JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
Narziyeva Shahnoza Rustamovna
UCH YOSH INQIROZI - BOLALIKNING MUHIM PSIXOLOGIK
BOSQICHLARIDAN BIRI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bolaning uch yosh davrida yuzaga keladigan inqirozli holat –
“Uch yosh inqirozi”ning psixologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Muallif bu davrga xos bo‘lgan
o‘ziga xos xatti-harakatlar, ijtimoiylashuv jarayoni, mustaqillik istagi va ota-onalar bilan
ziddiyatli munosabatlar sabablarini ko‘rib chiqadi. Shu bilan birga, ushbu davrni yengil o‘tishiga
yordam beradigan psixopedagogik yondashuvlar ham tavsiya etiladi.
Kalit so‘zlar:
Uch yosh inqirozi, psixologik rivojlanish, mustaqillik, ota-ona munosabatlari,
inqiroz davri, shaxs shakllanishi.
Kirish
Bolaning psixik rivojlanishi doimiy va izchil jarayon bo‘lishiga qaramay, ayrim bosqichlarda
keskin o‘zgarishlar, ichki ziddiyatlar va qarama-qarshiliklar bilan kechuvchi davrlar – inqirozlar
mavjud. Ana shunday inqirozlardan biri uch yoshda kuzatiladigan davr bo‘lib, Lev Vygotskiy
tomonidan "Uch yosh inqirozi" deb atalmish muhim psixologik bosqich sifatida izohlangan.
Uch yosh inqirozining asosiy belgilari
Uch yosh inqirozi bolaning shaxs sifatida shakllanish yo‘lida mustaqillikka intilishi, "men
o‘zim" degan fikrning yuzaga chiqishi, avvalgi murosaga asoslangan munosabatlar o‘rniga rad
etish, qarshilik va ziddiyatlar bilan ifodalanadi. Ushbu davrga xos belgilar quyidagilardan iborat:
1.
Negativizm
– bolaning kattalar tomonidan berilgan ko‘rsatmalarni aynan rad etish orqali
o‘zini mustaqil tutishga urinishi.
2.
Qaysarlik
– o‘z fikrida turib olish, hatto bu uning foydasiga bo‘lmasa ham.
3.
Mustaqillikka intilish
– oddiy kundalik ishlarni ham "o‘zim qilaman" deya talab qilish.
4.
Ego markazlik
– o‘zini markazga qo‘yish, boshqalar bilan o‘rtoqlashishni istamaslik.
5.
Ota-onalarga qarshi chiqish
– ilgari itoatkor bo‘lgan bola birdaniga har bir ko‘rsatmaga
qarshi chiqadi.
6.
Emotsional beqarorlik
– tez-tez kayfiyat o‘zgarishi, yig‘lash va jahl qilish holatlari.
Inqirozning psixologik mohiyati
Vygotskiy ta’kidlaganidek, bu inqiroz bolaning ichki psixik olamida yangi sifatlar
shakllanishining tashqi ifodasidir. Bola o‘zini alohida individ sifatida anglay boshlaydi. Bu
anglash esa uni mustaqil harakat qilishga undaydi, biroq hali bu mustaqillikni amalga oshirish
uchun tajriba va vositalar yetarli emas. Shu sababli bola o‘zining ichki istaklari va tashqi
cheklovlar o‘rtasida ziddiyatni boshdan kechiradi.
Ota-onalar va tarbiyachilar uchun tavsiyalar
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Uch yosh inqirozini to‘g‘ri boshqarish va bolaning psixik rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish uchun
quyidagi yondashuvlar muhim:
Qattiqqo‘llik va yumshoqlikning muvozanatini saqlash
: Bola o‘zini mustaqil tutish
istagida bo‘lganini inobatga olib, unga ma’lum darajada erkinlik berish, lekin tartib-qoidalarning
zarurligini ham tushuntirish kerak.
Ijobiy muloqot
: Bolaning harakatlarini tanqid qilishdan ko‘ra, u bilan ijobiy til topishishga
harakat qilish zarur.
Sabrlilik
: Bu davrda bolaning xatti-harakatlari ota-onani sabr sinoviga soladi, ammo bunga
to‘g‘ri reaksiya bildirish muhim.
O‘yin orqali rivojlantirish
: Rol o‘yinlari, hikoya aytish va ijodiy faoliyatlar orqali bola o‘z
his-tuyg‘ularini ifoda etishni o‘rganadi.
Xulosa
Uch yosh inqirozi bolaning shaxs sifatida shakllanishida muhim bosqich bo‘lib, bu davrda
yuzaga keladigan emotsional va xulq-atvor o‘zgarishlari bolaning ichki rivojlanishiga bevosita
bog‘liq. Ota-onalar va tarbiyachilarning sabrli, bilimli va ongli yondashuvi ushbu inqiroz
davrining ijobiy yo‘nalishda kechishiga yordam beradi. Shu sababli, bu davrni inqiroz emas,
balki yangi bosqichga o‘tish deb qabul qilish muhimdir.
Adabiyotlar:
1. Jo‘Rayeva, D. O. (2024). EDUCATIONAL VIEWS OF PEDAGOGUES TOWARDS THE
ENVIRONMENT.
Экономика и социум
, (4-1 (119)), 194-197.
2. Erkinovna, S. D. (2025). BUXORO ADABIY MUHITIDA MUSIQA ILMINING O
‘QITILISHI. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 2(2), 64-69.
3. Saidova, D. E. (2024, August). ACTIVITIES OF THE JADIDS IN THE FIELD OF
MUSICAL EDUCATION AND EDUCATION. In INTERDISCIPLINE INNOVATION AND
SCIENTIFIC RESEARCH CONFERENCE (Vol. 2, No. 21, pp. 236-246).
4. Erkinovna, S. D. (2025). BUXORO ADABIY MUHITIDA MUSIQAGA OID
QARASHLAR (XIX OXIRI XX ASR BOSHLARIDA). Introduction of new innovative
technologies in education of pedagogy and psychology, 2(2), 47-52.
5. Narziyeva, S. (2023). PSYCHOLOGICAL VIEWS ON THE CHOICE OF
PROFESSION.
Modern Science and Research
,
2
(10), 333-336.
6. Rustamovna, N. S. (2023). UNDERSTANDING EMPATHY: AN ESSENTIAL
COMPONENT OF HUMAN CONNECTION.
American Journal of Public Diplomacy and
International Studies (2993-2157)
,
1
(10), 378-382.
7. Rustamovna, N. S. (2023). DEVELOPING EMPATHY IN STUDENTS.
Oriental Journal
of Academic and Multidisciplinary Research
,
1
(3), 127-131.
8. Rustamjonovna, N. S. (2024). O ‘SMIRLARDA DEVIATSIYA KO ‘RINISHLARI VA
VUJUDGA KELTIRUVCHI OMILLARI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI
,
2
(1), 171-
175.
9. Rustamjonovna, N. S. (2024). THE PROBLEM OF AGE AND GENDER
DIFFERENTIATION OF DEVIANT MORALITY.
THE THEORY OF RECENT SCIENTIFIC
RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY
,
2
(22), 222-224.
10. Rustamovna, N. S. (2024). O ‘SPIRINLIK YOSHIDA EMPATIYANING NAMOYON BO
‘LISHI VA UNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
PEDAGOG
,
7
(5), 89-96.
11. Narziyeva, S. (2024). O ‘SPIRINLIK YOSHIDA EMPATIYANING NAMOYON BO
‘LISHI VA UNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
PEDAGOG
,
7
(4), 320-327.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
12. Akbarovna, I. S., & Lola, I. (2025). IJTIMOIY PEDAGOGIK FAOLIYATDA
TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.
ZAMONAVIY TA’LIM
TIZIMINI RIVOJLANTIRISH VA UNGA QARATILGAN KREATIV G’OYALAR, TAKLIFLAR
VA YECHIMLAR
,
7
(75), 201-204.
13. Икромова, С. А., & Джумаева, Ф. Б. (2025). ОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ СТРУКТУРА В
УЗБЕКИСТАНЕ И ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАНАХ.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 256-262.
14. Ikromova, S. A. (2025). ART TERAPIYANING RUHIY KASALLIKLARNI
DAVOLASHDAGI O ‘RNI VA SAMARADORLIGI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 154-157.
15. Xaqqulova,
D.
(2024).
ABDURAHMON
GO
‘ZAL–
YASSAVIYSHUNOS.
PEDAGOG
,
7
(6), 8-15.
