JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
NASRIYEV BURXON BAHODIROVICH
Romitan tuman 1-son politexnikumining
“Informatika va axbarot texnologiyalari” fani o’qituvchisi
MS EXCEL YORDAMIDA BA'ZI MASALALARNI YECHISH
Annotatsiya:
Ushbu maqolada MS Excel dasturining matematik va amaliy masalalarni
yechishda qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. Excel dasturining qulay funksiyalari, jumladan,
formulalar, funksiyalar, diagrammalar va analiz vositalari yordamida turli hisob-kitoblarni
amalga oshirish imkoniyatlari yoritiladi. Shuningdek, jadval ko‘rinishida ma'lumotlarni tahlil
qilish, ma'lumotlarni avtomatlashtirilgan holda qayta ishlash va natijalarni vizual taqdim etish
usullari haqida ma'lumot beriladi. Ushbu material talabalar, tadqiqotchilar va ish yuritish
sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Аннотатция:
В данной статье рассматривается использование MS Excel при решении
математических и практических задач. Удобные функции Excel, включая формулы,
функции, диаграммы и инструменты анализа, позволяют выполнять различные расчеты.
Также в виде таблицы представлена информация о методах анализа данных,
автоматизированной обработки данных и визуальном представлении результатов. Этот
материал может быть полезен студентам, исследователям и служащим.
Abstrakt:
This article discusses the use of MS Excel in solving mathematical and practical
problems. Excel's convenient features, including formulas, functions, charts, and analysis tools,
let you perform a variety of calculations. Also presented in table form is information about
methods of data analysis, automated data processing and visual presentation of results.
Kirish
Microsoft Excel - bu ma'lumotlarni qayta ishlash, tahlil qilish va avtomatlashtirish
imkoniyatlarini taqdim etuvchi kuchli dasturiy ta’minotdir. U biznes, moliya, ta’lim va ilmiy
tadqiqot sohalarida keng qo‘llaniladi. Ushbu maqolada Excel yordamida turli masalalarni
yechish usullari, funksiyalar va vositalar haqida ma’lumot beriladi.
1. MS Excel dasturining asosiy imkoniyatlari va unda
Matematik va moliyaviy masalalar
Excel matematik va moliyaviy hisob-kitoblarni bajarish uchun kuchli vositalarga ega. Quyidagi
misollar orqali ushbu imkoniyatlarni ko‘rib chiqamiz:
Ma’lumotlar bilan ishlash va boshqarish
MS Excel foydalanuvchilarga katta hajmdagi ma’lumotlarni samarali boshqarish imkonini beradi.
Uning asosiy imkoniyatlari quyidagilardan iborat:
Jadvallar yaratish
– tartiblangan ma’lumotlarni jadval ko‘rinishida saqlash.
Filtrlash va saralash
– kerakli ma’lumotlarni tez topish va tahlil qilish.
Ma’lumotlarni import va eksport qilish
– boshqa dasturlar bilan integratsiya qilish.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Formulalar va funksiyalar
MS Excel o‘z ichiga 400 dan ortiq funksiyalarni olgan bo‘lib, ular turli xil hisob-kitoblarni
bajarishga yordam beradi:
Matematik funksiyalar
– SUM, AVERAGE, ROUND.
Mantiqiy funksiyalar
– IF, AND, OR.
Ma’lumotlarni izlash va indekslash
– VLOOKUP, HLOOKUP, INDEX, MATCH.
Statistik funksiyalar
– COUNT, COUNTIF, RANK.
Grafik va diagrammalar
Ma’lumotlarni aniq va tushunarli tarzda ifodalash uchun Excel turli xil grafik va diagrammalar
yaratish imkoniyatiga ega. Bularga quyidagilar kiradi:
Chiziqli diagrammalar
– o‘zgarish dinamikasini aks ettirish uchun.
Gistogrammalar
– taqqoslash uchun qulay vizual vosita.
Doira diagrammalar
– foizli nisbatni ko‘rsatish uchun.
Ma’lumotlar tahlili va avtomatlashtirish
Excel foydalanuvchilarga quyidagi tahlil va avtomatlashtirish vositalarini taklif etadi:
PivotTable va PivotChart
– katta hajmdagi ma’lumotlarni guruhlash va tahlil qilish.
Ma’lumotlar validatsiyasi
– kiritilayotgan ma’lumotlarning to‘g‘riligini tekshirish.
Makroslar va VBA dasturlash
– takrorlanuvchi jarayonlarni avtomatlashtirish.
MS Excel dasturining amaliy qo‘llanilishi
MS Excel quyidagi sohalarda keng qo‘llaniladi:
Moliya va buxgalteriya
– hisob-kitob va budjet rejalashtirish.
Tahlil va statistika
– ma’lumotlarni chuqur tahlil qilish.
Ta’lim
– test va baholash tizimlarini yaratish.
Biznes boshqaruvi
– mijozlar bazasi va loyihalar monitoringi
1.1. Matematik hisob-kitoblar
Excel-da asosiy arifmetik amallarni bajarayotganda quyidagi formulalardan foydalanish mumkin:
Yig‘indi:
=SUM(A1:A10)
O‘rtacha qiymat:
=AVERAGE(A1:A10)
Eng katta va eng kichik qiymatlar:
=MAX(A1:A10), =MIN(A1:A10)
Darajaga oshirish:
=POWER(A1,2) yoki =A1^2
1.2. Moliyaviy masalalar
Excel moliyaviy hisob-kitoblar uchun maxsus funksiyalarni taqdim etadi:
Foiz hisoblash:
=A1 * 0.1 (10% ni hisoblash)
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Kredit to‘lovlarini hisoblash:
=PMT(foiz, muddat, qarz_miqdori)
Diskontlangan pul oqimi:
=NPV(diskont stavkasi, pul oqimi)
2. Ma’lumotlarni tahlil qilish va vizualizatsiya qilish
Excel ma’lumotlarni tahlil qilish va diagrammalar yordamida vizualizatsiya qilish uchun keng
imkoniyatlarni taqdim etadi.
2.1. Shartli formatlash
Shartli formatlash orqali ma’lumotlarni ko‘rinishini yaxshilash mumkin. Masalan, agar
hujayrada qiymat 100 dan katta bo‘lsa, uni qizil rang bilan ajratish:
1.
Home → Conditional Formatting
menyusiga o‘ting.
2.
New Rule
ni tanlang va formula sifatida =A1>100 yozing.
3. Rangni tanlab,
OK
tugmasini bosing.
2.2. Diagrammalar yaratish
Ma’lumotlarni vizual tahlil qilish uchun quyidagi diagrammalarni yaratish mumkin:
Gistogramma (Bar Chart)
– taqqoslash uchun.
Chiziqli grafik (Line Chart)
– tendensiyalarni ko‘rsatish uchun.
Doira diagramma (Pie Chart)
– nisbiy ulushlarni aks ettirish uchun.
Diagramma yaratish uchun
Insert
bo‘limidan
Chart
tanlanadi.
3. Ma’lumotlarni avtomatlashtirish va tahlil qilish
Excel o‘z ichiga turli avtomatlashtirish va tahlil qilish vositalarini olgan.
3.1. PivotTable yordamida tahlil
PivotTable – katta hajmdagi ma’lumotlarni tezkor guruhlash va tahlil qilish vositasi:
1.
Insert → PivotTable
menyusiga o‘ting.
2. Jadval diapazonini tanlang va yangi varaqda hosil qiling.
3. Maydonlarni kerakli joylarga sudrab tushiring va natijalarni ko‘ring.
3.2. Ma’lumotlar validatsiyasi
Excel foydalanuvchilarga faqat ma’lum shartlarga mos keladigan ma’lumotlarni kiritishga imkon
beradi:
1.
Data → Data Validation
bo‘limiga o‘ting.
2.
Allow
opsiyasidan
Whole Number
yoki
List
ni tanlang.
3. Kiritish uchun qoidalarni belgilang va
OK
bosing.
Xulosa
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
MS Excel turli xil masalalarni yechish uchun qulay vositalarni taqdim etadi. Matematik hisob-
kitoblardan tortib, ma’lumotlar tahliliga qadar keng imkoniyatlarga ega. Ushbu dasturdan
samarali foydalanish orqali hisob-kitob jarayonlarini avtomatlashtirish va natijalarning aniqligini
oshirish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Walkenbach, J. (2015).
Excel Bible
. Wiley.
2. Microsoft Corporation. (2023).
Excel official documentation
.
3. Benninga, S. (2014).
Financial Modeling Using Excel
. MIT Press.
4. ExcelJet.net –
Excel formulas and functions guide
.
5. MURODOV, O. (2024). MODEL OF THE TEACHING PROCESS OF INFORMATICS
AND INFORMATION TECHNOLOGIES ON THE BASIS OF AN INNOVATIVE
APPROACH, IMPLEMENTATION MECHANISMS.
Medicine, pedagogy and technology:
theory and practice
,
2
(9), 309-317.
6. Murodov, O. T. R. (2024). INFORMATIKA FANIDAN AMALIY MASHG ‘ULOTLARNI
TASHKIL ETISH: TAJRIBALAR VA NATIJALAR.
The latest pedagogical and psychological
innovations in education
,
1
(2), 115-121.
7. Murodov, O. T. R. (2024). STEAM YONDASHUVI DOIRASIDA INFORMATIKA
FANINI O ‘QITISHNING ISTIQBOLLARI.
The latest pedagogical and psychological
innovations in education
,
1
(2), 59-65.
8. Murodov, O. T. R. (2024). INFORMATIKA DARSLARINI INTERAKTIV METODLAR
YORDAMIDA TASHKIL ETISH.
The latest pedagogical and psychological innovations in
education
,
1
(2), 101-107.
9. Murodov, O. T. R. (2024). INTERNET XAVFSIZLIGI BO ‘YICHA BILIMLARNI O
‘QUVCHILARGA YETKAZISH.
The latest pedagogical and psychological innovations in
education
,
1
(2), 66-72.
10. Murodov, O. T. R. (2024). ALGORITMLARNI MAKTAB O ‘QUVCHILARIGA O
‘RGATISH: SAMARALI METODIKALAR.
The latest pedagogical and psychological
innovations in education
,
1
(2), 87-93.
11. Murodov, O. T. R. (2024). ALGORITMLARNI MAKTAB O ‘QUVCHILARIGA O
‘RGATISH: SAMARALI METODIKALAR.
The latest pedagogical and psychological
innovations in education
,
1
(2), 87-93.
12. Murodov, O. T. R. (2024). INFORMATIKA DARSLARIDA ZAMONAVIY O ‘QUV
TEXNOLOGIYALARI VA VOSITALARIDAN FOYDALANISH.
The latest pedagogical and
psychological innovations in education
,
1
(2), 80-86.
13. Murodov, O. T. R. (2024). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI O ‘QUV JARAYONIGA
INTEGRATSIYA QILISH USULLARI.
The latest pedagogical and psychological innovations
in education
,
1
(2), 108-114.
14. TO’RAQULOVICH, M. O. (2025). ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI TA’LIMDA
QO’LLASH IMKONIYATLARI VA UNING ISTIQBOLLARI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 102-106.
