INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
59
SUN’IY INTELLEKTNING TA’LIMDAGI ROLI: IMKONIYATLARI VA
XAVFLARI
Qahramonova Lenora Ko'paysin qizi
Shahrisabz davlat pedogogika instituti talabasi
Email:Lenoraqahramonova@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15322420
Annotatsiya.
Maqolada ta'lim tizimida sun'iy intellektning roli va ta'sirini oshirish
masalasi tahlil qilinadi. Universitetlarda o‘qitish jarayoniga sun’iy intellektni
joriy etish, shuningdek, internet texnologiyalarini takomillashtirish zarurligi
belgilandi. Ta'lim sifatini oshirish uchun sun'iy intellektdan foydalanish
imkoniyatlari taqdim etilgan. Ta’lim tizimida neyron tarmoqlar va sun’iy
intellekt texnologiyalaridan foydalanish va takomillashtirish zarurligiga
e’tibor qaratilmoqda.
Kalit so'zlar :
sun’iy intellekt, AI ta’limda, zamonaviy texnologiyalar, onlayn
ta’lim, avtomatik baholash, raqamli o‘quv platformalar, AI imkoniyatlari, AI
xavflari, ta’limda sun’iy intellekt roli
Аннотация.
В стате анализируется вопрос повышения роли и
влияния искусственного интеллекта в систему образовании. Выявлена
необходимост внедрения искусственного интеллекта в процесс систему
обучения ВУЗов, а также усовершенствования Интернет-технологии.
Представлены возможности исползования искусственного интеллекта в
повышения качество обучения. Акцентирована внимание на вопрос о
необходимости исползования и совершенствования технологий
нейронных сетей и искусственного интеллекта в системе образовании
Ключевые слова
: искусственный интеллект, ИИ в образовании,
современные технологии, онлайн-обучение, автоматическая оценка,
цифровые образовательные платформы, возможности ИИ, риски ИИ, роль
искусственного интеллекта в образовании
Annotation.
The article analyzes the issue of increasing the role and
influence of artificial intelligence in the education system. The need for
introducing artificial intelligence into the process of teaching at universities,
as well as improving Internet technology, has been identified. The
possibilities of using artificial intelligence to improve the quality of
education are presented. Attention is focused on the need to use and
improve the technologies of neural networks and artificial intelligence in the
education system.
Keywords:
artificial intelligence, AI in education, modern technologies,
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
60
online learning, automatic assessment, digital learning platforms, AI
opportunities, AI risks, role of artificial intelligence in education
Zamonaviy texnologiyalar hayotimizning barcha sohalariga kirib
kelayotgani hech kimga sir emas. Xususan, sun’iy intellekt (AI – Artificial
Intelligence) so‘nggi yillarda ta’lim tizimiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda. Avval
oddiy o‘quv platformalari bo‘lgan bo‘lsa, hozirda AI asosidagi dasturlar
o‘quvchilarga individual yondashuv, darslarni avtomatik tahlil qilish, hatto
ularning bilish darajasiga moslashtirilgan mashg‘ulotlarni taklif qilish
imkoniyatiga ega bo‘lib qoldi.
Sun'iy intellekt jamiyatning barcha sohalarini o'zgartirmoqda va ta'lim
sohasi ham bundan mustasno emas. Texnologiya ko'plab mamlakatlarni
Singapur, Malayziya va Janubiy Koreya kabi ta'lim sohasiga texnologiya
iste'molini joriy etishga majbur qildi. Ta'limning kelajagi texnologiya va
uning yutuqlari bilan bog'liq, deyishimiz mumkin. Yana ilg'or mashinalar
ta'lim uchun yangi imkoniyatlar ochadi va yangi muammolarni yanada samarali
hal qiladi. AI sektori iqtisodchilar, siyosatshunoslar, harbiy maslahatchilar,
xavfsizlik bo'yicha ekspertlar va ta'lim mutaxassislarining e'tiborini tortmoqda.
Insonlar emas, balki mashinalar tomonidan namoyish etilgan aql sun'iy
intellekt (AI) deb nomlanadi. Odamlar yoki hayvonlar tomonidan namoyon
bo'ladigan aql ong va his-tuyg'ularga ega, boshqalari esa bunday
xususiyatlarga ega emas. AI atamasi birinchi marta 1955 yilda Jon Makkarti
tomonidan qo'llanilgan va u "mashinadan odam o'zini tutishi uchun oqilona
bo'ladigan tarzda o'zini tutishini talab qilish" deb ta'riflagan. [1]. 1950-yilda
Alan Tyuring hisoblash mashinalari bir kun kelib odamlar kabi fikr yuritishi
mumkin degan fikrni ommalashtirdi. U kelajakda avtomatik mashinalar
odamlar aql bilan qila olmaydigan hisob-kitoblarni amalga oshirishiga ishongan.
Hisoblash mashinalari ikkilik raqamlar bilan ishlaydi va asosiy savol ikkilik
hisob-kitoblar inson uchun qanday ma'noga ega bo'ladi.
Raqamli O‟zbekiston — 2030” Strategiyasini har tomonlama amalga
oshirishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlarni tashkil qilish hamda iqtisodiyot
tarmoqlari, ijtimoiy soha va davlat boshqaruvi tizimida sun‟iy intellekt
texnologiyalarini joriy qilish;
sun‟iy intellekt sohasida fundamental va amaliy ilmiy tadqiqotlarni olib
borish, raqamli texnologiyalarni rivojlantirishning ilmiy ekotizimini
shakllantirish;
sun‟iy intellekt texnologiyalari asosida boshqaruv va ishlab chiqarish
jarayonlarini avtomatlashtirish bo‟yicha innovatsion mahsulotlarni hamda
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
61
ularning modellari, algoritmlari va dasturiy ta‟minotini ishlab chiqish; sun‟iy
intellekt texnologiyalarini rivojlantirish bo‟yicha yetakchi xorijiy innovatsion va
ilmiy muassasalar bilan hamkorlikni yo‟lga qo‟yish va qo‟shma loyihalarni
amalga oshirish.
Sanoat va jamiyat asoslarini qurish bilan bir qatorda, reja “kelajak
poydevori sifatida ta‟limni isloh qilish va ilmiy-tadqiqot va ishlanmalar tizimini
qayta qurishni talab qiladi. Ta‟lim islohotiga kelsak, boshlang‟ich va o‟rta
ta‟limdan tashqari, shuningdek, ta‟limda sun‟iy intellekt bilan bog‟liq bo‟lgan
ta‟lim, boshqacha aytganda, “matematika, ma‟lumotlar fanlari va AI” ta‟limi
qanday bo‟lishi kerakligi ko‟rsatilgan.
AI strategyasi 2030 raqamli O‟zbekistonda tadqiqot va ishlanmalar tizimini
rekonstruksiya qilish “kelajak uchun poydevor yaratish” sifatida ham
ko‟rsatilgan, ammo bu yerda biz “universitetlar, texnikumlar va kollejlar”dagi
ta‟lim islohotining konturini tushuntiramiz”. Bundan tashqari, materialda
batafsil aniq raqamlrda tushuntirish yo‟qligi sababli, noto‟g‟ri talqin qilish yoki
noto‟g‟ri baholash mumkin.
AI yordamida talabalarning o‘zlashtirish darajasini kuzatish, ularga kerakli
bilimlarni aniqlash, til o‘rganish va bilim darajasini oshirish osonlashdi. Masalan,
Duolingo singari dasturlar sun’iy intellekt asosida har bir foydalanuvchining
yutuq va xatolarini tahlil qilib, unga mos mashqlar beradi. Coursera yoki Khan
Academy kabi platformalar esa dunyoning eng ilg‘or universitetlaridagi
bilimlarni har kimga yetkazmoqda., AI o‘qituvchilar ishini ham ancha
yengillashtirmoqda. Avtomatik baholash tizimlari, test tahlillari va
o‘quvchilarning rivojlanish darajasi haqida tahliliy ma’lumotlar pedagoglarga
katta yordam bermoqda. Bu esa o‘qituvchiga ko‘proq individual yondashuv,
ijodkorlik va dars sifatiga e’tibor qaratish imkonini beradi.
SI o‘quvchilarning bilim olish tezligini, qiziqishlarini tahlil qiladi va ular
uchun eng mos o‘quv materiallarini tavsiya etadi. Shu bilan birga, o‘qituvchilarga
ham yordamlashadi – darslarni rejalashtirish, testlar tuzish, talabalarni tahlil
qilish kabi ishlarni avtomatlashtiradi.
Imkoniyatlari
1. Individual yondashuv: Har bir o‘quvchiga mos o‘quv dasturini yaratadi.
2. Tez va adolatli baholash: Avtomatik tizimlar inson xatolarini
kamaytiradi.
3. Doimiy mavjudlik: SI 24/7 ishlaydi, o‘quvchilarga istalgan vaqtda
yordam beradi.
4. Ta’limda tenglik: Masofaviy ta’lim orqali dunyoning istalgan nuqtasidagi
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
62
insonlar sifatli bilim olishi mumkin. Sun’iy intellekt Turing testining konsepti
bilan boshlangan va rivojlandi. Turing testining asoschisi
Alan Turing 1950-yillarda “Computing Machinery and Intelligence” nomli
maqolasida sun’iy zehniy tuzumlar haqida so‘z yuritdi. U Turing testini tashkil
qilish orqali, kompyuter tuzumlarining insonlarga o‘xshash fikrlash va muloqot
qilish qobiliyati bilan o‘rtacha insonni tushuntirishni taklif qildi. Amaldagi ilk
sun’iy intellekt loyihasi deb e’lon qilingan ma’lumotlar bo‘yicha bir qancha
munosabatlar mavjud. Lekin, 1956-yil “Dartmouth Conference” orqali, sun’iy
intellekt sohasi rasmiy tarzda tanitildi. Bu konferensiyada, sun’iy intellekt
sohasini o‘rganish va undagi rivojlanishni rag‘batlantirish maqsadida xizmat
qilish uchun loyihalar qo‘llanishini bildirdilar.
Amaldagi ilk sun’iy intellekt loyihasi deb hisoblanadigan tajriba, IBM
tomonidan yaratilgan “IBM 701” kompyuterining 1956-yilda kelib chiqishi va
boshqa chora-tadbirlarda ishlatilishi hisoblanadi. Bu kompyuter asosan
hisoblash va statistika jarayonlarida foydalanilgan edi, lekin u turing testini
o‘tkazish yoki insonlarga o‘xshash fikrlash qobiliyatiga ega emas edi.
Keyinchalik, sun’iy intellekt sohasidagi rivojlanishlar va loyihalar, turli sohalarda
foydalanilayotgan tuzumlar va algoritmalar orqali olib borilgan. IBMning “Deep
Blue” kompyuteri 1997-yilda shahmatda dunyo chempioni Garry Kasparovni 3:5
2:5 hisobda yengishi sun’iy intellektning o‘ta muhim darajada rivojlanishi
haqida misol sifatida keltiriladi. Bundan tashqari, sohalarning kengayishi, ish
joylarida tizimlarni avtomatlashtirish, turli sohalarda tahlil qilish va o'rganish,
transport tizimlarini boshqarish ta’limdagi masofaviy ta’lim tizimlari, korxona
ishchilarini baholash tizimi (KPI) va boshqa ko'plab sohalarda rivojlanayotgan
sun'iy
intellekt
loyihalari
mavjud.
Sun'iy
intellektning
ta'limga
integratsiyalashuvi biz o'rganish va o'qitish uslubimizni tubdan o'zgartirishi
mumkin. Sun'iy intellekt o'quvchilarga shaxsiylashtirilgan ta'lim tajribasi, aniq
va samarali baholash, maqsadli yordam va fikr-mulohazalarni taqdim etishi
mumkin. Biroq, sun'iy intellektning mumkin bo'lgan tuzoqlarini ko'rib chiqish va
uning mas'uliyatli va axloqiy tarzda amalga oshirilishini ta'minlash juda
muhimdir. Sun'iy intellektning ta'limga integratsiyalashuviga ehtiyotkorlik bilan
yondashish va uning afzalliklari va kamchiliklari o'rtasida muvozanatni saqlash
kerak, bu talabalar va butun ta'lim tizimi uchun foydali bo'lishi kerak. O'yinlar va
teoremani isbotlash - bu kompyuterlarni odamlar kabi mantiqiy yoki aqlli
fikrlashga majburlashning dastlabki urinishlari. AI ko'pincha muammoni hal
qilish va o'rganish kabi inson ongi bilan bog'liq usullarda kognitiv funktsiyalarni
bajara oladigan mashinalarga ishora qiladi [2, p. 2].
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
63
Xulosa qilib aytganda, sun'iy intellekt ko'plab sohalarga ta'sir ko'rsatdi va
ulardan biri ta'limdir. Bu repetitorlik yoki o'qitish va o'rganishning zamonaviy
usuli bo'lib, o'rganish bilan bog'liq ko'plab muammolarni hal qila oladi. [3] Bu
kontentning mavjudligi, o'qituvchilarning etishmasligi kabi muammolarni hal
qilishi mumkin, bu erda talaba stresssiz va boshqalarga ta'sir qilmasdan
o'rganishi mumkin. Ta'lim sohasida sun'iy intellektni joriy etish va qabul qilish
muqarrar. Sun'iy intellekt texnologiyalari faqat aqlli ta'lim, repetitorlik tizimlari
va ijtimoiy robotlar bilancheklanmaydi; virtual fasilitator, onlayn ta'lim muhiti,
o'rganishni boshqarish tizimlari va o'quv tahlillari kabi ko'plab boshqa aqlli
texnologiyalar mavjud bo'lib, ular ham ushbu sektorga katta hissa qo'shmoqda.
[4]
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Astratova G.V. (2021). Tsifrovizatsiya i klyuchevye meynstrimy razvitiya
vysshego obrazovaniya [Oliy ta'limni raqamlashtirish va asosiy asosiy
rivojlanish] Ijtimoiy va ekotizimning iqtisodiy rivojlanishi uchun raqamli
kontent. 16-19.
2. Ahmad, M.F.; Gapar, WRGWA Malayziya oliy ta'limida sun'iy intellekt davri:
o'z-o'zini kashf qilish ta'limi uchun aralash haqiqat moddiy ta'lim tizimidagi
ta'sir va muammolar (SEE). Procedia kompyuter. ilmiy 2019, 163, 2-10.
3. Ernazarov, D. (2020). ЁШЛАРДА Ахборот истеъмоли маданиятини
шакллантиришнинг баъзи жихдтлари. Архив научных исследований.
4. Ernazarov, D. (2020). Ёшлар ва Интернет (ижтимоий-фалсафий тахлил).
Архив научных исследований.
5. https://lex.uz/docs/-5297046#-5297465 November, 2022 Multidisciplinary
Scientific Journal
6.UNESCO (2021). AI and Education: Guidance for policy-makers.
https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000376709
7.Aralovna, Ochilova Guzal, et al. "Ecological globalization and its social place in
the globalization system of processes." Journal of Survey in Fisheries Sciences
10.1S (2023): 5000-5006.
8.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL GLOBALIZATIAON,
THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION BECOMES A PRIORITY
//American Journal Of Social Sciences And Humanity Research. – 2024. – Т. 4. –
№. 07. – С. 30-35.
9.Omonov, Bakhodir Nurillaevich, Go‘zal Aralovna Ochilova, and Sitora
Ayonovna Azamova. "SPECIFIC CHARACTERISTICS OF THE ECOLOGICAL
ENVIRONMENT IN UZBEKISTAN." World of Scientific news in Science 1.3
(2023): 15-28.
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
64
10.Ayonovna, Azamova Sitora. "The Need for the Formation of Environmental
Education and Upbringing in Young People in the Conditions of Environmental
Globalization." Global Scientific Review 13 (2023): 7-10.
11.Ayonovna, Azamova Sitora, and Pirimov Lerik Xudoyberdi o’g’li. "EKOLOGIK
MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHDA EKOLOGIK OMIL TUSHUNCHASI ‘."
TADQIQOTLAR. UZ 40.4 (2024): 135-139..
12.Ayonovna A. S. IN THE CONTEXT OF ENVIRONMENTAL GLOBALIZATION,
THE NEED FOR ENVIRONMENTAL EDUCATION BECOMES A PRIORITY
//American Journal Of Social Sciences And Humanity Research. – 2024. – Т. 4. –
№. 07. – С. 30-35..
13.Shakhrisabz A. S. A. THE USE OF THE SCIENTIFIC HERITAGE OF ORIENTAL
SCIENTISTS IN THE FORMATION OF ECOLOGICAL CULTURE AMONG
SCHOOLCHILDREN IN THE CONTEXT OF ECOLOGICAL GLOBALIZATION
//International Scientific and Current Research Conferences. – 2024. – С. 94-97.
14.Azamova S. EKOLOGIK TA’LIM VA TARBIYANING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI //Talqin va tadqiqotlar. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
