JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Yaxshiboyeva Gulbahor Oybek qizi
p.f.f.d, (PhD) dot, “Xorijiy tillar” kafedrasi, Andijon davlat tibbiyot instituti.
(ORCID : 0000-0003-1022-2216)
UDK: 372.881.1
EMP YO’NALISHIDA INGLIZ TILINI O‘QITISHDA CLIL METODINING
AHAMIYATI
Annotatsiya:
XXI asrda ta’lim tizimiga kirib kelgan yangicha tushunchalardan biri bu
bilimlarning tez toʻplanishi, texnologiyalarning yangilanishi, tarmoqlar oʻrtasidagi
chegaralarning yaqinlashishi natijasida uzluksiz ta’lim atamasi edi. Xalqarolashuv davrida
tibbiyot sohasidagi ta’lim tizimida ham rivojlanish va o’zgarishlar ko’p uchramoqda. Tibbiyot
xodimlaridan, ayniqsa, talabalardan xalqaro toifadagi mutaxassislar bilan samarali muloqot qilish,
ilmiy adabiyotlarni o'qish va tushunish, shuningdek, zamonaviy tibbiy texnologiyalarni
o'zlashtirish uchun ingliz tilini bilish talab etiladi. Tadqiqotning ushbu qismida tibbiyot sohasida
talabalarni tibbiy maqsadlarda ingliz tiliga o'qitishning pedagogik asoslari tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar:
CLIL metodi, biologiya, ximiya, anatomiya, tez tibbiy yordam, Content and
Language Integrated Learning,Parameditsina yo’nalishi.
Аннотация:
Одним из новых понятий, вошедших в систему образования в XXI веке, стал
термин «непрерывное образование» в результате быстрого накопления знаний,
обновления технологий и сближения границ между отраслями. В период
интернационализации в системе образования в области медицины происходит множество
событий и изменений. Медицинским работникам, особенно студентам, необходимо
знание английского языка для эффективного общения с международными экспертами,
чтения и понимания научной литературы, а также освоения современных медицинских
технологий. В данной части исследования анализируются педагогические основы
обучения студентов английскому языку для медицинских целей в сфере медицины.
Ключевые слова:
метод CLIL, биология, химия, анатомия, первая помощь,
интегрированное обучение по содержанию и языку, парамедицина.
Abstract:
One of the new concepts that entered the education system in the 21st century was the
term "lifelong education" as a result of the rapid accumulation of knowledge, updating of
technologies and convergence of boundaries between industries. During the period of
internationalization, many events and changes occur in the education system in the field of
medicine. Medical workers, especially students, need knowledge of English to effectively
communicate with international experts, read and understand scientific literature, and master
modern medical technologies. This part of the study analyzes the pedagogical foundations of
teaching students English for medical purposes in the field of medicine.
Key words:
CLIL method, biology, chemistry, anatomy, first aid, integrated learning in content
and language, paramedicine.
Ingliz tili mutaxassislari til o’rganish muhimliligi jihatdan axborot texnologiyalari va tibbiyot
singari ikki sohaga e'tibor qaratdi. IT tibbiyotga qaraganda nisbatan yangi soha va ingliz tili
ushbu sohaning butun rivojlanishi davomida asosiy til bo'lib kelgan. Tibbiyotda esa ingliz tili
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
XX asrning ikkinchi yarmida keng qo'llanila boshlandi. Hozirgi kunda O’zbekistonda tibbiyot
sohasida ingliz tilidagi nashrlar soni keskin oshdi va Scopusda indekslangan barcha jurnallarning
80% ingliz tilida nashr etiladi. [http://www.researchtrends.com/issue- 31 November-2012/the-
language-of-future-scientific-communication/. Accessed: 20-09-2014.]. Ingliz tili tibbiyot
sohasida aynan zamonaviy yangi sohalaridan biri bo’lgan parameditsina yo’nalishida olib
borilayotgan ko'plab xalqaro konferentsiyalar va xalqaro toifadagi milliy jurnallarning rasmiy tili
hamdir.
Tibbiy maqsadlarda ingliz tilini o‘qitish, shu jumladan, fanlararo bog‘liqlik (interdisciplinary
connection) va CLIL (Content and Language Integrated Learning) metodlari, hozirgi kunda
tibbiyot sohasida muhim o‘rin egallamoqda. Bu metodlarning ahamiyati va samaradorligi
kelajakdagi shifokorlik kasnb=bini egallamoqchi bo’lgan talabalarning ingliz tilini o‘rganish
jarayonini yanada samarali va amaliy qilishga yordam beradi. Почему врачам надо учить
английский
[URL:
https://www.geniusenglish.ru/kakie-
preimushhestva-daet-znanie-
anglijskogoyazyka/. Ushbu metodlar nafaqat til o‘rgatish, balki parameditsina yo’nalishida tahsil
olayotga talabalarga o‘rgatilayotgan sohaning mazmuni va amaliyoti haqida chuqur tushuncha
berish imkoniyatini yaratadi.
Fanlararo bog‘liqlik, ya'ni bir nechta fanlarni integratsiyalash, ingliz tilini o‘rgatishda juda
muhim metodologik yondashuvdir. Tibbiyotga oid kontentni ingliz tilida o‘rganish, talabalar
uchun tilni o‘rganishning amaliy va real kontekstini taqdim etadi. Masalan, tibbiy atamalarni
o‘rganish faqatgina lingvistik o‘rganishdan iborat bo‘lmay, balki ularning qanday ishlatilishini,
qanday diagnostik va terapevtik jarayonlarga aloqadorligini tushunishga yordam beradi.
Tibbiyotdagi o‘quv materiallarini ingliz tilida o‘rganish, talabalarga bu tilni nafaqat nazariy,
balki amaliy jihatdan ham egallash imkonini beradi. Bu yondashuv talabalarni yangi lug‘at va
grammatik tuzilmalarni o‘rganishga yordam beradi, shu bilan birga tibbiyot fanidagi bilimlarni
chuqurroq o‘zlashtirishga olib keladi. Parameditsina yo’nalishida tahsil olayotgan talabalarga
ingliz tili o’qitishda 3 ta muhum tamoyilni olish mumkin.
1. Tibbiy ingliz tilini o‘qitishda fanlararo bog‘liqlik yordamida talabalarga real hayotiy tibbiy
vaziyatlarni tushunishga yordam beradi. Masalan, fiziologiya, anatomiya, psixologiya,
biotexnologiya, favqulotda vaziyatda qutqaruv va boshqa sohalarning o‘zaro aloqalarini
o‘rganish orqali, talabalar nafaqat ingliz tilini o‘rganadilar, balki ularni amaliy tibbiy kontekstda
qo‘llashni ham o‘rganadilar.
2. Fanlararo yondashuv, ingliz tilini o'qitishda tibbiyotning turli sohalarini birlashtirish orqali,
talabalarga tibbiy terminologiyaning chuqur tushunchasini shakllantirishga yordam beradi.
Masalan, anatomiya va fiziologiya fanlarini ingliz tilida o'rgatish orqali talabalar tibbiy
terminlarni o'zlashtirish bilan birga, ilmiy tadqiqotlarni ham ona tilida, ham ingliz tilida
tushunish va muhokama qilish qobiliyatlarini rivojlantiradilar.
3. Fanlararo yondashuv tibbiyot sohasidagi mutaxassislar uchun muhim bo'lgan yangi
ko'nikmalarni, xususan, ilmiy munozaralar olib borish, tibbiy maqolalarni tahlil qilish va
bemorlar bilan samarali muloqot qilish ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Bu esa,
ingliz tilini o'rgatish samaradorligini oshiradi.
Parameditsina sohasida tibbiy ingliz tilini o'qitishda fanlararo yondashuvni quyidagi usullar
orqali amalga oshirish mumkin: avvalo, tibbiy maqolalar, kasallik tarixi, tibbiy xulosalari va
bemorlar bilan muloqotda ishlatiladigan terminlarni o'rganish orqali sohaning nazariy bilimlarini
mustahkamlash. Ingliz tili darslari davomida o’rganilgan bilimlarni amaliyotda qo’llashga urg’u
berish, ya'ni bemorlar bilan muloqot, test natijalarini tahlil qilish va tibbiy muhokamada ingliz
tilini qo’llash ko’nikmalarini rivojlantiriladi. Asosiysi, tibbiy kontekstda muammolarni hal qilish
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
va ilmiy tadqiqotlarni tahlil qilish jarayonida tanqidiy fikrlash va mustaqil fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirish orqali fanlararo bog’liqlikni mustahkamlanadi.
Parameditsina yo’nalishida ingliz tilini o'qitishda samarali natijalarga erishish uchun turli xil
pedagogik usullar qo'llaniladi. Bular orasida real hayot vaziyatlariga asoslangan muloqot
mashqlari, rol o’ynash va guruhdagi ishlar orqali tilni amalda qo'llashga yo’naltirilgan
kommunikativ yondashuv muhim o’rin tutadi. Bundan tashqari, tibbiy hisobotlar yozish, bemor
tarixini tuzish yoki ma’ruza tayyorlash kabi aniq vazifalarni bajarish jarayonida tilni o’rganishga
qaratilgan vazifaga asoslangan o'qitish ham keng qo’llaniladi. Tibbiy mavzularni ingliz tilida
o’tish orqali tilni va tibbiy bilimlarni bir vaqtda o'zlashtirish imkonini beruvchi CLIL (Content
and Language Integrated Learning) usuli ham samarali hisoblanadi. Har bir talabaning ingliz tili
o’rganish uslubi va extiyojlarini hisobga oladigan differensial o'qitish yondashuvi ham muhim
ahamiyatga ega. Nihoyat, multimedia materiallar, onlayn ma’lumotlar va tibbiy simulyatsiyalar
kabi zamonaviy texnologiyalar o’qitish jarayonini yanada qiziqarli va samarali qilish imkonini
beradi.
Bugungi kunda CLIL (Content and Language Integrated Learning) metodining tibbiyot
ta'limidagi samaradorligi tilshunoslar tomonidan turli jihatlardan ijobiy baholanmoqda. Tibbiyot
sohasida tahsil olayotga talabalarga ingliz tilini o’qitishda CLILning asosiy ustunliklari
quyidagilar: birinchidan, tilning amaliy qo'llanilishiga urg'u berilishi, ya'ni talabalar tibbiy
terminologiyani amalda o'rganib, o'z mutaxassisliklariga bog'liq real vaziyatlarda qo'llashlari;
ikkinchidan, til va tibbiy kontentning mukammal integratsiyasi, bu esa talabalarga tibbiy
bilimlarni ingliz tilida o'rganish imkoniyatini beradi; uchinchidan, CLILning kognitiv
rivojlanishga ijobiy ta'siri – chuqurroq fikrlash, tahlil qilish va muammolarni hal qilish
ko'nikmalarini rivojlantiradi; to'rtinchidan, lingvistik va madaniy to'siqlarni bartaraf etishda
yordam beradi va o'quv jarayoniga ijobiy motivatsiya qo'shadi. Ammo, CLILning samarali
qo'llanilishi uchun onlayn kurslar, qo'llanmalar va boshqa didaktik materiallar kabi sifatli
resurslarning mavjudligi muhim ahamiyatga ega.
Tibbiyot sohasida ingliz tilini o'qitishning pedagogik asoslari, umumiy ingliz tilini o'qitishdan
farq qilib, maxsus sohaviy bilim va ko'nikmalarni talab qiladi. Bu yerda pedagogning til
o'rgatishdan maqsadi shunchaki ingliz tilini o’rgatish emas, balki talabalarda ingliz tilini tibbiy
amaliyotda samarali qo'llash qobiliyatini shakllantirishdir. Aynan tibbiyot sohasida
paramediklarga ingliz tili o’rgatishda quyidagicha yondashish mumkin:
Ingliz tili darslarini boshlashdan oldin va ularga o’quv material tanlash davomida pedagog
aniq maqsadlarni belgilashi lozim: O'qitishning maqsadi aniq va qisqa muddatga moslashtirilgan
bo'lishi kerak. Masalan, ingliz tili darsi davomida olgan bilimlarini yordamida talabalar tibbiy
adabiyotni o'qish, tibbiy hisobotlar yozish, bemorlar bilan muloqot qilish, xalqaro
konferentsiyalarda ishtirok etish va boshqa tibbiy mutaxassislar bilan ingliz tilida muloqot qilish
qobiliyatlarini rivojlantirishlari kerak.
Parameditsina yo’nalishida tahsil olayotgan talabalarni ingliz tili darajasi va ehtiyojlarini
to’g’ri baholash ham zarurdir. Talabalarning ingliz tili darajasini aniqlash uchun diagnostik
testlar, suhbatlar va anketalardan foydalanish mumkin.
Aynan parameditsina sohasida tahsil olayotgan talabalarga ingliz tilini o’rgatish maqsadida
ishlab chiqilgan o’quv rejasiga alohida ahamiyat berish kerak. Bu orqali parameditsina sohasida
tahsil olayotgan talabalarning ehtiyojlariga va ularning til darajasiga moslashtiriladi.
Parameditsina yo’nalishidagi o’quv reja tibbiy terminologiya, grammatika, so'z boyligi, o'qish,
yozish, tinglash va gapirish ko'nikmalarini qamrab olishi kerak.
Fanlararo bog‘liqlik (CLIL, Content and Language Integrated Learning) metodini ingliz tilini
o‘rgatish jarayonida qo‘llash, talabalarga tilni o‘rganish bilan birga, akademik yoki mavzuga oid
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
bilimlarni ham o‘zlashtirish imkonini beradi. CLIL metodini tibbiyot sohasida ingliz tilini
o‘rgatishda qanday amalga oshirish mumkinligi haqida ushbu jadvalda ko’rish mumkin.
Til va sohaviy mazmunni birlashtirish
CLIL metodining asosiy tamoyili tilni
o‘rganish jarayonini boshqa mutaxassislik
fanlar (biologiya, ximiya, anatomiya, tez tibbiy
yordam va boshqalar) bilan integratsiyalashdir.
Masalan, parameditsina yo’nalishida ingliz
tilini o‘rgatishda anatomiya yoki fiziologiya
fanlari orqali mavzularni o‘rganish mumkin.
Talabalar ingliz tilida tibbiy terminlar va
iboralarni o‘rganish bilan birga, tibbiy
bilimlarni ham chuqurlashtiradilar.
Ko‘nikmalarni rivojlantirish
Ingliz tilini o‘rganishda CLIL metodini
qo‘llash, nafaqat til o‘rgatish, balki talabada
ingliz tilida matnni o‘qish, tinglash, yozish va
gapirish kabi til ko‘nikmalarini rivojlantirishga
ham imkon beradi. Shu bilan birga, fanni turli
tildagi adabiyotlar yordamida o‘rganish uchun
zarur bo‘lgan tahlil qilish, muammo yechish va
sintez qilish kabi ko‘nikmalarni ham oshiradi.
Motivatsiya va qiziqish
Fanlararo bog‘liqlik metodining eng katta
afzalliklaridan biri, parameditsina yo’nalishida
tahsil olayotgan talabalarga ingliz tilini
o‘rganish jarayonini hayotiy, amaliy va
qiziqarli qilishdir. Talabalar ingliz tilini
o‘rganishni nafaqat dars jarayonida balki turli
fanlarda, real hayotda ham qo‘llashlari
mumkin, bu esa sohaviy motivatsiyani
oshiradi.
Kross-kultural o‘rganish
CLIL metodi umumiy ingliz tilini o‘rgatishda
qo‘llash talabalarga faqat ingliz tilini
o‘rganishni emas, balki turli madaniyatlarni
ham tushunish imkoniyatini beradi. Masalan,
ingliz tilidagi tarixiy mavzularni o‘rganish
orqali, talabalar ingliz tilining madaniy
kontekstini ham o‘rganadilar, bu esa tilni
chuqurroq anglashga yordam beradi.
Dars
jarayonida
innovatsion
yondashuvlar
CLIL
metodini
qo‘llashda
pedagoglar
innovatsion
yondashuvlarni,
interfaol
metodlarni
va
texnologiyalarni
faol
ishlatishlari
mumkin.
Masalan,
parameditsinaga dars o’tish jarayonida ingliz
tilidagi video materiallar, onlayn resurslar va
turli tibbiyot sohasiga oid o‘yinlarni qo‘llash
orqali talabalarni faollashtirishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Til o‘rganishning kontekstual yondashuvi
Parameditsina sohasida CLIL metodida til
o‘rganish kontekstual ravishda, ya'ni real
hayotdagi vaziyatlar asosida amalga oshiriladi.
Talabalar ingliz tilini faqat grammatika va
lug‘at o‘rganish sifatida emas, balki uni o‘zaro
aloqada va muloqotda ishlatish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar.
Kognitiv va akademik rivojlanish
Parameditsina
sohasida
ingliz
tiliga
yondashuvda CLIL metodining yana bir
muhim afzalligi shundaki, u talabalarga
o‘zlarining kognitiv (ongli) va akademik
rivojlanishini oshirishga yordam beradi. Ingliz
tilini o‘rganish jarayonida, talaba mavzu bilan
tanishib, yangi bilimlarni qabul qilishi,
shuningdek, xalqaro bilimlarga tayangan holda
yuqori darajadagi fikrlash va muammolarni hal
qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkinki CLIL metodi yordamida parameditsina
yo’nalishi talabalariga sohaviy ingliz tilini o’rgatish har tomonlama pedagog kadr uchun ham
bo’lg’usi paramedik uchun ham ahamiyatlidir.
Xulosa: Tibbiy maqsadlarda ingliz tilini o‘rgatishda fanlararo bog‘liqlik va CLIL metodlarining
ahamiyati juda katta. Ular tibbiyot talabalari uchun ingliz tilini o‘rganishni faqatgina til o‘rganish
jarayoni emas, balki amaliy, ijodiy va ilmiy yondashuvlarni o‘z ichiga olgan kompleks jarayonga
aylantiradi. Bu metodlar talabalarni faqat tibbiy atamalarni o‘rganish bilan cheklanmay, balki
ularni real hayotdagi vaziyatlarda qo‘llashga tayyorlaydi, bu esa ularni xalqaro tibbiyot
hamjamiyatiga muvaffaqiyatli kirishiga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1. Афанасьев В.Г. Системность и общество. М. : Политиздат, 1980. 368 с.
2. Булаева С.В., Исаева О.Н. Система мирового образования: современные тенденции
развития : монография. Рязань : Ряз. гос. ун-т им. С.А. Есенина, 2012. 128 с.
3. Салми Дж. Создание университетов мирового класса : пер. с англ. М. : Весь Мир, 2009.
132 с.
4. Чистохвалов В.Н. Современная образовательная политика России : учеб. пособие. М. :
РУДН, 2008. 246 с.
5. Кузьминов Я., Фрумин И., Овчарова Л. Двенадцать решений для нового образования :
доклад Центра стратегических разработок и высшей школы экономики. М. : ЦСР, НИУ
«ВШЭ», 2018. 106 с. Глобализация, интернационализация и интеграция в области
образования как факторы формирования мировой образовательной системы
6. Глосикова О. Онтологическая сущность коэволюции социокультурной реальности и
природы : монография. Минск : Технопринт, 2004. 190 с.
7. Молевич Е.Ф. Введение в социальную глобалистику : учеб. пособие. Самара : Бахрах-М,
2007. 160 с.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
8. Лопухова Ю.В. Толерантность в контексте глобализации // Известия Самарского
научного центра Российской академии наук. Т. 11, №4(4). Самара : СамНЦ РАН, 2009. С.
862–867.
9. Бадарч Д., Сазонов Б.А. Актуальные вопросы интернациональной гармонизации
образовательных систем : монография. М. : Бюро ЮНЕСКО в Москве ; ТЕИС, 2007. 190 с.
10. Кузовенкова К.О. Теоретические аспекты проблемы интернационализации высшего
образования в современном мире // Самарский научный вестник. Т. 7, № 2 (23). Самара :
СГСПУ, 2018. С. 252–256.
11. Мансурова С.Е. Общенаучный феномен интеграции в современном образовании //
История и педагогика естествознания. № 3. М. : Обракадемнаука, 2014. С. 16–20.
12. Фейдл Ч., Бялик М., Триллинг Б. Четырехмерное образование. М. : Сколково, 2015.
210 с
