JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Yarasheva Dilnoza
Osiyo Xalqaro Universiteti
Jismoniy madaniyat kafedra o’qituvchisi
Email: yarashevadilnozaismoilqizi@oxu.uz
GANDBOLCHI QIZLARNING JISMONIY RIVOJLANGANLIK DARAJASINI
ANIQLASH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gandbol bilan shug‘ullanuvchi qizlarning jismoniy rivojlanganlik
darajasi o‘rganilgan. Tadqiqotda sportchilarning jismoniy ko‘rsatkichlari, kuch-quvvat,
chidamlilik, tezlik va moslashuvchanlik kabi omillar baholangan. Olingan natijalar asosida
sportchilarning jismoniy tayyorgarlik darajasini yaxshilash uchun tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Tadqiqot natijalari sport mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish va sportchilarni individual
rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Gandbol, jismoniy rivojlanganlik, qizlar, jismoniy tayyorgarlik, sport
ko‘rsatkichlari.
Kirish
Jismoniy rivojlanganlik - har qanday sport turida muvaffaqiyatga erishishning asosiy omillaridan
biri bo‘lib, sportchining umumiy salomatligi, kuch-quvvat, chidamlilik, tezlik, moslashuvchanlik
va psixologik tayyorgarlik darajasini o‘z ichiga oladi. Ayniqsa, yuqori intensivlik va
harakatlarning tezligi talab qilinadigan gandbol sport turi uchun jismoniy tayyorgarlikning
ahamiyati katta.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi davlat siyosatida sport va jismoniy tarbiya sohasiga
katta e'tibor qaratilmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2020-yil 18-fevraldagi
“O‘zbekiston Respublikasi aholisi sog‘lomligini mustahkamlash va jismoniy tarbiya hamda
sportni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori sportni ommalashtirish va yoshlarni
jismoniy tarbiyalashni yanada rivojlantirishga qaratilgan muhim hujjatlardan biri hisoblanadi.
Ushbu qarorda mamlakat bo‘ylab sport infratuzilmasini yaxshilash, sport muassasalarini
zamonaviy jihozlash, professional sportchilarni tayyorlash tizimini kuchaytirish, xususan qizlar
va ayollar sportini qo‘llab-quvvatlash masalalari alohida ta'kidlangan (O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining qarori, 2020).
Shuningdek, Prezident farmonlari sportni yoshlar o‘rtasida keng targ‘ib qilish va sog‘lom
turmush tarzini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Gandbol kabi jamoaviy sport turlari ayniqsa,
jismoniy rivojlanganlik, tezlik, chidamlilik va taktika ko‘nikmalarini rivojlantirishda samarali
vosita hisoblanadi. Shu bois, gandbolchi qizlarning jismoniy tayyorgarlik darajasini o‘rganish va
uni yaxshilash uchun ilmiy asoslangan tadqiqotlar olib borish hozirgi davr talabidir.
Ushbu maqolada 15–18 yoshdagi gandbolchi qizlarning jismoniy rivojlanganlik darajasi
zamonaviy metodlar yordamida o‘rganilib, ularni yanada takomillashtirish uchun amaliy
tavsiyalar beriladi. Tadqiqot natijalari O‘zbekiston sport siyosatining ustuvor yo‘nalishlariga
muvofiq ravishda yoshlar sportini rivojlantirishga hissa qo‘shadi.
Asosiy qism
Jismoniy rivojlanganlik - bu sportchining umumiy jismoniy salomatligi va sport faoliyatiga
tayyorligi darajasini ko‘rsatuvchi murakkab ko‘rsatkich bo‘lib, unga kuch, chidamlilik, tezlik,
moslashuvchanlik, tezkorlik va boshqa ko‘nikmalar kiradi (Bompa, 2019). Gandbol - yuqori
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
intensivlikda, tezkor qarorlar qabul qilish va harakatlarni tez bajarishni talab qiluvchi sport turi
bo‘lgani uchun, ayniqsa, jismoniy tayyorgarlik ko‘rsatkichlari muhimdir (Kovacs va boshq.,
2018).
Tadqiqot ishtirokchilari va usullari
Tadqiqotda 15–18 yoshdagi 30 nafar gandbolchi qiz ishtirok etdi. Ularning jismoniy
tayyorgarligi quyidagi testlar yordamida baholandi:
Kuch-quvvat ko‘rsatkichlari:
Qo‘l va oyoq kuchini o‘lchash uchun dynamometr, vertikal
sakrash testi ishlatildi (Thomas va boshq., 2017). Kuch-quvvatning yuqori darajasi tez
harakatlarni amalga oshirishga imkon beradi va jarohatlardan himoya qiladi (Markovic, 2018).
Tezlik:
30 metr tez yugurish testi o‘tkazildi. Tezlik - to‘pni qo‘lga olish va himoya qilishda
muhim element (Silva va boshq., 2019).
Chidamlilik:
Yo-Yo Intermittent Recovery testi yordamida o‘tkazildi, bu test yuqori
intensivlikdagi takrorlanuvchi jismoniy faoliyatga chidamlilikni baholaydi (Krustrup va boshq.,
2016).
Moslashuvchanlik:
Sit-and-reach testi va tananing cho‘zilishi o‘lchandi. Moslashuvchanlik
jarohatlar xavfini kamaytirishda va texnik harakatlarni samarali bajarishda ahamiyatga ega
(Behm va Chaouachi, 2015).
Natijalar va tahlil
Tadqiqot natijalari quyidagicha bo‘ldi:
Kuch-quvvat:
Qo‘l kuchi o‘rtacha 26 kg bo‘lib, yosh va mashg‘ulot tajribasiga ko‘ra farq qildi.
Oyoq kuchi 32 kg atrofida edi. Bu ko‘rsatkichlar yoshdagi sportchilarga nisbatan o‘rtacha va
ba’zan pastroq edi, bu kuch-quvvat mashg‘ulotlarini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatadi (Bompa
va Buzzichelli, 2018).
Tezlik:
30 metr yugurish natijalari 4.9-5.3 sekund oralig‘ida bo‘lib, yosh guruhining standart
ko‘rsatkichlariga mos keladi. Tezlikni oshirish uchun maksimal kuch va tezkorlik mashg‘ulotlari
tavsiya qilinadi (Ronnestad va boshq., 2016).
Chidamlilik:
Yo-Yo testida o‘rtacha natija 1500 metr atrofida bo‘lib, bu yuqori intensivlikdagi
o‘yinlar uchun yetarli chidamlilik darajasini bildiradi. Biroq, ba’zi sportchilarda bu ko‘rsatkich
past bo‘lib, maxsus intervalli mashg‘ulotlar kerakligini bildiradi (Krustrup, 2017).
Moslashuvchanlik:
Sit-and-reach testi natijalari o‘rtacha 22 sm bo‘lib, ba’zi qizlarda orqa va
bo‘yinga cho‘zilish yetarli emasligi aniqlandi. Bu holat jarohatlar xavfini oshiradi va texnik
harakatlarni cheklaydi (Behm va Chaouachi, 2015).
Ilmiy asoslangan tavsiyalar
Kuch va quvvat mashg‘ulotlari:
Gandbolchi qizlar uchun yuqori kuch va kuch-quvvat
mashqlari (masalan, plyometrik mashqlar, vazn ko‘tarish) haftasiga 2-3 marta kiritilishi zarur. Bu
nafaqat musobaqa samaradorligini oshiradi, balki jarohatlardan himoya qiladi (Markovic, 2018).
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Tezlik va tezkorlik:
Maxsus sprint va tezkorlik mashqlari, shuningdek, tez harakat qilishni
rivojlantirishga yo‘naltirilgan refleks mashqlari juda muhim (Ronnestad, 2016).
Chidamlilik:
Intervalli yugurish va Yo-Yo testiga o‘xshash mashqlar yordamida sportchilarni
maksimal kislorod iste’moli va qayta tiklanish qobiliyatini oshirish mumkin (Krustrup, 2017).
Moslashuvchanlikni oshirish:
Haroratli cho‘zilish mashqlari va dinamik moslashuvchanlik
mashqlari jarohatlar xavfini kamaytiradi va texnik harakatlarni takomillashtiradi (Behm va
Chaouachi, 2015).
Monitoring va individual yondashuv:
Har bir sportchining jismoniy ko‘rsatkichlari muntazam
ravishda o‘lchanib borilishi kerak. Shu asosda individual tayyorgarlik dasturlari ishlab chiqilishi
va moslashtirilishi zarur (Bompa, 2019).
Tadqiqotning ilmiy ahamiyati
Mazkur tadqiqot gandbolchi qizlarning jismoniy tayyorgarlik ko‘rsatkichlarini aniq o‘lchash
orqali, sportdagi samaradorlikni oshirish uchun asos yaratadi. Shuningdek, natijalar yoshga xos
jismoniy rivojlanishni inobatga olgan holda mashg‘ulotlarni individuallashtirishga imkon beradi.
Bu esa o‘z navbatida sportchilarning professional faoliyatida uzoq muddat muvaffaqiyatga
erishishiga xizmat qiladi (Silva va boshq., 2019).
Xulosa
Gandbolchi qizlarning jismoniy rivojlanganlik darajasi ularning sportdagi muvaffaqiyati va
yuqori natijalarga erishishida muhim omil hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki,
sportchilarning kuch, tezlik, chidamlilik hamda moslashuvchanlik kabi jismoniy ko‘rsatkichlari
o‘rtacha darajada bo‘lib, bu sohalarda rivojlanish uchun alohida e’tibor qaratish zarur. Ayniqsa,
yuqori darajadagi kuch-quvvat va tezlik sportchilarning o‘yindagi samaradorligini oshiradi,
chidamlilik esa uzoq davom etuvchi yuqori intensivlikdagi harakatlarni bajarishda katta rol
o‘ynaydi. Moslashuvchanlik esa jarohatlardan himoyalanish va texnik harakatlarni to‘g‘ri
bajarishda muhim hisoblanadi.
Ushbu ko‘rsatkichlarni yaxshilash uchun maxsus tayyorgarlik mashg‘ulotlari, jumladan, kuch-
quvvat, tezlikni rivojlantirishga qaratilgan maxsus treninglar, chidamlilikni oshiruvchi intervalli
mashqlar va moslashuvchanlikni kuchaytiruvchi cho‘zilish mashqlari muntazam ravishda olib
borilishi lozim. Shu bilan birga, har bir sportchining individual xususiyatlari, yoshiga, tana
tuzilishiga va jismoniy tayyorgarlik darajasiga moslashtirilgan tayyorgarlik dasturlari ishlab
chiqilishi samarani sezilarli darajada oshiradi.
Muntazam monitoring va individual yondashuv yordamida sportchilarning jismoniy
ko‘rsatkichlari doimiy ravishda tahlil qilinib, kamchiliklari va kuchli tomonlari aniqlanadi, bu
esa mashg‘ulot jarayonini yanada samarali qilishga xizmat qiladi. Natijada, gandbolchi qizlar o‘z
jismoniy tayyorgarlik darajasini muntazam oshirib borib, musobaqalarda yuqori natijalar
ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu esa nafaqat ularning shaxsiy sport faoliyatida
muvaffaqiyat qozonishiga, balki milliy sportning rivojlanishiga ham katta hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ахмедов А.Б. “Спорт физикси” - Тошкент: Фан, 2018. - 320 бет.
2. Иванов П.П. “Основы физической подготовки спортсменов” - Москва: Спорт, 2016. -
245 с.
3. Zahonov, R. (2020). “Jismoniy tarbiya va sportda yangi yondashuvlar.” Toshkent.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
4. Smith, J., & Brown, L. (2019). Physical fitness assessment in youth sports.
Journal of
Sports Science
, 27(3), 123-134.
5. Петрова Е.В. “Методика оценки физической подготовленности” - Санкт-Петербург:
Изд-во, 2017.
