INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
679
MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARDA QOMAT BUZILISHINING OLDINI OLISHDA
JISMONIY TARBIYA MASHG‘ULOTLARINING PEDAGOGIK ASOSLARI VA
METODIK YONDASHUVLAR
Gafforova Durdona
Termiz davlat pedagogika instituti
Jismoniy madaniyat kafedrasi o`qituvchisi
Annotatsiya
. Ushbu maqolada maktab yoshidagi bolalarda qomat buzilishining oldini olishda
jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining pedagogik asoslari va metodik yondashuvlari tahlil etilgan.
Maqolada jismoniy faollikning bolalar organizmiga ta'siri, qomat buzilishining turlari va
sabablarini o‘rganish, shuningdek, bolalar uchun samarali metodik yondashuvlar va mashqlarni
ishlab chiqish masalalari yoritiladi. Tadqiqot natijalari jismoniy tarbiyaning qomatni tuzatish va
uning oldini olishdagi ahamiyatini va bolalarga zarar yetkazmasdan to‘g‘ri jismoniy faollikni
oshirish imkoniyatlarini ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar
: jismoniy tarbiya, bolalar, qomat buzilishi, pedagogik metodlar, metodik
yondashuvlar, bolalar organizmi, sog‘lik.
Abstract
. This article analyzes the pedagogical foundations and methodological approaches to
preventing postural disorders in school-age children through physical education. The paper
examines the impact of physical activity on children's health, the types and causes of postural
disorders, and explores effective methodological approaches and exercises for children. The
findings highlight the importance of physical education in correcting and preventing posture
issues and provide insight into ways to enhance physical activity without causing harm to
children.
Keywords
: physical education, children, postural disorders, pedagogical methods,
methodological approaches, children's health, posture.
Аннотация.
В данной статье анализируются педагогические основы и методические
подходы к профилактике нарушений осанки у детей школьного возраста через
физическое воспитание. Рассматривается влияние физической активности на здоровье
детей, типы и причины нарушений осанки, а также разрабатываются эффективные
методические подходы и упражнения для детей. Результаты исследования подчеркивают
важность физического воспитания в корректировке и профилактике нарушений осанки, а
также возможности повышения физической активности без вреда для здоровья детей.
Ключевые слова
: физическое воспитание, дети, нарушения осанки, педагогические
методы, методические подходы, здоровье детей, осанка.
Kirish
Maktab yoshidagi bolalar uchun jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari nafaqat sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish, balki ularning jismoniy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashda ham muhim
rol o‘ynaydi. Ushbu yoshdagi bolalarda qomat buzilishining oldini olish va ularni sog‘lom
turmush tarziga yo‘naltirishning asosiy vositalaridan biri sifatida jismoniy tarbiya
mashg‘ulotlari e’tiborga olinadi. Postural buzilishlar, ya’ni qomat buzilishlari, bolalar
organizmining rivojlanish jarayonida tez-tez uchraydigan muammolardan biridir. Ushbu
maqolada maktab yoshidagi bolalarda qomat buzilishining oldini olish uchun jismoniy tarbiya
mashg‘ulotlarining pedagogik imkoniyatlari va metodik yondashuvlari tahlil etiladi. Tadqiqot,
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
680
jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining bolalar sog‘lig‘iga bo‘lgan ta’sirini, postural buzilishlarni
oldini olishdagi o‘rni va samarali metodlarni ishlab chiqishga yo‘naltirilgan.
Metodlar
Maqolada olib borilgan tadqiqotning metodologik yondashuvi, amaliy va nazariy tadqiqotlar
asosida ishlab chiqilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi – maktab yoshidagi bolalarda qomat
buzilishining oldini olishda jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining pedagogik imkoniyatlarini
aniqlash. Ushbu maqsadga erishish uchun, bolalar sog‘lig‘iga bo‘lgan ta’sirini o‘rganish, qomat
buzilishining turli shakllarini va ularga olib keladigan omillarni aniqlash, jismoniy tarbiya
mashg‘ulotlarining samaradorligini baholash kabi amaliy tadqiqotlar o‘tkazildi. Tadqiqotga 100
ta 10-12 yoshdagi bolalar jalb qilindi. Ular ikki guruhga bo‘linib, birinchi guruhga jismoniy
tarbiya mashg‘ulotlari uchun maxsus ishlab chiqilgan dastur asosida mashqlar berildi, ikkinchi
guruh esa odatiy jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini amalga oshirdi. Tadqiqot jarayonida
o‘lchovlar va kuzatuvlar yordamida bolalarning qomatidagi o‘zgarishlar, shuningdek,
mushaklar tizimi va postural holatlari tahlil qilindi. Tadqiqotda jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari
jarayonida qo‘llaniladigan metodik yondashuvlar hamda mashqlar tahlil qilindi.
Natijalar
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, maxsus ishlab chiqilgan jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari
dasturi asosida o‘tkazilgan mashqlar bolalarning qomatidagi sezilarli yaxshilanishlarga olib
keldi. Birinchi guruhdagi bolalarda qomat buzilishlari darajasi 40% kamayganini ko‘rish
mumkin. Bu guruhda, ayniqsa, orqa mushaklarning kuchayishi, tananing to‘g‘ri pozitsiyasini
saqlashda yordam berganini kuzatdik. Ikkinchi guruhdagi bolalarda esa, odatiy mashg‘ulotlar
davomida qomat buzilishi darajasi 15% atrofida qolgan. Shu bilan birga, birinchi guruhdagi
bolalar o‘zlarining jismoniy faolliklari va turmush tarzlarini ham sezilarli darajada
yaxshilashganini bildirganlar. Ushbu natijalar, maxsus mashqlar va metodik yondashuvlarning
bolalar sog‘lig‘iga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini tasdiqlaydi. Tadqiqotning keyingi bosqichlarida bu
metodlarning samaradorligini yanada chuqurroq o‘rganish va kengaytirish rejalashtirilgan.
Muzokara
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari maktab yoshidagi bolalar uchun sog‘lom turmush tarzini
rivojlantirish, jismoniy faollikni oshirish va sog‘likni mustahkamlashda muhim omil bo‘lib
xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, maxsus ishlab chiqilgan jismoniy tarbiya
dasturlari bolalar sog‘lig‘iga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi va ularning postural holatini yaxshilaydi.
Bu natija, ko‘plab ilmiy tadqiqotlar tomonidan tasdiqlangan. Masalan, bir qator tadqiqotlar
jismoniy faollikning bolalar sog‘lig‘iga bo‘lgan ijobiy ta’sirini, ayniqsa, postural
buzilishlarning oldini olishdagi o‘rnini ko‘rsatgan. Bu shuni anglatadiki, bolalarga jismoniy
faollikni oshirishni rag‘batlantiruvchi maxsus metodik yondashuvlar nafaqat ularning mushak-
skelet tizimini mustahkamlaydi, balki ularni psixologik jihatdan ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Shuningdek, tadqiqot natijalari, jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining samaradorligini oshirish
uchun metodik yondashuvlarni doimiy ravishda takomillashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
Jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarida qo‘llaniladigan mashqlar bolalar individual ehtiyojlariga mos
ravishda tanlanishi kerak. Har bir bolaning tanasining holati, ularning qomatidagi
buzilishlarning darajasi va jismoniy tayyorgarligi inobatga olinishi lozim. Shuningdek, jismoniy
tarbiya mashg‘ulotlarining davomiyligi, intensivligi va qiyinligi ham bolalar uchun
moslashuvchan bo‘lishi kerak. Maxsus mashqlar va yondashuvlar yordamida bolalar o‘zlarining
tanalarini boshqarishni o‘rganadi, to‘g‘ri qomatni saqlashni o‘rgatadi va postural buzilishlar
oldini oladi.
Bundan tashqari, pedagoglar uchun jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini o‘tkazishda metodik
yondashuvlarning ahamiyati katta. Pedagoglar bolalarga to‘g‘ri mashqlarni tanlashda, ularning
INTERNATIONAL JOURNAL OF SCIENTIFIC RESEARCHERS
ISSN: 3030-332X Impact factor: 8,293
Volume 11, issue 2, May 2025
https://wordlyknowledge.uz/index.php/IJSR
worldly knowledge
Index:
google scholar, research gate, research bib, zenodo, open aire.
https://scholar.google.com/scholar?hl=ru&as_sdt=0%2C5&q=wosjournals.com&btnG
https://www.researchgate.net/profile/Worldly-Knowledge
https://journalseeker.researchbib.com/view/issn/3030-332X
681
ehtiyojlariga moslashtirishda va ularga muntazam ravishda motivatsiya berishda katta rol
o‘ynaydi. Bu yondashuvlarni jismoniy tarbiya darslarida doimiy ravishda amalga oshirib borish,
bolalarda qomat buzilishining oldini olishning samarali yo‘li bo‘lib xizmat qiladi.
Bundan tashqari, tadqiqot natijalari jismoniy tarbiyaning faqatgina jismoniy holatni
yaxshilashdan iborat emas, balki bolalarning ruhiy holatini ham qo‘llab-quvvatlashga yordam
berishini ko‘rsatadi. Jismoniy faollik bolalar psixologiyasini yaxshilaydi, o‘z-o‘ziga bo‘lgan
ishonchni oshiradi va ijtimoiy muloqotda faol bo‘lishlarini rag‘batlantiradi. Shu bilan birga,
bolalarda postural buzilishlarning oldini olish, nafaqat jismoniy sog‘likni yaxshilash, balki
ularga kelajakda to‘g‘ri jismoniy holatni saqlashni o‘rgatishda ham katta ahamiyatga ega.
Tadqiqotda olingan natijalar bolalar uchun jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini yanada samarali
va maqsadga muvofiq qilish uchun yangi imkoniyatlar yaratdi. Tadqiqot davomida keltirilgan
metodik yondashuvlar va mashqlarni kengaytirish, jismoniy tarbiya darslarini yanada
diversifikatsiya qilish va bolalar ehtiyojlariga moslashtirish zarurati haqida xulosa qilish
mumkin. Bu, o‘z navbatida, jismoniy tarbiyaning sog‘lom turmush tarzini rivojlantirishdagi
muhim vosita sifatidagi o‘rnini mustahkamlaydi.
Xulosa
Maktab yoshidagi bolalarda qomat buzilishining oldini olishda jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari
alohida ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, maxsus ishlab chiqilgan mashqlar
bolalar sog‘lig‘iga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatadi va qomat buzilishining oldini olishda
samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi. Jismoniy faollik nafaqat jismoniy holatni yaxshilaydi, balki
bolalarning psixologik holatiga ham ijobiy ta’sir qiladi. Shuningdek, pedagogik metodlarni
takomillashtirish, bolalarning individual ehtiyojlariga mos ravishda jismoniy tarbiya
dasturlarini ishlab chiqish zarurati mavjud. Tadqiqot davomida olingan natijalar bolalar uchun
jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarini yanada samarali va maqsadga muvofiq qilish uchun asos
bo‘lib xizmat qiladi.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1. Xolmatov, F. (2018). Jismoniy tarbiya darslarining pedagogik yondashuvlari. O‘zbekiston
ta’limi, 25(3), 21-35.
2. Smith, J., & Green, P. (2020). Postural disorders and physical activity in children.
International Journal of Physical Education, 12(4), 45-67.
3. Milliy jismoniy tarbiya va sport tadqiqotlari. (2019). Jismoniy tarbiya metodlari va bolalar
salomatligi. Tashkent: Ma’naviyat.
4. Sherzodov, A. (2017). Maktab yoshidagi bolalarda jismoniy tarbiyaning ahamiyati.
Jismoniy tarbiya va sport pedagogikasi, 5(2), 8-14.
5. Jalolov, B. (2021). Postural buzilishlar va ularning oldini olish usullari. Pedagogika va
psixologiya, 9(1), 30-45.
