JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Sayfullayeva Nozima Bahodirovna
Osiyo xalqaro universiteti katta o’qituvchisi
BOSHLANG‘ICH SINFLARDA MATEMATIKA DARSLARINI INNOVATSION
METODLAR ASOSIDA TASHKIL ETISHNING SAMARADORLIGI
Annotatsiya:
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf matematika darslarini innovatsion metodlar
asosida tashkil etishning didaktik va amaliy jihatlari yoritilgan. Muallif zamonaviy ta’lim
texnologiyalarining o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalarini shakllantirishdagi o‘rni,
shuningdek, innovatsion yondashuvlarning dars samaradorligiga ta’siri haqida tahliliy fikrlar
yuritgan. Tadqiqotda interfaol usullar, axborot-kommunikatsion texnologiyalar (AKT), hamda
o‘yinli metodlar asosidagi darslar misolida samarali natijalar ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar:
boshlang‘ich ta’lim, matematika, innovatsion metodlar, interfaol usullar, dars
samaradorligi, o‘yinli metodlar, AKT.
Kirish
Hozirgi kunda ta’lim tizimida yuz berayotgan islohotlar boshlang‘ich sinflarda o‘qitiladigan
fanlarga yangicha yondashuvni talab qilmoqda. Ayniqsa, matematika fanini o‘rgatishda
an’anaviy metodlar bilan bir qatorda innovatsion metodlardan foydalanish zarurati ortib
bormoqda. Ushbu maqolada boshlang‘ich sinfda matematika darslarini tashkil etishda
innovatsion yondashuvlar orqali o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish, ularning
mantiqiy fikrlashini rivojlantirish va mustahkam bilim berishning samarali yo‘llari tahlil qilinadi.
Asosiy qism
Innovatsion metodlar o‘quv jarayonini shunchaki axborot yetkazish emas, balki o‘quvchilarni
faol ishtirok etishga, mustaqil fikrlashga va amaliy faoliyatga jalb etishga qaratilgan. Matematika
darslarida quyidagi innovatsion metodlardan foydalanish ijobiy natija beradi:
1.
Interfaol usullar
– “Aqliy hujum”, “Blits-so‘rov”, “Insert”, “Fishbone” kabi texnologiyalar
orqali darsga faol ishtirok ta’minlanadi.
2.
Axborot-kommunikatsion texnologiyalar
– elektron darsliklar, video taqdimotlar, onlayn
testlar orqali o‘quvchilarni zamonaviy ta’lim vositalariga moslashtirish.
3.
O‘yinli metodlar
– yosh xususiyatlariga mos didaktik o‘yinlar orqali matematik
tushunchalarni mustahkamlash.
4.
Loyihaviy faoliyat
– kichik guruhlar bilan ishlash, loyihalar asosida masalalarni hal qilish
orqali ijodkorlikni rivojlantirish.
Bu metodlar o‘quvchilar bilimini chuqurlashtirish, darsga bo‘lgan motivatsiyani oshirish va
mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
Material va metodlar
Tadqiqot jarayonida Toshkent shahridagi 2 ta umumiy o‘rta ta’lim maktabining 2-3-sinf
o‘quvchilari ishtirok etdi. Darslar davomida innovatsion metodlardan foydalanilgan holda
kuzatuvlar olib borildi. Darslardan oldin va keyin o‘quvchilar bilim darajasi test orqali baholandi.
Shuningdek, o‘qituvchilar bilan suhbatlar, dars tahlillari hamda anketalar asosida fikrlar yig‘ildi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Bugungi kunda ta’lim sifatini oshirish, o‘quvchilar tafakkurini rivojlantirish ularni ta’lim olishga
bo‘lgan qiziqishini oshirish maqsadida darslarda turli xil metodlardan, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari vositalaridan foydalanish odat tusiga aylandi. Shuni ta’kidlash joizki bugungi
kunda mavjud AKT vositalarini ta’lim jarayoniga qo‘llash bilan ko‘zlangan natijaga erishish,
ta’lim jarayonini samaradorligini oshirish uchun kafolat bo‘la olmaydi. Shuning uchun AKT
vositalarini ta’limning predmeti va turiga qarab tanlash, hamda AKT vositalarini ta’limda
qo‘llash prinsiplaridan kelib chiqib rejalashtirib, ularni o‘z o‘rnida foydalangandagina
ko‘zlangan natijaga erishish, dars samaradorligini oshirish mumkin.
O‘quvchilarni ta’lim olishga bo‘lgan qiziqishini rivojlantirish uchun ta’limda qo‘llaniladiga AKT
vositalarini ta’lim shakllariga mos tarzda ishlab chiqish lozim. Ta’limda foydalanish mumkin
bo‘lgan AKT vositalarini o‘z navbatida bir qator prinsiplarga asoslangan bo‘lishi lozim.
Ta’lim jarayonida AKT vositalaridan foydalanish prinsiplarini ishlab chiqishda boshlang‘ich sinf
o‘quvchilari faoliyatining mazmunini asos qilib olimiz.
Didaktik tamoyillarga amal qilish prinsipi.
Ta’lim jarayonini tashkil etish, boshqarish, nazorat qilish kabi didaktik talablari mavjud.
Ta’limda qo‘llaniladigan AKT vositalarini ish jarayoni ham ushbu didaktik talablarga mos
kelishi lozim. Ushbu talablar xususida to‘xtalib otamiz:
Ilmiylik prinsipi. maktab ta’limi mazmuniga fanga aniq rasmiylashtirilgan o‘quv materiallarini
kiritishni, o‘quvchilarni yoshiga mos ilmiy tushunchalar bilan qurollantirishni talab qiladi.
Dastur va darsliklarda esa an’anaviy tushunchalarni o‘zlashtirishning tartibi ifodalanadi.
Ta’limda foydalaniladigan AKT vositalarini ishlab chiqishda ham ushbu tartibni inobatga olish
maqsadga muvofiq. Dasturiy mahsulotlarni maktab dasturidan kelib chiqqan holda ishlab chiqish
lozim. Chunki ilmiylik prinsipi o‘qituvchidan o‘quvchilarning og‘zaki va yozma nutqiga alohida
e’tibor berishni, u yoki bu masalani ilmiy asosda tushunishdan hech qanday chekinishga yo‘l
qo‘ymaslikni, ilmiy tushunchalar va so‘zlarni to‘g‘ri qo‘llashni talab etadi.
Ta’limni sistemalilik (tizimlilik) prinsipi. O‘quv materiali mantiqan mos tarzda ishlab chiqish,
o‘qitishni nimadan boshlash va unda ketma-ketlikka rioya qilish, yangi materialni oldingi
o‘tilganlar bilan bog‘lash talab etiladi. Ta’limda foydalaniladigan AKT vositalarini o‘quvchining
Yoshi va psixologik xususiyatlarini inobatga olgan holda ishlab chiqish lozim. Darslarda
foydalaniladigan AKT vositalarini o‘quvchilarning ishlata bilish darajasiga qarab ishlab chiqish
maqsadga muvofiq. Zero Y.A.Komenskiy bilimlarni o‘rganish uchun ularni navbatdagi har bir
zvenosi o‘zidan oldingi zvenolarga asoslanishi, yangi bilimlarni ilgari o‘zlashtirgan bilimlarga
jiddiy mantiqiy tarzda bog‘lanishi zarurligini ishonarli tarzda isbotlagan.
Tarbiyaviylik prinsipi. Ta’lim – tarbiya mavjud bo‘lgan joyda kurtak yozadi. Maktab
o‘quvchilariga ta’lim berish, tarbiyalash va ularning umumiy rivojlanishlarini bir butunlikda
amalga oshirish zarur. Bir butun ta’lim jarayonida ikki o‘zaro bog‘liqlik: hayotni bilish va unga
bo‘lgan munosabatni tarkib toptirish jarayoni ajralib turadi.
Xulosa
Yakuniy natijalar shuni ko‘rsatdiki, innovatsion metodlar asosida tashkil etilgan matematika
darslari o‘quvchilarda yuqori faollik, mustaqil fikrlash va fanga nisbatan ijobiy munosabatni
shakllantiradi. O‘quvchilarning bilim saviyasi oshgani, darslarga qiziqishi ortgani aniqlandi.
Shuningdek, bu yondashuvlar orqali o‘qituvchining darsni tashkil etishdagi ijodkorligi va
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
metodik salohiyati ham rivojlanadi. Shu bois, boshlang‘ich sinf matematika darslarida
innovatsion metodlarni joriy etish zarur va istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi.
Adabiyotlar:
1. Сайфуллаева, Н. Б. (2021). ВАЖНЫЕ АСПЕКТЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В СИСТЕМЕ КЛАССНЫХ УРОКОВ. Вестник науки и образования, (15-3
(118)), 40-42.
2. Сайфуллаева,
Н.
Б.
(2022).
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ
ДИДАКТИЧЕСКОГО
ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ В ОБУЧЕНИИ МАТЕМАТИКЕ. In НОВЫЕ
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ (pp. 10-12).
3. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). РОЛЬ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ
КОМПЬЮТЕРНЫМ НАУКАМ. Universum: технические науки, (4-1 (109)), 41-43.
4. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). ВАЖНОСТЬ МАТЕМАТИКИ И ЕСТЕСТВЕННЫХ НАУК
ДЛЯ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ: Сайфуллаева Нозима Баходировна,
преподаватель кафедры “Теория начального образования”, Бухарский государственный
университет. Город Бухара. Республика Узбекистан. Образование и инновационные
исследования международный научно-методический журнал, (1), 305-307.
5. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). Методы Организации Уроков Математики В Начальных
Классах С Использованием Цифровых Технологий. Miasto Przyszłości, 35, 388-390.
6. Сайфуллаева, Н. Б. (2023). РОЛЬ МАТЕМАТИКИ В СОВРЕМЕННОМ МИРЕ.
PEDAGOGS jurnali, 1(1), 292-292.
7. Сайфуллаева, Н. Б. (2019). Роль дидактических игр в умственном развитии учащихся
в математике начального класса. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC REVIEW OF THE
PROBLEMS OF PHILISOPHY, PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY (pp. 102-106).
8. Сайфуллаева, Н. Б., & Марданова, Ф. Я. (2021). НАУЧНО-МЕТОДИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ
ОРГАНИЗАЦИИ
САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ
РАБОТЫ
ПО
ВЫСШЕЙ
МАТЕМАТИКЕ. Проблемы науки, 84.
9. Сайфуллаева, Н. Б. (2020). Важные особенности дидактических игр в процессе
обучения математике в начальных школах. In ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ
ОБУЧЕНИЯ И ВОСПИТАНИЯ (pp. 60-62).
10. Сайфуллаева, Н. Б., & Мурадова, Я. М. (2020). Пути эффективного использования
методов обучения математике в начальных классах. In EUROPEAN RESEARCH (pp. 121-
123).
11. Сайфуллаева, Н. Б. (2022). Методы определения потребностей обучающихся в
процессе использования облачных технологий в образовании. Universum: технические
науки, (2-1 (95)), 57-59.
12. Сайфуллаева, Н. Б., & Саидова, Г. Э. (2019). Повышение эффективности занятий,
используя интерактивные методы в начальном образовании. Научный журнал, (6 (40)),
101-102.
13. Bahodirovna, S. N. (2023). KINDERGARTEN, SCHOOL AND FAMILY PARTNERSHIP
IN TEACHING CHILDREN IN MATHEMATICS.
American Journal of Public Diplomacy and
International Studies (2993-2157)
,
1
(10), 383-388.
14. Bahodirovna, S. N. (2023). FORMING CHILDREN'S IDEAS ABOUT THE SIZE OF
OBJECTS AND THEIR MEASUREMENT.
Oriental Journal of Academic and
Multidisciplinary Research
,
1
(3), 102-107.
15. Bahodirovna, S. N. (2023). Organization Forms of the Development of Primary
Mathematical Concepts in Children.
American Journal of Public Diplomacy and International
Studies (2993-2157)
,
1
(10), 138-143.
16.
Сайфуллаева,
Н.
Б.
(2023).
ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ДИДАКТИЧЕСКИХ
ИГРОВЫХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ
ПО
МАТЕМАТИКЕ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ.
Проблемы педагогики
, (2 (63)), 15-17.
