Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 202 ~
INGLIZ TILI DARSLARIDA ZAMONAVIY VA INNOVATSION O’QITISH
USULLARI
Ochilova Zarina Xayrullo qizi
Mirzo Ulugʻbek nomidagi Milliy universiteti
Filologiya va tillarni oʻqitish
(ingliz tili) 2402-guruh 1- kurs talabasi
Ilmiy rahbar:
Jalolova Shakhnoza Mukhammedjanova
Mirzo Ulugʻbek nomidagi Milliy universiteti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada ingliz tili ta’limida qo‘llanilayotgan zamonaviy
va innovatsion o‘qitish usullari tahlil qilinadi. Xususan, kommunikativ yondashuv,
vazifaga asoslangan o‘qitish (task
-
based learning), aralash o‘qitish (blended learning)
va raqamli texnologiyalar hamda platformalardan foydalanishning samaradorligi
yoritiladi. Tadqiqot natijalari, ushbu metodlarning talaba bilim darajasini oshirish,
o‘quvchilarning motivatsiyasini kuchaytirish va XXI asr kompetensiyalarini
shakllantirishdagi o‘rni
ni ilmiy-nazariy va eksperimental usullar asosida tahlil qiladi.
Natijalar asosida zamonaviy o‘qitish usullarini samarali tatbiq etish uchun pedagogik
tavsiyalar ham ishlab chiqilgan..
Kalit so‘zlar:
innovatsion metodlar, ingliz tili ta’limi, kommunikativ yondashuv,
raqamli texnologiyalar, motivatsiya.
Annotation:
This article analyzes modern and innovative methods used in
teaching English. It particularly focuses on the communicative approach, task-based
learning, blended learning, and the effective integration of digital technologies. The
study examines how these
methodologies enhance students’ academic performance,
boost learners’ motivation, and develop 21st
-century competencies. Based on the
results, pedagogical recommendations for the effective implementation of these
innovative teaching methods are presented.
Keywords:
innovative methods, English language teaching, communicative
approach, digital technologies, motivation.
Аннотация:
В данной статье анализируются современные и
инновационные методы преподавания английского языка. Особое внимание
уделяется коммуникативному подходу, обучению на основе заданий (task
-based
learning), смешанному обучению (blended learning) и использованию цифровых
технологий. Исследование посвящено влиянию данных методик на повышение
уровня знаний студентов, рост мотивации учащихся и развитие компетенций
XXI века. На основе полученных результатов разработаны рекомендации для
эффективного применения
инновационных методов в образовательной практике.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 203 ~
Ключевые слова:
инновационные методы, преподавание английского
языка, коммуникативный подход, цифровые технологии, мотивация.
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekiston ta’lim tizimida tub o‘zgarishlar yuz bermoqda.
Davlatimiz tomonidan ingliz tilini o‘rganishga va o‘qitishga katta e’tibor
qaratilayotgani, ushbu tilning global ahamiyatini inobatga olgan holda, ta’lim
muassasalarida zamonaviy yondashuvlar va innovatsion metodlarni keng joriy etishni
taqozo qilmoqda. Ingliz tili nafaqat xalqaro aloqa vositasi, balki ilm-fan, texnologiya,
diplomatiya va savdo-
sotiqda muhim o‘rin tutadi. Shu boisdan, uni o‘rgatish sifati va
samaradorligi zamonaviy
o‘qituvchining asosiy maqsadlaridan biriga aylangan.
An’anaviy darslar, ya’ni grammatik qoidalar va tarjimaga asoslangan
yondashuvlar bugungi kun talablariga to‘liq javob bermay qolmoqda. Talabalar
zamonaviy dunyoda faqat nazariy bilim emas, balki tilni amaliy qo‘llashni, real
muloqotga kirishishni, mustaqil fikr bildirishni, kreativ yozish va interaktiv muloqot
qilishni o‘rganishni istaydilar. Buning uchun esa darslar yangicha shakllarda,
innovatsion texnologiyalar va zamonaviy metodlar orqali tashkil etilishi lozim.
Zamonaviy o‘qitish usullari o‘z ichiga CLIL (Content and Language Integrated
Learning), PBL (Project-Based Learning), TPR (Total Physical Response),
gamifikatsiya, kommunikativ metod, raqamli platformalardan foydalanish (Quizlet,
Kahoot, Duolingo, Wordwall
kabi) kabi ko‘plab samarali yondashuvlarni oladi. Bu
metodlar orqali o‘quvchilar tilni jonli muloqot orqali o‘zlashtiradilar, darslarga faol
ishtirok etadilar va o‘rganishga bo‘lgan ichki motivatsiyalari ortadi.
Ayniqsa pedagogika yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun zamonaviy
o‘qitish metodikalarini chuqur o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish muhimdir.
Kelajakda ular ta’lim tizimining faol subyektlariga aylanishadi, shunday ekan, bugungi
kunda zamonaviy
yondashuvlarni chuqur anglash va tatbiq etish orqali ular o‘z kasbiy
mahoratini oshirishlari mumkin.
Shuningdek, ingliz tilini o‘rgatishda madaniyatlararo kompetensiya, global
dunyoqarash va XXI asr ko‘nikmalarini (ijtimoiy, texnologik, tanqidiy fikrlash,
ijodkorlik, moslashuvchanlik kabi) shakllantirish ham alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Ushbu ko‘nikmalarni shakllantirish uchun faqat o‘quv darsligi bilan cheklanmasdan,
keng doiradagi zamonaviy vositalardan foydalanish zarur.
Ushbu maqolada ingliz tili darslarida zamonaviy va innovatsion o‘qitish
metodlarining amaliy qo‘llanilishi, ularning samaradorlik darajasi, talabalarning
o‘rganishga bo‘lgan munosabatidagi o‘zgarishlar, shuningdek, an’anaviy va
zamonaviy yondashuvlar solishtirilgan holda tahlil qilinadi. Maqola natijalari asosida
kelgusida ingliz tilini o‘qitishda foydalanilishi mumkin bo‘lgan tavsiyalar ham ishlab
chiqiladi.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 204 ~
METODOLOGIYA
Ushbu tadqiqotda ingliz tili darslarida zamonaviy va innovatsion o‘qitish
usullarining samaradorligini baholash, ularning talabalarning til o‘rganishdagi
motivatsiyasi va faol ishtirokiga qanday ta’sir ko‘rsatishini aniqlash maqsad qilib
qo‘yildi. Tadqiqot
da aralash metodologiyadan
–
ya’ni sifatli (qualitative) va miqdoriy
(quantitative) usullardan birgalikda foydalanildi. Bu yondashuv mavzuga har
tomonlama yondashish va aniq, ishonchli xulosalar chiqarish imkonini berdi.
Tadqiqot ob’ekti sifatida Toshkentdagi Pedagogika universitetining ingliz tili
yo‘nalishida tahsil olayotgan 1–
3-bosqich talabalaridan iborat 4 ta akademik guruh
tanlab olindi. Ular orasida umumiy hisobda 98 nafar talaba ishtirok etdi. Guruhlar
tasodifiy tanlov asosida ikkita nazorat guruhi va ikkita eksperimental guruhga ajratildi.
Nazorat guruhlarida an’anaviy dars metodikasi asosida o‘qitish davom ettirildi,
eksperimental guruhlarda esa turli zamonaviy va innovatsion metodlar joriy etildi.
Eksperimental guruhlarda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
CLIL (Content and Language Integrated Learning): fanga oid mavzular ingliz
tilida o‘tilib, bir vaqtning o‘zida til va mazmun o‘rganildi.
PBL (Project-
Based Learning): talabalar kichik guruhlar bo‘lib loyiha yaratib, uni
ingliz tilida taqdim etishdi.
Gamifikatsiya: o‘yinlar va raqamli vositalar (Kahoot, Quizizz, Wordwall)
yordamida darslar interaktiv va qiziqarli shaklda tashkil etildi.
Flipped Classroom: talabalar asosiy nazariyani uyda mustaqil o‘rganib, dars
vaqtida amaliy mashqlarni bajardilar.
TPR (Total Physical Response): harakatlar bilan uyg‘unlashtirilgan so‘zlashuv
mashg‘ulotlari orqali eslab qolish kuchaytirildi.
Tadqiqot davomiyligi 8 haftani tashkil etdi. Har bir haftada ma’lum til
ko‘nikmalariga (listening, speaking, reading, writing) e’tibor qaratildi va har hafta
yakunida qisqa baholov testlari o‘tkazildi. Shuningdek, darslardan oldin va keyin
talabalar bilan mini-
so‘rovnomalar va suhbatlar o‘tkazilib, ularning o‘rganishga
bo‘lgan munosabati, motivatsiyasi, dars jarayonidagi ishtiroki o‘rganildi.
Ma’lumotlarni tahlil qilishda SPSS dasturidan foydalanildi. Baholash
indikatorlari sifatida quyidagilar tanlandi:
Dars davomida faollik darajasi;
Mustaqil ishlash ko‘nikmalari;
Til ko‘nikmalarining rivojlanishi (test natijalari orqali);
O‘rganishga bo‘lgan munosabat (anketalar va suhbatlar asosida);
Innovatsion yondashuvlar bo‘yicha talabalar fikrlari (intervyu asosida).
Sifatli ma’lumotlar sifatida talabalarning og‘zaki va yozma fikrlari, darsdagi
video kuzatuvlar, o‘qituvchi va talaba fikr
-mulohazalari chuqur tahlil qilindi. Ushbu
uslubiy yondashuv natijalarni yanada haqqoniy va puxta ko‘rsatish imkonini berdi.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 205 ~
Metodologik asos sifatida quyidagi nazariyalar va yondashuvlar tayanildi:
Konstruktivistik ta’lim nazariyasi (Piaget va Vygotsky): talabani markazga
qo‘yish;
Multimodal ta’lim modeli: turli vositalar yordamida o‘rganishni rag‘batlantirish;
Differensial yondashuv: har bir talabaga individual yondashish orqali
samaradorlikni oshirish.
NATIJALAR VA TAHLILLAR
O‘tkazilgan tadqiqot natijalari ingliz tili darslarida zamonaviy va innovatsion
metodlardan foydalanish nafaqat o‘quv jarayonining sifati, balki talabalar ishtiroki va
motivatsiyasi uchun ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishini isbotladi. Nazorat va eksperimental
guruhlar o‘rtasidagi farqlar nafaqat statistik jihatdan sezilarli, balki sifat jihatdan ham
aniq ko‘zga tashlandi.
Tadqiqot davomida har hafta talabalar bilim darajasini aniqlash uchun qisqa
testlar, og‘zaki savol
-javoblar va yozma topshiriqlar bajarishdi. Eksperimental guruhda
o‘qigan talabalar ayniqsa “listening” va “speaking” ko‘nikmalarida nazorat guruhiga
nisbatan ancha yuqori natijalarni qayd etishdi. Bu ularning amaliy muloqotga
yo‘naltirilgan dars shakllari va interaktiv metodlardan samarali foydalanganliklarini
ko‘rsatdi.
Masalan, eksperimental guruh talabalarining 83 foizi darsdan keyingi anketa
so‘rovlarida ingliz tilida muloqot qilishga bo‘lgan ishonchi ortganini bildirgan bo‘lsa,
nazorat guruhida bu ko‘rsatkich 47 foizni tashkil etdi. Bu CLIL va PBL metodlarining
samara
dorligini ochiq tasdiqlaydi. Ayniqsa, loyiha asosida o‘rganish (PBL) orqali
talabalar mustaqil fikr yuritish, jamoada ishlash, tilni real vaziyatda qo‘llash
ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniga ega bo‘lishdi.
Bundan tashqari, o‘yin shaklidagi darslar, raqamli ilovalar (Kahoot, Quizlet,
Wordwall) orqali o‘tkazilgan mashg‘ulotlar talabalar orasida yuqori darajada qiziqish
uyg‘otdi. 91 foiz talaba bu metodlar o‘rganishni “ko‘ngilli va samarali” qilganini
ta’kidladi. O‘yin shakli orqali berilgan topshiriqlarda talabalarning faol ishtiroki va
raqobatbardoshligi oshdi, bu esa ularning mashg‘ulotlarga ongli yondashuvini
kuchaytirdi.
Nazorat guruhlarida esa darslar asosan grammatikaga yo‘naltirilgan, tarjimaga
asoslangan shaklda olib borildi. Bu esa ko‘pchilik talabalar uchun zerikarli tuyuldi va
ularning ishtiroki past darajada bo‘ldi. Darslarda sustlik, passivlik, noto‘liq fikr
bildi
rishi, shuningdek, mustaqil ishlashga bo‘lgan ishtiyoqning pastligi kuzatildi.
Tadqiqot davomida o‘qituvchilarning kuzatuvlari ham umumiy bahoga qo‘shildi.
Eksperimental guruhdagi darslar tahlilida o‘qituvchilar talabalarning ijodkorligi, faol
savol berish tendensiyasi, jamoada ishlash ko‘nikmalari va darsga tayyorgarlik
darajasining
yuqoriligi haqida fikr bildirishdi. O‘qituvchilar innovatsion metodlar
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 206 ~
yordamida hattoki sust faol talabalarni ham dars jarayoniga jalb qilish mumkinligini
ta’kidlashdi.
Bundan tashqari, sifatli tahlil ma’lumotlari –
talabalar bilan o‘tkazilgan suhbatlar
ham muhim ahamiyatga ega bo‘ldi. Talabalarning ko‘pchiligi interaktiv, o‘zaro
muloqotga asoslangan darslarda o‘zlarini erkin his qilganliklarini, fikrlarini ochiq
ifodalas
hni, matn bilan ishlashda mustaqil qaror qabul qilishni o‘rganganliklarini
bildirishdi. Ular ingliz tilini “faqat fan” emas, balki kundalik hayotda foydali vosita
sifatida qabul qila boshlashganini ta’kidlashdi.
Tahlil natijalari quyidagi asosiy farazlarni tasdiqladi:
Zamonaviy metodlar til o‘rganishdagi qiziqishni oshiradi;
Talabalar orasida muloqotga bo‘lgan ehtiyoj va ishonch kuchayadi;
Til ko‘nikmalari amaliy mashqlar orqali samarali rivojlanadi;
Mustaqil ishlash va ijodiy fikrlash ko‘nikmalari kuchayadi.
Umuman olganda, ushbu tadqiqot zamonaviy va innovatsion metodlarning ingliz
tilini samarali o‘rgatishdagi muhim o‘rni va ahamiyatini ko‘rsatdi. Ular orqali
talabalarda nafaqat til ko‘nikmalari, balki XXI asrga mos yumshoq ko‘nikmalar –
jamoada ishlash, ijodkorlik, moslashuvchanlik, tanqidiy fikrlash kabi kompetensiyalar
ham shakllanmoqda.
XULOSA
Ushbu tadqiqot orqali aniqlanishicha, ingliz tili darslarida zamonaviy va
innovatsion o‘qitish usullarini qo‘llash nafaqat til o‘rganish jarayonini samarali tashkil
etadi, balki talabalarni faol, mustaqil va ijodiy fikrlaydigan shaxs sifatida
shakllantiris
hda ham muhim rol o‘ynaydi. An’anaviy metodlarga qaraganda CLIL,
PBL, Flipped Classroom, Gamifikatsiya va boshqa innovatsion metodlar til o‘rganishni
hayotiy, amaliy va interaktiv shaklga keltiradi. Bu esa, ayniqsa, talabalarning tilga
bo‘lgan munosabatini
ijobiy tomonga o‘zgartiradi.
Tadqiqot davomida eksperimental guruhdagi talabalar nazorat guruhiga nisbatan
ko‘proq til ko‘nikmalarini o‘zlashtirgani, darslarda faol ishtirok etgani, muloqotga
kirishishdan tortinmagani, ijodkorlik va mustaqillik darajasining oshgani kuzatildi. Bu
esa i
nnovatsion yondashuvlarning o‘ziga xos afzalliklari borligini, ular talabalar
ehtiyojlariga mos kelishini ko‘rsatadi.
Innovatsion metodlar orqali talabalar ingliz tilini nazariy bilim emas, balki amaliy
vosita sifatida o‘zlashtira boshlaydi. Bu esa nafaqat fan doirasida, balki kundalik
hayotda, kelajakdagi professional faoliyatda ham ushbu tilni erkin qo‘llay olishlariga
zamin yaratadi. Zamonaviy texnologiyalarni darslarga integratsiya qilish, raqamli
vositalardan foydalanish esa darslarni yanada qiziqarli, interaktiv va natijaga
yo‘naltirilgan shaklga keltiradi.
Shuningdek, mazkur tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, talabalarning individual
xususiyatlari, o‘rganishga bo‘lgan yondashuvi, psixologik holati va ishonch darajasi
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 207 ~
ham samarali metod tanlashda muhim omil hisoblanadi. Innovatsion metodlar ana shu
jihatlarni hisobga olishga imkon beradi. Ayniqsa, talabalarni o‘quv jarayonining
markaziga qo‘yish, ularni qaror qabul qilishda ishtirok ettirish –
ta’limning demokratik
va zamonaviy shakliga xizmat qiladi.
Mazkur tadqiqot natijalariga asoslanib, quyidagi taklif va tavsiyalarni ilgari surish
mumkin:
Pedagogik universitetlarda ingliz tili o‘qituvchilari zamonaviy metodlarni chuqur
o‘rganib, darslarda faol qo‘llashlari lozim.
Innovatsion metodikani faqat eksperimental guruhlar bilan emas, balki barcha
akademik guruhlar uchun asosiy yondashuv sifatida joriy etish kerak.
O‘qituvchilar uchun zamonaviy metodlar bo‘yicha doimiy seminarlar, amaliy
mashg‘ulotlar, malaka oshirish kurslari tashkil etilishi kerak.
Talabalar bilimini baholashda ham an’anaviy testlar emas, balki portfoliolar,
loyiha ishlari, prezentatsiyalar kabi zamonaviy yondashuvlardan foydalanish kerak.
Har bir dars rejasiga talabaning faolligini oshiruvchi elementlar
–
muhokamalar,
debatlar, muloqotga asoslangan topshiriqlar kiritilishi lozim.
Xulosa qilib aytganda, ingliz tili darslarida zamonaviy va innovatsion
metodlardan foydalanish nafaqat tilni o‘rganish, balki shaxsiy va ijtimoiy
kompetensiyalarni rivojlantirishning ham asosiy omili sifatida e’tirof etilishi kerak. Bu
metodlar orqali nafa
qat samarali dars, balki faol, qiziqarli va o‘zgaruvchan zamonga
mos ta’lim muhiti yaratish mumkin. Pedagogika universitetlari talabalari esa bu
jarayonning bosh ishtirokchilari sifatida o‘z bilim, ko‘nikma va motivatsiyalarini
mazkur usullar orqali yanada mustahkamlashlari lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Brown, H. D. (2007). Principles of Language Learning and Teaching. Pearson
Education.
2. Richards, J. C., & Rodgers, T. S. (2014). Approaches and Methods in Language
Teaching. Cambridge University Press.
3. Harmer, J. (2015). The Practice of English Language Teaching. Longman.
4. Larsen-Freeman, D., & Anderson, M. (2011). Techniques and Principles in
Language Teaching. Oxford University Press.
5. Nation, I. S. P., & Newton, J. (2009). Teaching ESL/EFL Listening and
Speaking. Routledge.
6. Littlewood, W. (2004). Foreign and Second Language Learning. Cambridge
University Press.
7. Hymes, D. (1972). On Communicative Competence. In J. B. Pride & J. Holmes
(Eds.), Sociolinguistics. Penguin Books.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
Impact Factor: 8.2 | 2181-
3035 | №
7(65)
~ 208 ~
8. Marsh, D. (2002). Content and Language Integrated Learning (CLIL): The
European Dimension. University of Jyväskylä.
9. Thomas, M. (Ed.). (2009). Handbook of Research on Web 2.0 and Second
Language Learning. IGI Global.
10. Bahromov, M., & Usmonxo‘jayev, A. (2020). Innovatsion pedagogik
texnologiyalar. Toshkent: “O‘qituvchi” nashriyoti.
11. Xolmatov, D. (2021). Zamonaviy dars va metodik yondashuvlar. Samarqand:
SamDU nashriyoti.
12. Karimova, G. (2019). “CLIL yondashuvining samaradorligi va uni
o‘qituvchilarning amaliy faoliyatida qo‘llash.” Pedagogik ta’lim, 2(45), 33–
39.
13. Musayeva, M. (2022). “Ingliz tili darslarida raqamli texnologiyalardan
foydalanishning afzalliklari.” Til va adabiyot ta’limi, 1(12), 47–
53.
14. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Harvard University Press.
15. OECD (2018). The Future of Education and Skills: Education 2030. OECD
Publishing.
