RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
357
YOSHLARNING IJTIMOIYLASHUV JARAYONIDA INTERNETNING O’RNI
EGAMBERDIYEV FARXOD TUXTAYEVICH
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti dotsenti
p.f.b.f.d. (PhD)
ABDULLAYEVA FARANGIZ
Axborot texnologiyalari va menejment universiteti talabasi
Annotatsiya.
Ushbu maqolada yoshlarning ijtimoiylashuv jarayonida internet va axborot –
kommunikatsiya texnologiyalarining o’rni tahlil qilinadi. Internetning yoshlar ongiga, shaxsiyati
shakllanishiga, madaniy va ijtimoiy qadriyatlar tizimiga ko’rsatadigan ta’siri ijtimoiy-psixologik
nuqtai nazaridan yoritilgan. Ayniqsa, hozirgi tahlikali zamonda internet tarmog‘i orqali
tarqatilayotgan yoshlar ongiga salbiy ta’sir etuvchi ma’lumotlar, turli buzg‘unchi g‘oyalar, ijtimoiy
normalarga zid bo’lgan materiallar, o’smirlar xulq-atvorida og’ishishga sabab bo’luvchi omillar
borasida ilmiy-nazariy ma’lumotlar berilgan.
Kalit So’zlar:
Ijtimoiylashuv, yoshlar, internetga tobelik, axborot kommunikatsiya
texnologiyalari, ijtimoiy tarmoqlar, virtual muloqot, shaxsiy rivojlanish, psixologik ta’sir, o’smir
shaxsi,g’oyaviy-mafkuraviy immunitet.
Kirish.
Ijtimoiylashuv- bu shaxsning jamiyatga moslashuvi, ijtimoiy rollarni egallashi va
madaniy qadriyatlarni o’zlashtirish jarayonidir. Hozirgi globallashuv davrida ushbu jarayonning
muhim vositalaridan biri internet bo’lib qolmoqda.Ayniqsa yoshlar orasida internet kundalik
hayotning ajralmas qismiga aylangan.
Internet va ijtimoiylashuv o’rtasidagi bog’liqlik
Internet orqali yoshlar:
1.Ijtimoiy rolarni o’rganadi
. (Masalan: do’st lider va h.k)
2.Kommunikatsiya ko’nikmalarini rivojlantiradi
3.Turli ijtimoiy guruhlargab qo’shiladi.
(forumlar, guruhchalar, onlayn kurslar)
4.O’zini ifoda etish va tanitish imkoniyatiga ega bo’ladi.
Shu bilan birga, internet muayyan xavf –xatarlarga ham olib keilishi mumkin.masalan:
noto’g’ri axborotga duch kelish, virtual hayot bilan haddan ortiq shug’ullanish, real hayotdagi
ijtimoiy aloqalarning sustlashuvi.
Ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri
Facebook,instagram, tiktok kabi ijtimoiy tarmoqlar yoshlarning axloqiy qarashlari, estetik didi,
dunyoqarashi va hattoki hayotiy maqsadlariga ta’sir ko’rsatadi.Ular orqali yoshlar uzini namoyon
qiladi,baholanadi va boshqa shaxslar bilan o’zaro muloqot qiladi.Bu jarayonlar esa
ijtimoiylashuvning zamonaviy shakllarini belgilaydi.
Internetning ijobiy va salbiy jihatlari
Ijobiy jihatlari:
1.Bilim va axborotga tezkor kirish;
2.Onlayn ta’lim imkoniyatlari;
3.Professional tarmoq tuzish imkoniyati;
4.Yangi do’stlar va madaniyatlar bilan tanishish;
Salbiy jihatlari:
1.Giperfaollik va internetga qaramlik;
2.Real ijtimoiy aloqalarning kamayishi;
3.Axloqiy buzulishlar va yolg’on informatsiyalarning ko’pligi;
4.Psixologik bosim va solishtirishlar oqibatida stress
Shu o’rinda “Internet” tushunchasining mohiyatiga alohida to’xtalib o’tish maqsadga muvofiq.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
358
Internet global kompyuter tarmog’i bo’lib, u World Wide Web deb ham ataladi. Mazkur zamonaviy
manba orqali bugungi kunda kinoteatr yoki san’atkorlar konsertiga borish, kutubxonada o’tirish,
bozor yoki savdo markazlarida xaridlar bilan ovora boʻlish shart emas, balki kompyuter
qurilmasidagi monitor oqali barcha kerakli maʼlumotlarni olish imkoniyati mavjud.
Ko’pgina yoshlar uchun internetdan ko’ngilochar vosita sifatida foydalanadi, uning qimmatli
bilimlar manbayi ekanligi hamda o’quv faoliyatida yordamchi qurolligi ikkinchi o’ringa tushib
qoladi. Sarhadsiz internet dunyosiga kirgan shaxs vaqt, umr g‘animat ekanini doimo yodda
saqlamog‘i lozim. Zero, bu global tarmoq bepoyon hududlarga ega bo‘lib, unda inson adashib
soatlab, kunlarini samarasiz o‘tkazib yuborishi mumkin. Bugungi shiddatli globallashuv davrida
yoshlar ong-u shuurini internet orqali kirib kelayotgan zararli g‘oya va ta’sirlardan samarali va
ishonchli himoyalash tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda.
Tahlil
. O‘qituvchilar, ma’naviyat targ‘ibotchilari, ota-onalardan yanada hushyor va ogoh
bo‘lishni, yosh avlodning g‘oyaviy-mafkuraviy immunitetini mustahkamlash borasidagi ishlar
ko‘lamini yanada kengaytirishni talab qiladi. Shunga qaramasdan, ayrim o’smirlar kompyuter va
internetdan ta’limiy maqsadlarda foydalanishadi. O’smirlar tomonidan o’ynaladigan turli o’yinlar
shunchaki qiziqarli mashg’ulot bo’lishi bilan bir qatorda, ayrimlari ularning hayoti va salomatligiga
jiddiy xavf solishi mumkin. Ko’plab saytlar o’smirlar va yoshlarning balog’at yoshida kuzatiladigan
psixologik va emotsional o’zgarishlar, xulq-atvoridagi o’ziga xosliklardan unumli foydalanib, yaqin
insonlari bilan nizoli ISSN 2181-1717 (E) Образование и инновационные исследования (2022
год №4) http://interscience.uz 283 vaziyatlarga duch kelganda va ruxsat etilmagan saytlarga
kirishga moyilligi yuqori bo’lgan paytda o’zlariga jalb qiladi. Internet mavhum hodisa bo’lib, uning
o’smirlarga ta’siri ham xuddi shunday noaniqdir.
Xulosa. S
huni ta’kidlash mumkinki, internet insonlar hayotida muhim rol o’ynaydi va hozirgi
vaqtda turmush tarzimizni u siz tasavvur qilib bo’lmaydi. Bu holatni ijobiy yoki salbiy deb atash
qiyin bo’lib, unga faqat kishilar hayotida undan qanday foydalanishiga qarab baho berish mumkin.
Zero, agar u inson internetga qaramlikni yoki sog’likka zarar yetkazishni tanlasa, kelajakda uning
hayoti va faoliyatida ham salbiy holatlar paydo bo’ladi. Aksincha, internetni ijobiy maqsadlarda
ishlatish shaxs taraqqiyotida muhim o’rin tutadi. Yoshlarning ijtimoiylashuv jarayonida internet
muhim vosita bo’lib xizmat qiladi.Uni to’g’ri va samarali ishlatish, yoshlarni raqamli madaniyatga
ongli ravishda o’rgatish esa ota-onalar, pedagoglar va jamiyat oldidagi muhim vazifadir.
Adabiyotlar
:
1. G`oziyev.E.G. Umumiy psixologiya. – Toshkent, 2002.
2. V.Karimova, F.Akromova, N.Lutfullayeva. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent, 2011, 154 b.
3. V.M.Karimova. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent, 2007.
4. Internet manbalari: - www.ziyonet.uz; -
5.To’raxujayev E. Ijtimoiy psixologiya asoslari.-T.Fan va texnologiya, 2017.
6.Quronov D. Globallashuv va axbort xavfsizligi muammolari.-T.Sharq 2019
7.G’ulomov S. Va boshqalar. Axborot kommunikatsiya texnologiyalari va jamiyat.-T.
Iqtisod-Moliya,2020.
8.
Firdavs G’ulom o’g, E., & Farangiz, A. (2025). MUSTAQILLIK YILLARIDA
O’ZBEKISTONDA MILLIY URF-ODATLAR, QADRIYATLAR VA AN’ANALARNING
QAYTA TIKLANISHI.
Ilm fan taraqqiyotida raqamli iqtisodiyot va zamonaviy ta'limning o'rni
hamda rivojlanish omillari
,
5
(2), 35-42.
9.
Ҳолиқов, Ғ. (2025). ЎЗБЕКИСТОННИНГ ТИББИЁТ СОҲАСИ БЎЙИЧА ОСИЁ
ДАВЛАТЛАРИ БИЛАН АЛОҚАЛАРИ.
TANQIDIY NAZAR, TAHLILIY TAFAKKUR VA
INNOVATSION G ‘OYALAR
,
1
(7), 45-49.
10.
Bahrom, K. (2022). SOCIO-ECONOMIC LIFE AND ADMINISTRATIVE TERRITORY OF
SHAKHRISABZ PRINCIPIALITY IN THE 19TH CENTURY.
Academicia Globe: Inderscience
Research
,
3
(09), 59-63.
11.
Sayxonovna, M. M. (2022). Psychological characteristics of modern primary school teacher
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
359
professional training.
ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW
ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071
,
11
(04), 15
12. BEKMURODOVA, H. (2024). O ‘smirlarni kasbga yo ‘naltirish jarayonida individual xarakter
xususiyatlarining ta’siri muhim ijtimoiy-psixologik omil sifatida.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.2), 78-82.
13. Аkhmedov, B. A. (2019). THE ROLE OF UZBEKISTAN ON ESTABLISHING KARAKUL
(ASTRAKHAN) SHEEP BREEDING IN FOREIGN COUNTRIES.
Theoretical & Applied
Science
, (3), 72-75.
14. Akhmedov, B. A. (2020). KARAKUL BREEDING DURING THE BUKHARA EMIRATES.
In
НАУЧНЫЕ ИССЛЕДОВАНИЯ МОЛОДЫХ УЧЁНЫХ
(pp. 160-162).
15. Akhmedov, B. A. (2021). History Of Karakul Industry In Uzbekistan.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(5), 1159-1163.
16. Axmedov, B. (2021). Qorako'lchilik sohasini ilmiy tadqiqotlarda o'rganilishining
ahamiyati.
Journal of Social Sciences
,
2
(01).
17. Axmedov, B. (2023). YEVROPA CHORVACHILIGIDA QORAKO ‘LCHILIK.
Journal of
Social Sciences
,
4
(01).
18.
Nоmоzоv,
Xurshid.
"ОMMАVIY
АXBОRОT
VОSITАLАRINING
IJTIMОIY
FUNKSIYАSI."
TAMADDUN NURI JURNALI
1.64 (2025): 253-255.
19.
Nоmоzоv, X. (2025). ОMMАVIY АXBОRОT VОSITАLАRINING IJTIMОIY
FUNKSIYАSI.
TAMADDUN NURI JURNALI
,
1
(64), 253-255.
20.
Xurshid, N. (2025). AXBOROT XURUJLARINING MANBALARI, ULARNING IJTIMOIY
MUHITDA AMALGA OSHISH USULLARI.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq
etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
41
, 632-636.
21.
Shavkat o’g’li, N. X. (2024). JAMIYATDA INTERNET-MAKON RESURSLARIDAN
FOYDALANISH SOHALARI.
MODERN PROBLEMS IN EDUCATION AND THEIR
SCIENTIFIC SOLUTIONS
,
1
(2), 113-118.
22.
Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). History of modern construction and urban
development in Samarkand region during the years of independence.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(1), 410-414.
23.
Buronov, O., & Davronov, U. B. (2025). Administrative-territorial division and demographic
indicators of Samarkand during the years of independence.
International Journal of Artificial
Intelligence
,
1
(1), 405-409.
24.
Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
25.
Bo‘ronov, O. Qishloq joylarda tibbiy profilaktika va sanitariya-epidemiologik barqarorlikni
ta’minlash ishi tarixi.
Journal of Social Sciences
,
1
(02).
26.
Buronov, O. (2025). Changes In The Murobak Gas Processing Plant In The Years Of
Independence.
Zien Journal of Social Sciences and Humanities
,
40
, 62-67.
27.
Бўронов, О. Қишлоқ врачлик пунктларида тиббий кадрлар салоҳиятини оширишга
қаратилган давлат сиёсати. Ўтмишга назар.№ 7.2023.
Ўтмишга назар
, (7.2023).
28.
Murodullaevich, B. O. (2024). The fight against infectious diseases of Uzbekistan on
experience.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(4), 93-97.
29.
Khamidovich, K. G. (2020). The history of turkestan sanitary work.
Journal of Critical
Reviews
,
7
(9), 1126-1129.
30.
Каромов, Г. Х. (2020). ИСТОЧНИКОВЕДЕНИЕ И ИСТОРИОГРАФИЯ ИСТОРИИ
МЕДИЦИНЫ В ТУРКЕСТАНЕ.
ББК 1 E91
,
205
.
31.
Каромов, Г. Х. (2019). Особенности городской культуры Самарканда Раннего
Средневековья.
Евразийское Научное Объединение
, (1-7), 373-374.
32.
Khamitovich, K. G. (2022). HISTORY OF HEALTH WORKS IN TURKESTAN
ASSR.
INTERNATIONAL JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE & INTERDISCIPLINARY
RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036
,
11
(10), 68-72.
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA SUN’IY INTELLEKTNI RIVOJLANTIRISH VA
ZAMONAVIY MATEMATIKANI O‘QITISH MUAMMOLARI VA YECHIMLARI
360
33.
Khamitovich, K. G. (2022). Measures in the Sphere of Maternal and Child Health in
Uzbekistan.
Miasto Przyszłości
,
29
, 12-15.
34.
O’G’Li, N. X. S. (2023). YUKSAK AXBOROT MADANIYATI–INTERNET-MAKON
RESURSLARIDAN RATSIONAL FOYDALANISH SHARTI.
Research Focus
,
2
(6), 105-
110.
35.
Shavkat o’g’li, N. X. (2022). THREATS TO INFORMATION SECURITY IN
EDUCATIONAL INSTITUTIONS.
Gospodarka i Innowacje.
,
22
, 229-231.
36.
EGAMBERDIYEV, F. (2024). O ‘SMIR BASKETBOLCHILARDA IRODAVIY SIFATLAR
SHAKLLANISHIGA
TA’SIR
ETUVCHI
OMILLARNING
PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI.
«ACTA NUUz»
,
1
(1.3), 248-252
