INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
86
GLOBAL MAJBURIY MIGRATSIYA : ZAMONAMIZNING SIYOSIY
INQIROZIGA FALSAFIY YECHIM
Paxriddinov Umidjon Mo‘minovich
FarDU tadqiqotchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15535244
Annotatsiya:
mazkur maqolada global majburiy migratsiya keltirib
chiqargan siyosiy inqirozning sabablari, oqibatlari falsafiy asosida tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar:
migratsiya tendentsiyalari, immigratsiya siyosati, vertikal
boshqaruv, ksenofobik munosabatlar
Аннотация:
в данной статье на философской основе анализируются
причины и последствия политического кризиса, вызванного глобальной
вынужденной миграцией.
Ключевые слова:
миграционные тенденции, иммиграционная
политика, вертикальное управление, ксенофобские настроения
Annotation:
this article analyzes the causes, consequences of the political
crisis caused by Global forced migration on a philosophical basis.
Keywords:
migration trends, immigration policy, vertical management,
xenophobic attitudes
Bugungi kunda aholi har qachongidan ham ko'proq uylarini tark etishga
majbur bo‘lmoqda. Buning asosiy sabablari xalqaro mojarolar dunyo bo'ylab
chastotasi va intensivligi oshdi. Bundan tashqari, davlatlar o‘rtasida notekkis
yuksalishi, urbanizatsiya, gumanitar kirishni cheklash , xalqaro gumanitar
huquqning buzilishi va iqlim o'zgarishi migratsiya tendentsiyalarini yanada
kuchaytirdi Ushbu o'zgarishlar davom etar ekan, inson huquqlarini himoya
qilish va asosiy ehtiyojlarni qondirish majburiy migrant aholi uchun tobora qiyin
bo'lib bormoqda. Ushbu murakkab masalani hal qilish uchun biz siyosiy
harakatlarga rahbarlik qiladigan va majburiy migratsiyaga nisbatan
insonparvarroq munosabatni rivojlantiradigan falsafiy asoslarni o'rganishimiz
kerak. Bular quyidagilar:
1. Inson huquqlari va qadr-qimmati:
inson huquqlari, bu har bir
insonning millati, yashash joyi, jinsi, etik kelib chiqishi yoki boshqa
xususiyatlaridan qat'iy nazar unga taalluqli bo‘lgan huquqlar majmuidir [1].
Barcha odamlar har qanday kamsitilishlarsiz, teng darajada inson huquqlariga
egadir. Bu huquqlar bir-biri bilan o’zaro bog‘liq va bir-biridan ajralmasdir.
Majburiy migratsiya uchun har qanday hal qiluvchi universal inson huquqlari
tan hisoblanadi. Immanuil Kant kabi faylasuflar shaxslarga faqat maqsad vositasi
sifatida emas, balki o'zlarida maqsad sifatida munosabatda bo'lishni targ'ib
qiladilar. Kantning ta'limotiga ko'ra, shartsiz yaxshi bo'lgan yagona narsa
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
87
"yaxshi iroda"dir. Yaxshi iroda - bu axloqiy talablar tomonidan to'liq belgilangan
irodadir. Bu tushuncha oddiy "yaxshi odam" yoki "yaxshi niyatli shaxs"
tushunchasiga yaqin hisoblanadi [2]. Ushbu istiqbol mamlakatlarni
muhojirlarning xavfsizlik, boshpana va munosib hayotga bo'lgan huquqlarini
ta'minlash orqali ularning qadr-qimmatini himoya qilishga majbur qiladi.
2. Birdamlik va Adolat:
birdamlik prinsipi muhtojlarni qo'llab-quvvatlash
uchun jamoaviy javobgarlikni talab qiladi. Faylasuf Jon Rolsning adolat
nazariyasi resurslar va imkoniyatlarni taqsimlashda adolat va tenglikni
ta'kidlaydi. Majburiy migratsiya sharoitida bu boy davlatlar uchun og'ir
vaziyatlardan qochganlarga yordam berish, yukni teng ravishda bo'lishish uchun
axloqiy majburiyatga aylanadi. Jon Rolsning adolat tamoyillari hamkorlik erkin
va teng huquqli deb hisoblangan barcha fuqarolar uchun adolatli bo'lishi
kerakligi haqidagi markaziy liberal g'oyalarni ifodalaydi. Uning bu
tushunchalarga bergan o'ziga xos talqinini salbiy va ijobiy tezisning
kombinatsiyasi sifatida ko'rish mumkin [3].
3.
Hikoya va o'ziga xoslik:
muhojirlar va qochqinlarning hikoyalari
ko'pincha siyosiy nutqda chetga suriladi. Falsafiy jihatdan ularning rivoyatlarini
tushunish empatiyani kuchaytirishi va ksenofobik munosabatlarga qarshi
chiqishi mumkin. Statistika ortidagi insoniyatni tan olib, jamiyatlar o'zlarining
shaxsiyatlarini yanada inklyuziv va rahmdil qilib o'zgartirishi mumkin.
Ushbu falsafiy tushunchalarni amalga oshirish aniq siyosiy harakatlarni
talab qiladi: siyosatni isloh qilish: mamlakatlar immigratsiya siyosatini
gumanitar masalalarni faqat xavfsizlikka asoslangan yondashuvlardan ustun
qo'yish uchun isloh qilishlari kerak. Bunga soddalashtirilgan boshpana
jarayonlari va oilani birlashtirish qoidalari kiradi. Misol uchun xorijda vaqtincha
mehnat faoliyatini amalga oshirish jarayonlari samaradorligini oshirish, sohada
yagona vertikal boshqaruv tizimini joriy etish hamda mas’ul davlat
organlarining aniq vazifalari va javobgarligini belgilash maqsadida: “Migratsiya
jarayonlarini boshqarish tizimini isloh qilish bo‘yicha birinchi navbatdagi chora-
tadbirlar to‘g‘risida” O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 17-
oktabrdagi PF-162-sonli farmoniga ko’ra xorijda mehnat faoliyatini amalga
oshiruvchi shaxslarni qo‘llab-quvvatlash hamda ularning huquq va manfaatlarini
himoya qilish jamg‘armasini Agentlikka o‘tkazish hamda uning negizida yuridik
shaxs maqomiga ega bo‘lmagan Migratsiya jamg‘armasi tashkil etildi [3].
Xalqaro hamkorlik: davlatlar majburiy migratsiyaning asosiy sabablarini
hal qiluvchi global doirada hamkorlik qilishlari kerak. Bu mojarolarni hal qilish,
iqlim o'zgarishini yumshatish va ko'p sonli muhojirlarni ishlab chiqaradigan
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
88
mintaqalarda barqaror rivojlanishga sarmoya kiritishni o'z ichiga oladi.
O'zbekiston Respublikasi tomonidan bugungi kunga qadar qabul qilingan
migratsiya borasidagi asosiy hujjatlar – xalqaro mehnat Tashkilotining 97 va
143- sonli konvensiyalari va 1990 yil 18 dekabrda BMT Bosh Assambleyasining
45/158 rezolyusiyasi bilan qabul qilingan "mehnat migrantlari va ularning oila
a'zolarining haq-huquqlarini himoya qilish to'g'risida"gi xalqaro konventsiyasi
[2 b. 5] mohiyatan noqonuniy yo'llar bilan migratsiya kirib borishning oldini
olishga qaratilgan [12 b. 6]. O'zbekiston Respublikasi XMT ning teng huquqli
a'zosi sifatida o'zining 2014-2016 yillarga mo'ljallangan munosib mehnat
bo'yicha dasturini qabul qilgan [14 b. 7]. Ushbu dasturda ijtimoiy sheriklar –
O'zbekiston Respublikasi hukumati, O'zbekiston kasaba uyushmalari
federatsiyasi va savdo-sanoat palatasining halqaro mehnat tashkiloti bilan
hamkorlikdagi maqsadi – mamalakatdagi barcha ayollar va erkaklarni munosib
mehnat bilan ta'minlash ekanligi ko'rsatilgan. [8].
Ommaviy nutq: migratsiya atrofidagi rivoyatni o'zgartirish juda muhimdir.
Ommaviy axborot vositalari va siyosiy rahbarlar faqat qiyinchiliklarga e'tibor
qaratishdan ko'ra, barqarorlik va hissa haqidagi hikoyalarni targ'ib qilishlari
kerak. Bu stereotiplarga qarshi kurashishga yordam beradi va yanada
mehmondo'st muhitni yaratadi.
Global majburiy migratsiyaning siyosiy inqirozi falsafiy tamoyillarga
asoslangan mulohazali javobni talab qiladi. Inson huquqlari, birdamlik va
migrantlar haqidagi rivoyatlarni chuqur anglash orqali biz ushbu inqirozga
nisbatan insonparvarroq yondashuvni rivojlantirishimiz mumkin. Bu shunchaki
chegaralarni boshqarish haqida emas; bu bizning umumiy insoniyligimizni tan
olish va har bir inson qadr-qimmat va xavfsizlik bilan yashash huquqiga ega
bo'lgan dunyo tomon harakat qilishdir. Shunday qilib, biz nafaqat ko'chirilgan
shaxslarning bevosita ehtiyojlarini qondiramiz, balki yanada adolatli va rahmdil
global jamiyat uchun zamin yaratamiz.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Инсон ҳуқуқлари: Парламент аъзолари учун қўлланма. - Тошкент:
Baktria press, 2019.
2. Allison, Henry, 2011, Kant’s Groundwork for the Metaphysics of Morals: A
Commentary, Oxford: Oxford University Press.
3. Джон Ролз. 1971. Теория справедливости.
4. https://lex.uz/docs/-7170458
5. Қодирова З.А. Ишчи кучини экспорт қилувчи мамлакатларда меҳнат
миграциясининг халқаро миқёсда тартибга солиниши. // «Иқтисодиёт ва
INNOVATIVE RESEARCH IN SCIENCE
International scientific-online conference
89
инновацион технологиялар » илмий электрон журнали. № 3, май-июнь,
2015. – Б. 2.
6. Муйдинов Д.Н. Ҳозирги замон миграцион жараёнларнинг жамият
барқарорлигига таъсири (Германия Федератив Республикаси мисолида).
Сиёс. фан. фалс. докт. (PhD) автореф. дисс. .....–Тошкент: Ўзбекистон миллий
университети, 2019. -14-бет.
7. Программа по достойному труду Республики Узбекистан на 2014-2016
годы // https://www.ilo.org/global/lan
8. Salimov Sh.Yu. “Mehnat migratsiyasi bo‘yicha xalqaro hamkorlik masalalari”
Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences
(E)ISSN: 2181-1784 5(2), Feb., 2025
