JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Sitora Akbarovna Ikromova
Osiyo xalqaro universiteti Dotsenti p.f.f.d.(PhD)
KEKSA YOSHLI INSONLARDAGI STRESS HOLATLARINI BARTARAF
QILISHNING PSIXOLOGIK DETERMINANTLARI
Annotatsiya:
Mazkur maqolada keksa yoshli insonlarda uchraydigan stress holatlarini
kamaytirish va bartaraf qilishga oid psixologik determinantlar tahlil qilingan. Stressning kelib
chiqish sabablari, uni yengib o‘tish strategiyalari, shuningdek, psixologik yondashuvlarning
samaradorligi haqida fikr yuritilgan. Shuningdek, maqolada stress darajasini o‘lchash va tahlil
qilish bo‘yicha grafik va diagrammalarga ham o‘rin berilgan.
Kalit so‘zlar:
Keksa yosh, stress, psixologik determinant, psixoprofilaktika, emotsional
barqarorlik, moslashuvchanlik.
Kirish
Keksa yoshdagi insonlar hayotlarining kechki bosqichida turli salbiy psixologik omillarga duch
kelishadi. Bunga sog‘liqdagi o‘zgarishlar, ijtimoiy faollikning kamayishi, yolg‘izlik hissi va
hayotiy maqsadlarning yo‘qolishi kiradi. Bunday omillar stress holatlarini yuzaga keltiradi.
Stress esa o‘z navbatida, organizmga salbiy ta’sir ko‘rsatib, umumiy hayot sifatini pasaytiradi.
Shu sababli, ushbu yosh guruhida stressni kamaytirish va uni samarali yengib o‘tish yo‘llarini
aniqlash dolzarb hisoblanadi. Zamonaviy jamiyatda stress kundalik hayotning ajralmas qismiga
aylangan, ayniqsa yosh avlod uchun u jiddiy muammo hisoblanadi. Oʻqish, ish, shaxsiy
munosabatlar va kelajak haqidagi tashvishlar yoshli insonlarni doimiy ravishda stress holatiga
olib keladi. Bu holat ularning salomatligiga, motivatsiyasiga va umuman hayot sifatiga taʼsir
qiladi. Shu sababli, stressni bartaraf qilishning psixologik determinantlarini oʻrganish dolzarb
ahamiyat kasb etadi.
Asosiy qism
Stressning asosiy sabablari orasida yuqori raqobat, ijtimoiy bosim, moliyaviy noaniqlik va
shaxsiy qoniqishsizlik koʻrsatilishi mumkin. Psixologik jihatdan stressga qarshi kurashda
quyidagi determinantlar muhim rol oʻynaydi:
Emotsional barqarorlik – Bu insonning stressli vaziyatlarda oʻz his-tuygʻularini boshqarish
qobiliyatidir. Emotsional jihatdan barqaror shaxslar stressni yengib oʻtishda koʻproq
muvaffaqiyat qozonadi.
Moslashuvchanlik – Yangi sharoitlarga tez moslasha olish stressni kamaytiradi. Yosh odamlarda
moslashuvchanlikni rivojlantirish ularga hayotiy qiyinchiliklarni engib oʻtishga yordam beradi.
Ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash – Oilaviy, doʻstona va kasbiy aloqalar stressni yengillashtiradi.
Kuchli ijtimoiy tarmoqqa ega boʻlgan shaxslar kamroq depressiyaga uchraydi.
Oʻzini boshqarish qobiliyati – Maqsadli harakat qilish, vaqtni toʻgʻri taqsimlash va stressli
vaziyatlarni oldindan koʻrib chiqish yosh odamlarni stressdan himoya qiladi.
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
Stress holatining kelib chiqish omillari har bir kishida individual bo‘lishi mumkin. Keksa
yoshdagi insonlar orasida bu omillar ko‘pincha salomatlik muammolari, ijtimoiy ajralish,
moliyaviy qiyinchiliklar va yaqinlarining yo‘qotilishi bilan bog‘liq bo‘ladi.
Psixologik determinantlar sifatida quyidagi omillar ajratiladi:
1. Emotsional barqarorlik
2. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
3. Moslashuvchanlik darajasi
4. Hayotiy tajriba va shaxsiy e’tiqodlar
5. Stressga nisbatan kognitiv baho
Quyidagi diagrammada keksa yoshdagi insonlarning stress darajasi va ijtimoiy qo‘llab-
quvvatlash darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlik ko‘rsatilgan:
1-rasm. Ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash darajasi oshgan sayin, stress darajasi kamaymoqda.
Stress holatlarini yengib o‘tishda psixologik yordam ko‘rsatishning quyidagi shakllari samarali
bo‘ladi:
- Guruhli terapiyalar
- Individual suhbatlar
- Relaksatsiya texnikalari
- Ijtimoiy faoliyatlarni tashkil etish
- Kognitiv-harakatli terapiya
Ushbu usullar orqali keksa yoshli insonlarning psixologik barqarorligi oshiriladi va ular hayotga
ijobiy munosabat bilan qaray boshlaydilar.
Xulosa
Keksa yoshli insonlardagi stress holatlarini bartaraf etishda psixologik determinantlarning roli
katta. Ularni anglash va to‘g‘ri yondashuv asosida ishlash nafaqat stressni kamaytiradi, balki
JOURNAL OF IQRO – ЖУРНАЛ ИҚРО – IQRO JURNALI – volume 15, issue 01, 2025
ISSN: 2181-4341, IMPACT FACTOR ( RESEARCH BIB ) – 7,245, SJIF – 5,431
ILMIY METODIK JURNAL
shaxsning hayot sifati va psixologik farovonligini oshiradi. Bu esa o‘z navbatida jamiyatda ijobiy
muhitni shakllantirishga xizmat qiladi. Keksa yoshdagilar uchun maxsus psixoprofilaktik
dasturlarni ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish bugungi kunning muhim vazifalaridan biridir.
Keksa yoshli insonlardagi stress holatlarini bartaraf qilishda psixologik determinantlarni hisobga
olish zarur. Emotsional barqarorlik, moslashuvchanlik, ijtimoiy qoʻllab-quvvatlash va oʻzini
boshqarish qobiliyatlari stressni kamaytirishning asosiy omillaridir. Ushbu jihatlarni
rivojlantirish orqali yosh avlod sogʻlom va muvaffaqiyatli hayot kechirishi mumkin. Kelajakda
ushbu sohada chuqurroq tadqiqotlar oʻtkazish stressga qarshi samarali usullarni ishlab chiqishga
yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Икромова, С. А. (2024). ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ ПСИХОЛОГИИ В ЖИЗНИ
ЧЕЛОВЕКА. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 26-31.
2. Ikromova, S. A. (2024). INTELLEKT VA IQBOL: KOGNITIV PSIXOLOGIYA. Problems
and solutions at the stage of innovative development of science, education and technology, 1(2),
99-104.
3. Икромова, С. А. (2024). ОСНОВНЫЕ ОБЩИЕ ПОНЯТИЯ И ОСНОВНЫЕ
НАПРАВЛЕНИЯ ПСИХОЛОГИИ. Introduction of new innovative technologies in education
of pedagogy and psychology, 1(3), 20-25.
4. Икромова, С. А. (2024). ПСИХОЛОГИЧЕСКОЕ РАЗВИТИЕ МОЛОДЕЖИ И
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ КРИЗИСЫ. New modern researchers: modern proposals and
solutions, 1(2), 29-35.
5. Икромова, С. А. (2024). ПОЗНАВАТЕЛЬНЫЕ ПРОЦЕССЫ И ПАМЯТЬ
ЧЕЛОВЕКА. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 59-65.
6. Ikromova, S. A. (2024). PSIXOLOGIK SALOMATLIK VA UNING JAMIYATDAGI
ROLI. Problems and solutions at the stage of innovative development of science, education and
technology, 1(2), 93-98.
7. Икромова, С. А. (2024). КОНСУЛЬТИРОВАНИЕ И ТЕРАПИЯ ЛЮДЕЙ В
СОЦИАЛЬНОЙ СРЕДЕ. New modern researchers: modern proposals and solutions, 1(2), 8-14.
8. Икромова, С. А. (2024). ОТВЕТСТВЕННОСТЬ ПСИХОЛОГА. New modern researchers:
modern proposals and solutions, 1(2), 63-68.
9. Икромова,
С.
А.
(2024).
ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ
ПРОБЛЕМЫ
И
ИХ
РЕШЕНИЯ. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and
psychology, 1(3), 46-52.
10. Ikromova, S. A. (2024). PSIXOLOGIK YORDAMNING ASOSIY USULLARI:
MASLAHATLASHUV VA TERAPIYA. Problems and solutions at the stage of innovative
development of science, education and technology, 1(2), 87-92.
11. Ikromova, S. A. (2024). EMOTSIYALAR VA ULARNING PSIXOLOGIK
TA’SIRI. Problems and solutions at the stage of innovative development of science, education
and technology, 1(2), 105-110.
12. Ikromova, S. A. (2024). PSIXOLOGIK MUAMMOLAR VA ULARNING DAVOLASH
USULLARI. Problems and solutions at the stage of innovative development of science,
education and technology, 1(2), 75-80.
13. Икромова, С. А. (2024). ЭМОЦИИ И ИХ ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ ЭФФЕКТЫ. New
modern researchers: modern proposals and solutions, 1(2), 49-55.
