада пасайишига олиб келди. Шу
билан бирга эришилган муваоффақиятларга қарамай, Ўзбекистонда
гелминтозларнинг 10-12 тури қайд этилмоқда. Энтеробиоз, гименолепидоз,
аскаридоз, тениаринхоз, трихотсефалиоз каби гелминтозлар баъзи вилоятларда
оммавий равишда тарқалган.
Мақсад:
Мактаб ёшигача бўлган уюшган ва уюшмаган болалар, болалар
боғчаларига, болалар уйларига, мактабларга, оромгоҳларга қабул қилинаётган
болалар,
болалар
жамоалари
ходимлари,
овқатланиш
муассасалари
хизматчилари орасида гименолепидоз билан качсалланиш ҳолатларини эрта
аниқлаш ва олдини олиш.
Тадқиқотнинг материаллари:
Республика Санитария-эпидемиологик
осойишталик ва жамоат саломатлги хизматининг гелминтозлар билан
касалланиши бўйича аҳоли гуруҳлари бўйича расмий ҳисоботлар ва эпидемик
ўчоқларида
ўтказилган
эпидемиологик
текширув
натижаларининг
маълумотларидан фойдаланилган.
Тадқиқот натижалари:
Гелминтозларнинг турлари бўйича касалланиш кўрсаткичлари таҳлил
этилганда қуйидагилар маълум бўлди. 2018 йилда аскаридозлар билан
касалланган 63 нафар беморлар аниқланган бўлиб, улардан 49 (77,7%) нафари
болалардир. Зарарланиш индекси катталарда ҳам, болаларда ҳам 0,01% ни
ташкил этиб, касалланиш кўрсаткичлари 2022 йилда ҳам 2018 йилдагидек
даражада сақланиб қолган. Таҳлил этилаётган йилларда Тошкент шаҳрида
гименолепидоз ва энтеробиоз билан касалланиш кўрсаткичлари болаларда
катталардан фарқ қилиб юқорилигича қолган. Масалан, гименолепидоз билан
2018 йилда 161 киши касалланган бўлса, улардан 132 (81,0%) нафари болалар
бўлган. 2023 йилда эса 142 нафар касалланганлардан 127 (89,4%) нафари
болалар эканлиги маълум бўлди. 2018 йилда энтеробиоз билан жами
касалланганларнинг 96,0% ини ва 2022 йилда 95,7 % ини болалар ташкил этган.
Шу билан бирга тениаринхоз (84,2% ва 69,0% тегишлича) ҳамда эхинококкоз
(91,3% ва 81,2%) билан касалланиш кўрсаткичлари катталарда юқори
20
7.1
2
10
эканлигини таъкидлаб ўтиш керак. Келтирилган рақамлар шундан далолат
берадики, Тошкент шаҳри шароитида асосан мулоқот йўли билан юқадиган
гелминтозлар (гименолепидоз ва энтеробиоз) кўпроқ учраши, сўнгра
гелминтозларга мансуб аскаридоз ва биогелминтозлар ҳисобланмиш,
тениаринхоз ва эхинококкозлар қайд этилди.
Тошкент шаҳри бўйича болалар ўртасида гелминтозлар билан
касалланишнинг 2017-2023 йиллардаги таҳлили 1 жадвалда келтирилган.
1 жадвал
Гелминтозлар билан касалланишнинг Тошкент шаҳри бўйича
болалар ўртасида 2017-2023 йиллардаги таҳлили.
Йи
лл
ар
Уму
м
ий
тек
ш
ир
илга
нлар
сони
Ка
са
л
лик
аниқланг
анл
ар
сони
14
ёш
гача
тек
ш
ир
илга
н
болалар
сони
Ка
са
л
лик
аниқланг
анл
апр
сони
Уюшм
аган болалар
сони
Мактаб
ўқувчилари
Мактаб
гача
тарбия
муассаса-лари
Касалл
анганларсони
Касалл
анганларсони
Касалл
анганларсони
2016
568713
10641
419780
10127
1837
2201
6254
2017
590654
10084
446514
9662
1639
1863
5743
2018
575046
9628
426541
9164
1500
2213
5350
2019
568921
9243
429805
8815
1244
2289
5096
2020
569931
9184
431067
8749
1215
2214
4990
2021
558833
7635
425430
7238
1239
2005
3861
2022
551083
7772
421462
7391
1138
2029
3924
1-жадвалдан кўриниб турибдики, шаҳарда гелминтозлар билан касалланиш
кўрсаткичлари айниқса мактабгача тарбия болалар муассасаларида юқори.
Масалан, 2019 йилда ушбу муассасаларда тарбияланувчиларнинг 5096
нафарида ҳар хил гелминтозлар топилган бўлиб, зарарланиш индекси 5,4% ни
ташкил этган. 2020 йилда эса зарарланиш индекси 5,5 % га тенг бўлган.
Касалланиш кўрсаткичлари мактаб ўқувчиларида уюшмаган болаларга
нисбатан анча юқори эканлиги ҳам кўзга ташланади. Масалан, 2019 йилда
мактаб ўқувчиларидан 2289 нафари гелминтозлар билан касалланган бўлиб,
зарарланиш индекси 1,47% ни ташкил этган. Уюшмаган болаларда эса,
зарарланганлар сони 1244 нафар бўлиб, зарарланиш индекси 1,3% га тенг. 2020
йилда ҳам шунга ўхшаш натижалар олинди.
Демак, амалга оширилган изланишлар асосида қуйидагиларни эътироф
этиш мумкин. Тошкент шаҳри шароитида аскаридоз, гименолепидоз ва
21
7.1
2
10
энтеробиоз билан кўпроқ болалар, тениаринхоз ва эхинококкоз билан эса
катталар касалланганлар. Гелминтозлар билан энг юқори касалланиш
кўрсаткичлари
мактабгача
тарбия
болалар
муассасаларининг
тарбияланувчилари орасида, сўнгра мактаб ўқувчилари ва уюшмаган болалар
орасида аниқланган.
Мактабгача болалар муассасаларида мулоқот йўли билан юқадиган
гелминтозлар
(энтеробиоз,
гименолепидоз)
билан
касалланиш
кўрсаткичларининг юқори эканлигини ушбу муассасаларда тарбияланувчи
болаларнинг шахсий гигиена кўникмаларига ҳали бутунлай ўрганмаганликлари
билан ҳам изоҳлаш мумкин. Беморларнинг жинси бўйича маълумотлар таҳлил
этилганда эса аскаридоз билан касалланган беморларнинг 67,0% эркаклар ва
33,0% аёллар эканлиги маълум бўлди.
Қолган
гелминтозларга
нисбатан
қуйидаги
натижалар
олинди.
Тениаринхоз ўз навбатида 56,0% ва 44,0% тегишлича; гименолепидоз 50,1% ва
49,9% тегишлича; энтеробиоз 75,0% ва 25,0% тегишлича; эхинококкоз-54,0%
ва 46,0%.
Демак, Тошкент шаҳри шароитида учрайдиган гелминтозлар билан асосан
эркаклар касалланар эканлар.
Хулоса:
Беморларни эрта аниқлаш ва уларни даволаш. Бу ўринда қуйидаги
тоифага кирувчи гуруҳларга алоҳида эътибор берилади: мактаб ёшигача бўлган
уюшган ва уюшмаган болалар, болалар боғчаларига, болалар уйларига,
мактабларга, оромгоҳларга қабул қилинаётган болалар, болалар жамоалари
ходимлари, овқатланиш муассасалари хизматчилари, касаллик аниқланган оила
аъзолари. Болалар боғчалари ва хонадонларда гименолепидоз билан
касалланган беморларни алоҳида гуруҳларга ажратиш. Ушбу гелминтозлар
билан касалланиб ўтган болаларни икки йил муддатда диспансер кузатувидан
ўтказиш.
Фойдаланилган адабиётлар:
1.
Бабуева Р.В. В кн.: Паразитологичеsкие иssледования в Sибири и на Далнем
Воsток: Материалы 11 межрегионалной конф. 12-20 sент. 2005. –
Новоsибирsк, 2005 – S. 15.
2.
Файзибоев Пирмамат Нормаматович, Ибрагимова Файруза Собировна,
Махмараймов Фузаил Ильхомович, Абдурахмонова Шахноза Сокиевич, &
Файзибоев Бекзод Пирмаматович. (2024). ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА
КРИТЕРИЕВ
БЕЗОПАСНОСТИ
И
ПИЩЕВОЙ
ЦЕННОСТИ
22
7.1
2
10
ПЛОДООВОЩНОЙ ПРОДУКЦИИ. INTERNATIONAL JOURNAL OF
RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY, 2(1), 71–76.
3.
Балаян Ю.В Sравнителная эффективноsт Лечения албендозолом и
sтандартные методы лечения метронидозолом s фурозолидоном у болных
хроничеsким лямблиозом детей. //Инфекция, иммунитет и фармакология.-
2006. -№5.-S. 14-15.
4.
Файзибоев
П.
Н.
ИНСОН
ОВҚАТЛАНИШИДА
ҚАНДОЛАТ
МАҲСУЛОТЛАРИНИНГ АҲАМИЯТИ //GOLDEN BRAIN. – 2023. – Т. 1. –
№. 6. – С. 47-51.
5.
Файзибоев П. Н. и др. АҲОЛИНИНГ ТЎҒРИ ОВҚАТЛАНИШИДА
МАҲСУЛОТЛАРНИНГ БИОЛОГИК ҚИЙМАТИНИНГ ТУТГАН ЎРНИ
//INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
RECENTLY
SCIENTIFIC
RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 7. – С. 215-220.
6.
Файзибоев П. Н. и др. ОЗИҚ-ОВҚАТМАҲСУЛОТЛАРИДАН БАКТЕРИАЛ
ЗАҲАРЛАНИШНИ ОЛДИНИ ОЛИШДА НАССР ХАЛҚАРО ТИЗИМИНИ
ТУТГАН ЎРНИ //INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY
SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 7. – С. 226-229.
7.
Файзибоев П. Н. и др. САБЗАВОТ, ПОЛИЗ МАҲСУЛОТЛАРИНИ
ЕТИШТИРИШ
ЖАРАЁНЛАРИНИ
ГИГИЕНИК
БАҲОЛАШ
//INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
RECENTLY
SCIENTIFIC
RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 7. – С. 221-225.
8.
Файзибоев П. Н. и др. ЎЗБЕКИСТОН ШАРОИТИДА ЭХИНОКОККОЗ
КАСАЛЛИГИ
БИЛАН
КАСАЛЛАНИШНИНГ
ЭПИДЕМИОЛОГИК
ТАҲЛИЛИ //INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC
RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 7. – С. 230-233.
9.
Файзибоев П. Н. ЎЗБЕКИСТОН АҲОЛИСИНИНГ МИЛЛИЙ ҚАНДОЛАТ
МАҲСУЛОТЛАРИ БИЛАН ОЗИҚЛАНИШИДА “НОВВОТ” НИНГ
ТУТГАН ЎРИН //Журнал гуманитарных и естественных наук. – 2023. – №.
3 [2]. – С. 167-170.
10.
Файзибоев П. Н. и др. ТЕХНОЛОГИЯ ПРИГОТОВЛЕНИЯ ИЗ
НАЦИОНАЛЬНЫХ
КОНДИТЕРСКИХ
ИЗДЕЛИЙ
НАВВАТА
//INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
RECENTLY
SCIENTIFIC
RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 149-153.
11.
Файзибоев П. Н. ҚАНДОЛАТ МАҲСУЛОТЛАРИНИНГ ЗАМОНАВИЙ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРДА ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИ ТАШКИЛЛАШТИРИШ
//INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
RECENTLY
SCIENTIFIC
RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 290-295.
12.
Файзибоев П. Н. и др. ЗНАЧЕНИЕ КОНДИТЕРСКОЙ ПРОДУКЦИИ В
ПИТАНИИ ЧЕЛОВЕКА //INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY
SCIENTIFIC RESEARCHER'S THEORY. – 2023. – Т. 1. – №. 3. – С. 282-289.
13.
Файзибоев П. Н., Ахророва М. Ш. TISH KARIESI BILAN KASALLANGAN
VA SOG ‘LOM BOLALARNING OVQATLANISHINI BAHOLASH
23
7.1
2
10
//ЖУРНАЛ
СТОМАТОЛОГИИ
И
КРАНИОФАЦИАЛЬНЫХ
ИССЛЕДОВАНИЙ.– 2023–Т. 4. – №.1.
14.
Normamatovich F. P. PRODUCTION TECHNOLOGY OF NATIONAL
CONFECTIONERY" NOVVOT" //Academia Science Repository. – 2023. – Т. 4.
– №. 04. – С. 794-798.
15.
Faiziboev Pirmamat Normamatovich, & Ochilov Sardor Abduganievich. (2023).
METHOD
OF
PREPARING
NOVVOT
FROM
NATIONAL
CONFECTIONERY PRODUCTS IN UZBEKISTAN.
INTERNATIONAL
JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY
,
1
(6), 160–
https://uzresearchers.com/index.php/ijrs/article/view/830
16.
Fayziboev Pirmamat Normamatovich. (2023). PRODUCTION TECHNOLOGY
OF
NATIONAL
CONFECTIONERY
"NOVVOT".
Academia
Science
Repository
,
4
(04),
794–798.
Retrieved
from
https://academiascience.com/index.php/repo/article/view/131
17.
Soatov , M. M. o‘g‘li, & Elmurodova , L. X. qizi. (2023). SUVNI
KOAGULYATSIYA QILISHNING GIGIYENIK AHAMIYATI.
GOLDEN
BRAIN
,
1
(30),
67–71.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/5194
18.
Soatov , M. M. o‘g‘li. (2023). BOLALAR VA O‘SMIRLARDA TEMIR
TANQISLIGI ANEMIYASI.
GOLDEN BRAIN
,
1
(10), 139–145. Retrieved from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/3019
19.
Faiziboev Pirmamat Normamatovich, Ibragimova Fairuza Sobirovna,
Makhmaraimov Fuzail Ilkhomovich, Abdurakhmonova Shakhnoza Sokievich, &
Fayziboev Bekzod Pirmamatovich. (2024). HYGIENIC ASSESSMENT OF
CRITERIA FOR SAFETY AND NUTRITIONAL VALUE OF FRUITS AND
VEGETABLES.
INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC
RESEARCHER’S THEORY
,
2
(1), 77–81.
20.
Faiziboev Pirmamat Normamatovich, Fakhritdinov Shokhrukh Fakhritdinovitch,
Roziklov Dilshod Allayorovich, Obloberdiev Okhunjon O'tkirovich, & Fayziboev
Bekzod Pirmamatovich. (2024). ESTIMATES OF CONSUMPTION OF
CONFECTIONERY PRODUCTS IN THE AVERAGE DAILY DIETS OF THE
POPULATION IN THE SUMMERAUTUMN SEASON.
INTERNATIONAL
JOURNAL OF RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY
,
2
(1), 142–
149.
21.
Файзибоев Пирмамат Нормаматович, Нарзуллаева ГулмираТоштемир қизи,
Фахритдинов Шохрух Фахритдин ўғли, & Файзибоев Бекзод Пирмамат
ўғли. (2024). САБЗАВОТ ВА ПОЛИЗ МАҲСУЛОТЛАРИНИНГ
ХАВФСИЗЛИК МЕЗОНЛАРИ ВА ОЗУҚАВИЙ ҚИЙМАТЛИЛИГИНИ
ГИГИЕНИК БАҲОЛАШ.
INTERNATIONAL JOURNAL OF RECENTLY
SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY
,
2
(1), 136–141.
22.
Файзибоев Пирмамат Нормаматович, Ибрагимова Файруза Собировна,
Махмараймов Фузаил Ильхомович, Абдурахмонова Шахноза Сокиевич, &
24
7.1
2
10
Файзибоев Бекзод Пирмаматович. (2024). ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА
КРИТЕРИЕВ
БЕЗОПАСНОСТИ
И
ПИЩЕВОЙ
ЦЕННОСТИ
ПЛОДООВОЩНОЙ
ПРОДУКЦИИ.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
RECENTLY SCIENTIFIC RESEARCHER’S THEORY
,
2
(1), 71–76.
23.
Тsаи CЙ, Жунод Р, Жаcот-Гуиллармод М, ет ал. Вагинал Ентеробиуs
