RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
45
YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA SANOAT KORXONALARINING RAQAMLI
TRANSFORMATSIYASI.
Qulmurotov Sohibjon Jumaniyozovich
Axborot texnologiyalari va menejmnet universiteti
“Iqtisodiyot” kafedrasi katta o‘qituvchisi,
Adxamov Ziyovuddin Adxam o‘g‘li
Axborot texnоlogiyalari va menejment universiteti
“Iqtisodiyot” yo‘nalishi 2 – bosqich I-115-23 guruh talabasi
Annotatsiya:
Maqolada sanoat korxonalarining yashil iqtisodiyotga o‘tishida raqamli
transformatsiyaning ahamiyati o‘rganilgan. Raqamli texnologiyalar – sun’iy intellekt, katta
ma’lumotlar, narsalar interneti va blokcheyn – ishlab chiqarishni optimallashtirish, chiqindilarni
kamaytirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashda yordam beradi. O‘zbekistonning “O‘zbekiston
– 2030” strategiyasi doirasida raqamli texnologiyalar va ekologik barqarorlikni ta’minlashga
qaratilgan islohotlar amalga oshirilmoqda.
Kalit so‘zlar:
Raqamli transformatsiya, raqamli texnologiyalar, raqamlashtirish, sanoat
korxonalari, yashil iqtisodiyot, yashil transformatsiya, ekologiya, ekologik barqarorlik, ekologik
muammolar, katta ma’lumotlar (Big Data), sun’iy intellekt (AI), blokcheyn.
KIRISH
Raqamli transformatsiya
zamonaviy raqamli texnologiyalarni inson faoliyatining turli
sohalarga integratsiya qilish jarayonidir. U sun’iy intellekt, narsalar interneti, katta ma’lumotlar,
bulutli hisoblash va boshqa texnologiyalarni qo‘llash orqali ish samaradorligini oshirish, mahsulot
va xizmatlar sifatini yaxshilash hamda yangi biznes-modellarni yaratishga xizmat qiladi.
Yashil iqtisodiyot
tabiiy resurslarni asrash, atrof-muhitni muhofaza qilish va odamlarning
hayot sifatini oshirishga qaratilgan iqtisodiy modeldir. U ekologik toza texnologiyalarni joriy
etish, chiqindilarni kamaytirish va qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni o‘z
ichiga oladi.
Raqamli transformatsiya va yashil iqtisodiyotning o‘zaro bog‘liqligi
: Bu ikki yo‘nalish
uzviy bog‘langan bo‘lib, raqamli texnologiyalar korxonalarga ekologik toza texnologiyalarni joriy
etish, chiqindilarni samarali boshqarish va bozordagi raqobatbardoshlikni oshirishda yordam
beradi. Raqamli transformatsiya yashil iqtisodiyot maqsadlarini qo‘llab-quvvatlaydi, chunki u
resurslardan oqilona foydalanishni optimallashtiradi va atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiradi.
Global va mahalliy kontekst
: Yashil iqtisodiyot atrof-muhitga ta’sirni kamaytirish va iqlim
o‘zgarishiga qarshi kurashda muhim ahamiyatga ega. Hozirda iqlim o‘zgarishi, atrof-muhit
ifloslanishi va tabiiy resurslarning tanqisligi insoniyatni barqaror rivojlanish tamoyillariga
asoslangan yangi iqtisodiy modelga o‘tishga undamoqda. Raqamli transformatsiya bu jarayonda
asosiy vosita sifatida xizmat qiladi, chunki u sanoat korxonalariga ishlab chiqarish jarayonlarini
samarali boshqarish, ekologik toza texnologiyalarni joriy etish va atrof-muhitga zarar yetkazuvchi
omillarni kamaytirish imkonini beradi.
O‘zbekiston Respublikasidagi kontekst
: O‘zbekistonda yashil iqtisodiyot va raqamli
transformatsiya sohasida muhim qadamlar qo‘yilmoqda. “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi
doirasida ekologik barqarorlikni ta'minlash va raqamli texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha keng
ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Sanoat korxonalarida “aqlli” ishlab chiqarish tizimlari va
qayta tiklanadigan energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish bo‘yicha loyihalar joriy
etilmoqda. Masalan, quyosh va shamol energiyasi stansiyalarini qurish, shuningdek, raqamli
monitoring tizimlari orqali chiqindilarni boshqarish tashabbuslari mamlakatning yashil
iqtisodiyotga o‘tishini tezlashtirmoqda. Bundan tashqari, O‘zbekistonning IT sohasidagi yutuqlari,
xususan, “Tashkent Tech Park” kabi loyihalar raqamli kadrlar tayyorlash va innovatsion
yechimlarni joriy etishda muhim rol o‘ynamoqda.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
46
Raqamli transformatsiya va yashil iqtisodiyotning integratsiyasi barqaror rivojlanishni
ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bu
ikki yo‘nalishni uyg‘unlashtirish nafaqat ekologik muammolarni hal qilish, balki iqtisodiy
raqobatbardoshlikni oshirish va xalqaro hamkorlikni kengaytirish imkonini beradi. Shu sababli,
davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash va innovatsion texnologiyalarga
sarmoya kiritish ushbu maqsadlarga erishishda muhim omil hisoblanadi.
MAVZUNING DOLZARBLIGI QUYIDAGI OMILLAR BILAN IZOHLANADI:
Sanoat korxonalarining yashil iqtisodiyotga o‘tish jarayonida quyidagi omillar muhim
ahamiyatga ega:
Ekologik talablar va standartlarning oshishi
: Sanoat korxonalariga qo‘yiladigan
ekologik talablar va xalqaro standartlar tobora qat’iyroq bo‘lib bormoqda, bu esa ishlab chiqarish
jarayonlarini ekologik jihatdan barqaror qilishni talab qilmoqda.
Raqobatbardoshlikni oshirish zarurati
: Yashil iqtisodiyotga o‘tish sanoat
korxonalariga bozorda raqobatbardoshlikni oshirish, yangi imkoniyatlardan foydalanish va
xalqaro bozorlarda o‘z o‘rnini mustahkamlash imkonini beradi.
Raqamli texnologiyalardan foydalanish
: Atrof-muhit holatini monitoring qilish,
ekologik muammolarni tahlil qilish va uni yaxshilash choralarini ishlab chiqishda raqamli
texnologiyalar muhim vosita sifatida xizmat qiladi.
Raqamli transformatsiyaning yashil iqtisodiyotga o‘tishdagi ahamiyati, sanoat korxonalari
uchun uning afzalliklarini aniqlash, asosiy to‘siqlarni belgilash va loyihalarni muvaffaqiyatli
amalga oshirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifalardir. Ushbu masalalar chuqur
tahlil va ilmiy yondashuvni talab qiladi.
Ushbu maqola yashil iqtisodiyotga o‘tishda raqamli transformatsiyaning ahamiyatini
o‘rganish, ekologik talablar va standartlar doirasida sanoat korxonalari uchun uning afzalliklarini
aniqlash, asosiy to‘siqlarni belgilash va raqamli transformatsiya loyihalarini muvaffaqiyatli
amalga oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishni maqsad qiladi.
O‘zbekiston Respublikasida yashil iqtisodiyot va raqamli transformatsiya sohasida sezilarli
islohotlar amalga oshirilmoqda.
Ekologik talablar
: O‘zbekiston 2021-yilda qabul qilingan “Atrof-muhitni muhofaza
qilish to‘g‘risida”gi qonunga asosan sanoat korxonalariga qo‘yiladigan ekologik talablarni
kuchaytirdi. 2023-yilga kelib, yirik sanoat korxonalarining 60% dan ortig‘i chiqindilarni
kamaytirish va energiya samaradorligini oshirish bo‘yicha loyihalarni joriy etdi.
Raqamli transformatsiya tashabbuslari
: “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi
doirasida sanoat korxonalarida raqamli texnologiyalar, xususan, narsalar interneti (IoT) va katta
ma’lumotlar tahlili (big data analytics) joriy etilmoqda. Masalan, Navoiy kon-metallurgiya
kombinati (NKMK) ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish uchun raqamli monitoring
tizimlarini muvaffaqiyatli qo‘llamoqda.
Qayta tiklanadigan energiya
: O‘zbekiston 2025-yilga qadar qayta tiklanadigan
energiya manbalarining ulushini umumiy energiya balansida 25% ga yetkazishni rejalashtirmoqda.
Shu maqsadda, 2023-yilda Samarqand va Jizzax viloyatlarida umumiy quvvati 500 MVt bo‘lgan
quyosh energiyasi stansiyalari ishga tushirildi.
O‘zbekistonda raqamli transformatsiya jarayonida malakali kadrlar yetishmasligi, moliyaviy
resurslarning cheklanganligi va infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi kabi to‘siqlar
mavjud. Bu muammolarni hal qilish uchun davlat tomonidan xususiy sektor bilan hamkorlikni
kengaytirish va xalqaro grantlar jalb qilish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rilmoqda.
Raqamli transformatsiya O‘zbekiston sanoat korxonalarining yashil iqtisodiyotga o‘tishini
tezlashtirishda
muhim
vosita
hisoblanadi.
Ekologik
talablarning
kuchayishi
va
raqobatbardoshlikni oshirish zarurati sharoitida raqamli texnologiyalar korxonalarga ishlab
chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, chiqindilarni kamaytirish va atrof-muhitga salbiy ta’sirni
pasaytirish imkonini beradi. To‘siqlarni bartaraf etish va tavsiyalarni amalga oshirish orqali
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
47
O‘zbekiston barqaror rivojlanish maqsadlariga muvaffaqiyatli erisha oladi.
Hozir kunda raqamli transformatsiya muqarrar yo‘nalish sifatida rivojlanmoqda. Uning
atrof-muhitga ta’sirini ko‘rib chiqsak, bu jarayonni mutlaqo ijobiy yoki salbiy deb bo‘lmaydi.
Raqamli texnologiyalar tabiatga bevosita va bilvosita ta’sir qiladi. “Ijobiy tomoni shundaki, sun’iy
intellekt, katta ma’lumotlar, narsalar interneti va blokcheyn kabi texnologiyalar biologik xilma-
xillikni saqlash, toza energiya rivojlantirish va tabiiy ofatlar bilan kurashda yangi yondashuvlarni
joriy etmoqda”
Masalan, sun’iy intellekt (SI) yangi mahsulotlar ishlab chiqarishni tezlashtiradi, bu
mahsulotlar atrof-muhitga zarar yetkazuvchi kimyoviy moddalar yoki materiallarni o‘z ichiga
olmaydi. Bundan tashqari, SI ishlab chiqarish jarayonlarini samarali boshqarishga yordam beradi
va mahsulotlarning qayta ishlanishini ta’minlaydi. Bu afzalliklar iqtisodiyotni rivojlantiradi,
materiallardan samarali foydalanishni oshiradi va ishlab chiqarish chiqindilarini qayta ishlashni
ko‘paytiradi.
Katta ma’lumotlar (Big Data) rivojlanishi turli sohalarda algoritmlardan foydalanish uchun
keng imkoniyatlar yaratadi. Masalan, ular tabiiy ofatlarni oldindan bashorat qilish, shuningdek,
quruqlik va dengizlarda yo‘qolib borayotgan o‘simlik va hayvon turlarini kuzatish va saqlashda
qo‘llaniladi. Bu sun’iy yo‘ldoshlar va maxsus vositalar yordamida ma’lumot yig‘ish orqali amalga
oshiriladi.
Blokcheyn texnologiyalarining rivojlanishi alohida e’tiborga loyiqdir. Ularning
markazlashmagan arxitekturasi tabiiy resurslar, xususan, suv va elektr energiyasi iste’molini
samarali boshqarish imkonini beradi, shu bilan birga resurslarni tejashga va barqarorlikni
ta’minlashga xizmat qiladi. Bundan tashqari, blokcheyn tizimlari shaffoflik, xavfsizlik va
ma’lumotlarni doimiy nazorat qilishni kafolatlaydi, bu esa ularni turli sohalarda masalan, logistika,
moliya va ekologik monitoringda keng qo‘llash imkonini beradi.
Raqamli texnologiyalar resurslardan foydalanishni optimallashtirishga va ekologik toza
yangi biznes-modellarni ishlab chiqishga yordam beradi. Bu yashil transformatsiya talablariga
to‘liq mos keladi, barqaror rivojlanishni ta’minlaydi va iqtisodiy samaradorlikni oshiradi.
Raqamli
transformatsiyaning
yashil
iqtisodiyotdagi
roli:
Raqamli texnologiyalar yordamida ma'lumotlar va bilimlar bazalari yaratilib, ular tarmoqlar orqali
real vaqtda tarqatiladi va almashinadi. Bu axborot oqimlarini samarali boshqarish, qaror qabul
qilish jarayonlarini tezlashtirish va operatsion samaradorlikni oshirish imkonini beradi.
Raqamli transformatsiya korxonalarga mahsulotlar, jarayonlar, resurslar va tashqi muhit
bo‘yicha ma'lumotlarni integratsiya qilish imkoniyatini taqdim etadi. Bu ma'lumotlarning
noaniqligi, fragmentatsiyasi va asimmetriyasi kabi muammolarni bartaraf etadi, samarali qaror
qabul qilishni ta'minlaydi va ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtiradi.
Natijada, korxonalar iqtisodiy maqsadlariga erishish va atrof-muhitni muhofaza qilishga
yordam beradigan yaxlit axborot tizimlarini shakllantiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki,
raqamlashtirish kompaniyalarning ekologik barqarorlikka erishishiga sezilarli hissa qo‘shadi.
Empirik ma'lumotlar raqamlashtirish darajasini oshirish texnologiyalarni integratsiya qilish
qobiliyatini yaxshilashini va ekologik toza texnologiyalar bo‘yicha innovatsiyalarni
rag‘batlantirishini tasdiqlaydi. Bu jarayon operatsion samaradorlikni oshiradi va global barqaror
rivojlanish maqsadlariga hissa qo‘shadi.
Ekologik toza innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash
: Yuqori darajada ifloslantiruvchi
sanoat korxonalarini o‘rganish shuni ko‘rsatdiki, raqamlashtirish axborot almashinuvini va
bilimlarni integratsiya qilish qobiliyatini yaxshilash orqali ekologik toza texnologiyalar sohasidagi
innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlaydi. Bu nafaqat ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi, balki
atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytiradi.
Sun'iy intellekt, katta ma'lumotlar, narsalar interneti, bulutli hisoblash va mobil
1
Pomytkina, Shvalev, 2023
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
48
texnologiyalar ekologik barqarorlikni ta'minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu texnologiyalar
atrof-muhit ifloslanishini monitoring qilish, chiqindilarni samarali boshqarish, barqaror ishlab
chiqarish va ta'minot zanjirlarini rivojlantirish hamda “aqlli” va ekologik barqaror shaharlarni
qurishda yordam beradi. Shu bilan birga, resurslardan oqilona foydalanishni optimallashtirib,
uglerod chiqindilarini kamaytirish va iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda sezilarli natijalarga
erishiladi.
Raqamli texnologiyalarning salbiy ta’siri va yechimlar
: Raqamli texnologiyalarning
atrof-muhitga salbiy ta’siri ko‘p qirrali va murakkab masala bo‘lib, ilmiy hamjamiyatda uning
qisqa va uzoq muddatli oqibatlari bo‘yicha munozaralar davom etmoqda. Ma'lumotlarga ko‘ra,
Google internetdagi karbonat angidrid (CO₂) chiqindilarining taxminan 40% ga javobgar bo‘lib,
bu uni eng yirik ifloslantiruvchi manbalardan biriga aylantiradi. Umuman, raqamli texnologiyalar
global CO₂ chiqindilarining 4% ini tashkil qiladi, bu aviatsiya sohasidagi chiqindilardan yuqori
ko‘rsatkichdir
.
Buyuk Britaniyada o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, britaniyaliklar har kuni 64
milliondan ortiq qisqa xabar (“rahmat”, “lol”, “ok” kabi) yuboradi. Agar har bir shaxs bitta
xabarni kam yuborsa, issiqxona gazlari chiqindilari yiliga 16 ming tonnaga kamayadi, bu
Londondan Madridga uchishdan voz kechgan 81 ming kishining ta’siriga teng.
Sun'iy intellektning rivojlanishi ham atrof-muhitga ta’sir ko‘rsatmoqda. Kaliforniya olimlari
hisob-kitoblariga ko‘ra, 30 ta ChatGPT so‘rovi uchun 0,5 litr suv sarflanadi, bu ma'lumot
markazlarini sovutish uchun zarur
. Shu sababli, neyron tarmoqlarni faqat muhim vazifalar uchun
ishlatish va o‘yin-kulgi maqsadlarida ulardan qochish tavsiya etiladi. Ushbu muammolarni
yumshatish uchun raqamli infratuzilmalarni qayta tiklanadigan energiya manbalariga o‘tkazish va
resurslardan samarali foydalanish bo‘yicha innovatsiyalarni joriy etish zarur.
Innovatsion texnologiyalar va ekologik barqarorlik
– Ekologik barqarorlikni ta'minlash
uchun turli innovatsion usullar qo‘llanilmoqda:
Biomimikriya
: Tabiatning tuzilishi va funksiyalarini taqlid qilish orqali barqaror
rivojlanishni ta'minlaydi. Olimlar tirik organizmlarning regeneratsiya qobiliyatini o‘rganib, kichik
shikastlanishlarni o‘z-o‘zidan “tuzatuvchi” tolalar ishlab chiqarmoqda, bu materiallarning uzoq
umr ko‘rishini ta'minlaydi.
Eriygan tuz akkumulyatorlari
: Energetika muammolarini hal qilishda samarali bo‘lib,
qayta tiklanadigan energiya manbalarining kengroq qo‘llanilishiga yordam beradi.
Fotosintezning sun'iy takrorlanishi
: Quyosh nuri va CO₂ dan energiya ishlab chiqarib,
atmosferadagi karbon miqdorini kamaytiradi, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashda muhim rol
o‘ynaydi.
Karbon so‘rilishi
: CO₂ chiqindilarini kamaytirishning innovatsion yechimi bo‘lib,
an’anaviy usullardan tashqari atmosferadan karbonni faol olib tashlaydi. Xalqaro Energetika
Agentligi (IEA) ma'lumotlariga ko‘ra, hozirgi chiqindilarni kamaytirish darajasi yiliga 1,7
milliard tonna CO₂ ni yo‘q qilish maqsadiga yetmaydi, bu esa yanada samarali texnologiyalarni
talab qiladi.
Yadro energiyasi
: Uran zaxiralarining 1% gacha samarali foydalanilmoqda, ammo
yangi texnologiyalar bu resurslardan maksimal foydalanish imkonini beradi, ekologik toza
energiya ishlab chiqarishda istiqbolli yo‘nalish sifatida rivojlanmoqda.
Yashil arxitektura
: Binalar energiya ishlab chiqarish va karbon so‘rilishiga
moslashtirilib, tomlar va devorlar yashil maydonlarga aylantirilmoqda, bu shahar ekotizimlarini
yaxshilaydi.
2
Google генерирует 40% всех углеродных выбросов интернет-инфраструктуры. Theguardian.com.
URL:
https://www.theguardian.com/environment/2010/
(дата обращения: 17.05.2024).
3
Как
оптимизировать
углеродный
след
в
цифровой
среде.
Trends.rbc.ru.
URL:
https://trends.rbc.ru/trends/green/664d9fd69a79475f71291648
(дата обращения: 18.05.2024).
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
49
Sanoatdagi raqamli transformatsiyaning afzalliklari
– Yashil iqtisodiyot kontekstida
raqamli transformatsiya quyidagi afzalliklarni taqdim etadi:
Ishlab chiqarish optimallashtirilishi
: Raqamli texnologiyalar uskunalarning nosozliklarini
oldini oladi, xizmat ko‘rsatish xarajatlarini kamaytiradi, ishlab chiqarish siklini qisqartiradi va
zaxiralarni optimallashtiradi, bu uglerod chiqindilarini kamaytiradi.
Moslashuvchanlik va raqobatbardoshlik
: Korxonalar tashqi muhit o‘zgarishlariga tez
moslashib, raqobatbardoshlikni oshiradi va mijozlar qoniqishini yaxshilaydi.
Avtomatlashtirish va robotlashtirish
: Ish vaqti yo‘qotishlari va nuqsonlar kamayadi,
axborot uzatish tezligi va mahsulot sifati oshadi.
Xavfsizlik va barqarorlik
: Doimiy monitoring avariyalarni kamaytiradi, ishchilar
xavfsizligini oshiradi va atrof-muhitga zarar yetkazuvchi omillarni pasaytiradi.
Ma'lumotlar tahlili
: Katta ma'lumotlar va sun'iy intellekt yordamida ishlab chiqarish
jarayonlari yanada samarali boshqariladi, bu iqtisodiy va ekologik foyda keltiradi.
O‘zbekistonda raqamli transformatsiya va yashil iqtisodiyot integratsiyasi ekologik
barqarorlik va iqtisodiy raqobatbardoshlikni ta'minlashda muhim ahamiyatga ega. Yuqoridagi
tashabbuslar va tavsiyalar mamlakatning global barqaror rivojlanish maqsadlariga erishishini
tezlashtiradi, atrof-muhit muammolarini hal qiladi va kelajak avlodlar uchun barqaror muhit
yaratadi.
Adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-oktyabrdagi “Raqamli O‘zbekiston-203
0” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079 s
onli Farmoni. lex.uz›acts/-5525180
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-maydagi “Raqamli xizmatlar qamrovi v
a sifatini oshirish hamda soha, tarmoq va hududlarni raqamli transformatsiya qilish chora-tad
birlari to‘g‘risida”gi PQ-162-sonli qarori. lex.uz›uz/ docs/-6472548
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prizdentining 2020-yil 28-apreldagi “Raqamli iqtisodiyot va elektr
on hukumatni keng joriy etish chora tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4699-sonli qarori. lex.uz›doc
s/-4800657
4. Цифровая трансформация. Lectera.com. URL: https://lectera.com/info/ru/articles/cifrovaya-
transformaciya (дата обращения: 10.05.2024).
5. Помыткина Л.Ю., Швалев И.Р. Цифровизация и ее влияние на экологию в 21 веке // Те
нденции развития науки и образования. – 2023. – № 100-5. – c. 109-112. – doi: 10.18411/
trnio-08-2023-247.
6. Qulmurotov S.J. - Journal of international scientific. Ayollar tadbirkorligini rivojlantirish orq
ali qishloq hududlarida ish o ‘rinlari yaratish. 2024.
7. Qulmurotov S.J. -Respublika bank tizimlarida bankomatlardan kreditlar olish: Imkoniyatlari,
muammolari va yechimlari. “Top izlanuvchi - 2025” Ilmiy va ijodiy ishlar tanlovi. 2025
8. Qulmurotov S.J. Asalarichilik faoliyatini yuritishda yetuk soha mutaxassislarning roli. Xoraz
m ma’mun akademiyasi axborotnomasi. -9/2-2024. UO’K 338.436.2, 2024-yil.
9. Qulmurotov S.J. “Marketing” fanidan O‘quv qo‘llanma. “STAP-SEL” nashriyoti. Samarqand
2024. 328 bet.
10. Normamatov, I. B. (2022). Sources of financing innovative development of economic
sectors.
Экономика и социум
, (10-1 (101)), 121-126.
11. Normamatov, I. B. (2022). Ways to ensure continuation of payments in the interbank
payment system.
Galaxy International Interdisciplinary Research Journal
,
10
(6), 1162-1167.
12. Музаффарова, К. З. (2022, December). Қашқадарё вилоят иқтисодиётига хорижий
инвестициялар жалб этиш омиллари. In
international conferences
(Vol. 1, No. 18, pp. 131-
134).
13. Zoyirovna, M. K. (2022). Importance of enterprises with foreign investment in the
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH
VA ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
50
development of the regional economy.
Gospodarka i Innowacje.
,
29
, 219-225.
14. Muzaffarova, K. Z. (2023). Tasks of attracting foreign investments to the
regions.
Gospodarka i Innowacje.
,
41
, 404-408.
15. Музаффарова, К. З. (2023). Приоритеты привлечения иностранных инвестиций в
региональную промышленность в условиях развития цифровой экономики.
