JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Fattullayeva Mahzuna Maqsudovna
Osiyo xalqaro universiteti o’qituvchisi
ONA TILI VA O‘QISH SAVODXONLIGI DARSLARIDA QO‘LLANADIGAN
INNOVASION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Annotasiya:
Mazkur maqolada ona tili darslarida innovatsion texnologiyalardan
foydalanish,ta'lim jarayoni vaqtida interfaol uslublar,pedagogik va axborot texnologiyalarini
o'quv darslari jarayoni vaqtida foydalanishga bo'lgan qiziqishini oshirish, ona tili fanini o'qitish
jarayonini yanada shakllantirish borasida o'z isbotini kutayotgan bir qator dolzarb muammo va
kamchiliklar haqida to'liq bayon etiladi.
Kalit so‘zlar:
FSMU, pedagogik texnlogiya, metod, innovatsiya, gap bo‘laklari, innovatsion
texnologiyalar,interfaol uslublar,axborot texnologiyalari,interaktiv metodlar,metodik ta'minot.
Fan va ta'lim doimo birlikda va o‘zgarishda rivojlanadi. Ta’lim tizimini yanada rivojlantirish,
xorijiy mamlakatlarning tajribasini chuqur o‘rgangan holda zamonaviy metodlar va
texnologiyalar asosida o‘qitish masalalariga hukumatimiz tomonidan berilayotgan e'tibor juda
katta bo‘lmoqda. Innovatsion va pedagogik texnologiyalarning mamlakatimiz ta'lim sohasiga
kirib kelishi - bu ta'limda tub burulish davri bo‘ldi deb aytsak mubolag‘a bo‘lmaydi. Innovatsion
texologiya va metodlar bu o‘quv jarayonida asosiy boshqaruvchi - o‘qituvchi, boshqariluvchi -
o‘quvchifaoliyati birgalkda yo‘naltiriladi va bu jarayonda o‘qituvchidan ham o‘quvchidan ham
mustaqillik va ijodkorlik sifatlarini talab etadi.
Hozirgi kunda ta'lim tizimida qo‘llanilayotgan innovatsion texnologiya va metodlar
o‘quvchilarning yuksak bilim cho‘qqilarini egallab, ularni fikrlashga, o‘z shaxsiy va mustaqil
qarashlarga ega bo‘lishida katta ahamiyat kasb etmoqda. Har bir o‘qituvchi dars o‘tishdan oldin
darsda qo‘llaydigan innovatsion pedagogik texnologiyalarning har bir elementigacha puxta
o‘rganishi va tadqiq qilishi lozim. Pedagog - ya'ni bola yetaklovchi, bolaga faqat tayyor fikr
bermasligi kerak balki uning fikrini kengaytirishi, olamni o‘rganishga imkon beruvchi vositalarni
topa bilishga o‘rgatishi zarur. Biz bir necha zamonlar an'anabiy uslubda ish olib bordik. To‘g‘ri,
bu tizimda ham bolalarga billim berildi, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalari
shakllantirildi.
Ma'lumki, ona tili darslarida innovatsion texnologiyalardan foydalanishning yuzdan ortiq turi
mavjud boʼlib, ularning ayrimlari tajriba-sinovdan oʼtib, yaxshi natija ko'rsatgan. Keng
qoʼllaniladigan usullar – “Klaster”, “Aqliy hujum”, “Davom ettir”, “Taqdimot”, “Blits-soʼrov”,
“Muammoli vaziyat” kabilardan foydalanib, darsda keng ko'lamli natijalarga erishish mumkin.
Darsning oʼtilgan mavzuni soʼrash jarayonida “Sinkveyn”, “Teskari test”, “Aql
charxi”uslublarini, yangi mavzuni tushuntirish vaqtida “Insert”, “Pinbord”, “Zinama-zina”,
“Bumerang” texnologiyalarini, mavzuni mustahkamlash jarayonida “Venn diagrammasi”, “Baliq
skeleti”, “Nima uchun?”, “Qanday?”, “Konseptual jadval”, “Nilufar guli” kabi grafik tashkil
yetuvchilar hamda “Tushunchalar tahlili”, “T-jadval”, “Rezyume”, “Kungaboqar”, “Charxpalak”
metodlarini, uyga vazifa berishda “FSMU”, “Klaster”, “BBB” texnologiyalarini dars mobaynida
qoʼllash dars samaradorligini taʼminlab, oʼquvchilarning bilimini oshirishga yordam beradi.
O‘qituvchi ham o‘quvchi ham bir qobiqda harakat qildi, buni qoliplangan tizim desak ham
bo‘ladi, har ikkalasida ham ma'suliyat yo‘qoldi. Hozirgi kunda asosiy pedagogik texnalogiyalar
imperik, kognitiv, evristik, kreativ, inversion, adattiv, inkulyuziv va boshqa texnologiyalardir.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Dars jarayonida bu texnologiyalarni tanlay bilish - bu o‘qituvchining mahoratiga bog‘liq FSMU
texnologiyasi munozarali masalalarni hal etishda, bahs-munozaralar o‘tkazishda yoki o‘quv-
seminari yakunida (o‘quvchilarning o‘quv-seminari haqidagi fikrlarini bilish maqsadida) yoki
o‘quv rejasi asosida biron bo‘lim o‘rganib bo‘lingach qo‘llanishi mumkin, chunki bu texnologiya
o‘quvchilarning o‘z fikrini himoya qilishga, mustaqil va erkin fikrlash, o‘z fikrini boshqalarga
asosli ravishda ifoda etishga, ochiq holda bahslashishga, shu bilan bir qatorda o‘quvchilarning
o‘quv jarayonida egallagan bilimlarini tahlil etishga, qay darajada egallaganliklarini baholashga
hamda o‘quvchilarni bahslashish madaniyatiga o‘rgatadi. Ushbu texnologiya o‘quvchilarga
tarqatilgan oddiy qog‘ozga o‘z fikrlarini aniq va qisqa holda ifoda etib, tasdiqlovchi dalillar yoki
inkor etuvchi fikrlarni bayon etishga yordam beradi. Ushbu texnologiya bir necha bosqichda
o‘tkaziladi:
1-bosqichda: -o‘qituvchi o‘quvchilar bilan birga bahs mavzusini yoki muhokama etilishi kerak
bo‘lgan muammoni yoki o‘rganilgan bo‘limni belgilab oladi; -o‘qituvchi darsda avval har bir
o‘quvchi yakka tartibda ishlashi, keyin esa kichik guruhlarda ish olib borilishi, va nihoyat, dars
oxirida jamoa bo‘lib ishlanishi haqida o‘quvchilarga ma’lumot beradi; -dars davomida har bir
o‘quvchi o‘z fikrini erkin holda to‘liq bayon etishi mumkinligi eslatib o‘tiladi. 2-bosqichda: -har
bir o‘quvchiga FSMU texnologiyasining 4 bosqichi yozilgan qog‘ozlar tarqatiladi:
F (fikringizni bayon eting);
S (fikringiz bayoniga sabab ko‘rsating);
M (ko‘rsatgan sababingizni isbotlab misol (dalil) keltiring);
U (fikringizni umumlashtiring).
-Har bir o‘quvchi yakka tartibda tarqatilgan qog‘ozdagi FSMU ning 4 bosqichini o‘z fikrlarini
yozma bayon etgan holda to‘ldiradi.
3 -bosqichda: -har bir o‘quvchi o‘z qog‘ozlarini to‘ldirib bo‘lgach, o‘qituvchi ularni kichik
guruhlarga bo‘linishlarini iltimos qiladi yoki o‘zi turli guruhlarga bo‘lish usullaridan
foydalangan holda o‘quvchilarni kichik guruhlarga bo‘lib yuboradi; -o‘qituvchi har bir guruhga
FSMU texnologiyasining 4 bosqichi yozilgan katta formatdagi qog‘ozlarni tarqatadi; -o‘qituvchi
kichik guruhlarga har birlari yozgan qog‘ozlardagi fikr va dalillarni katta formatda
umumlashtirgan holda 4 bosqich bo‘yicha yozilishini taklif etadi.
4 -bosqichda: -kichik guruhlarda avval har bir o‘quvchi o‘zi yozgan har bir bosqichdagi fikrlari
bilan guruh a’zolarini tanishtirib o‘tadi. Guruh a’zolarining barcha fikrlari o‘rganilgach, kichik
guruh a’zolari ularni umumlashtirishga kirishadi; -guruh a’zolari FSMU ning 4 bosqichini har
biri bo‘yicha umumlashtirib uni himoya qilishga tayyorgarlik ko‘radilar; -fikrlarni
umumlashtirish vaqtida har bir o‘quvchi o‘z fikrlarini himoya etishi, isbotlashi mumkin.
5 -bosqichda: -kichik guruhlar umumlashtirilgan fikrlarni himoya qiladilar: guruh vakili har bir
bosqichni alohida o‘qiydi (iloji boricha izoh bermagan holda). Ba’zi bo‘limlarni isbotlashi, ya’ni
guruhning aynan nima uchun shu fikrga kelganini aytib o‘tishi mumkin. 6-bosqichda: -o‘qituvchi
darsga yakun yasaydi, bildirilgan fikrlarga o‘z munosabatini bildiradi; -quyidagi savollar bilan
o‘quvchilarga murojaat qiladi: a) Ushbu dars yordamida nimalarni bilib oldingiz va nimalarni
o‘rgandingiz? b) Ushbu dars qanday samara berdi? s) Ushbu mavzu o‘quvchilarda qanday
xislatlarni tarbiyalaydi, nimalarni shakllantiradi, ularning qanday fazilatlarini rivojlantiradi?
IZOH: Yuqorida keltirilgan savollar o‘qituvchi tomonidan har bir darsning mazmuni,
maqsadidan kelib chiqqan holda o‘quvchilarga berilishi mumkin.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, ona tili darslarida innovatsion texnologiyalardan foydalanishdan assosiy
maqsad, o'quvchilarni mustaqil, erkin fikrlashga, izlanishga, har bir masalaga ijodiy yondashish,
mas'uliyatni sezish, tahlil qilish ona tili darslarini yanada kengaytirish ushbu yo'lda innovatsion
texnologiya va metodlardan foydalanishni kuchaytirishdir. Innovasion texnologiyalarnii ta'lim
jarayoniga joriy qilish, ta'lim samaradorligini yanada shakllantirish uchun tinimsiz izlanish
hozirgi kunning ehtiyojiga aylanmoqda. Yangi texnologiyalarni ta'lim jarayoniga tatbiq qilish
pedagoglar oldida turgan muammolardan biri hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. qizi
Fattullayeva,
M.
M.
(2024).
INSONNING
XULQ-ATVORI
VA
MOTIVATSIYASI.
Methods of applying innovative and digital technologies in the educational
system
,
1
(2), 301-306.
2. Fattullayeva,
M.
M.
(2024).
O
‘QUVCHILARNING
KOMMUNIKATIV
KOMPETENSIYALARINI
SHAKLLANTIRISHDA
ERTAKLAR
O
‘QITISHNING
NAZARIY VA METODIK ASOSLARI.
PEDAGOG
,
7
(4), 243-248.
3. qizi Fattullayeva, M. M. (2024). YOSH VA PSIXOLOGIK RIVOJLANISH:
BOLALIKDAN KATTALIKKA QADAR.
Methods of applying innovative and digital
technologies in the educational system
,
1
(2), 295-300.
4. qizi Fattullayeva, M. M. (2024). PSIXOLOGIYANING UMUMIY TUSHUNCHASI VA
ASOSIY SOHALARI.
Methods of applying innovative and digital technologies in the
educational system
,
1
(2), 289-294.
5. qizi Fattullayeva, M. M. (2024). INSONNING HISSIY TAJRIBALARI VA ULARNI
BOSHQARISH.
Methods of applying innovative and digital technologies in the educational
system
,
1
(2), 307-312.
6. qizi Fattullayeva, M. M. (2024). INSON PSIXIKASINING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI.
Methods of applying innovative and digital technologies in the educational
system
,
1
(2), 313-318.
7.
qizi Fattullayeva, M. M. (2024). O ‘QUVCHILARNI BADIIY USLUBDAGI
MATNLARNI YARATISHGA
O ‘RGATISH.
PEDAGOG
,
7
(5), 653-663.
8.
Maqsudovna, F. M. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINFDA LIRIK ASARLAR USTIDA
ISHLASH METODIKASI.
YOSH OLIMLAR, MAGISTR VA IQTIDORLI TALABALARNING
ILMIY FAOLIYATINI OSHIRISHDA ULARGA QARATILGAN KREATIV G ‘OYALAR, YECHIM
VA TAKLIFLAR
,
2
(24), 25-28.
9.
Maqsudovna, F. M. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINFLARDA SINTAKTIK
TUSHUNCHALAR USTIDA ISHLASH METODIKASI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR
JURNALI
,
2
(2), 446-449.
10.
Fattullayeva, M. (2024). O ‘QUVCHILARNING SO ‘Z BIRIKMASI, GAP USTIDA
ISHLASH KO ‘NIKMASINI O ‘STIRISH.
Medicine, pedagogy and technology: theory and
practice
,
2
(9), 534-542.
11.
Maqsudovna, F. M. (2025). ONA TILINING JAMIYATDAGI O ‘RNI VA
AHAMIYATI.
Modern digital technologies in education: problems and prospects
,
2
(2), 48-53.
12.
Maqsudovna,
F.
M.
(2025).
PEDAGOGIK
TEXNOLOGIYALAR
VA
INNOVATSIYALAR.
Modern digital technologies in education: problems and prospects
,
2
(2),
42-47.
13.
Maqsudovna, F. M. (2025). MOTIVATSIYA VA O ‘QUV FAOLIYATINI RAG
‘BATLANTIRISH.
Modern digital technologies in education: problems and prospects
,
2
(2), 36-
41.
14.
Maqsudovna, F. M. (2025). O ‘QITISH METODLARI VA USULLARI.
Modern digital
technologies in education: problems and prospects
,
2
(2), 31-35.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 14, issue 02, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
15.
Maqsudovna,
F.
M.
(2025).
TA'LIM
VA
TARBIYANING
ASOSIY
TAMOYILLARI.
Modern digital technologies in education: problems and prospects
,
2
(2), 25-
30.
16.
Maqsudovna, F. M. (2025). BOSHLANG ‘ICH SINFLARDA XALQ OG ‘ZAKI IJODI
USTIDA ISHLASH METODIKASI.
PEDAGOGIK TADQIQOTLAR JURNALI
,
3
(1), 644-648
