YAPON TILI TARIXI HAMDA KANJILARNING KELIB CHIQISHIDAGI O'XSHATISHLAR

J

ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd

Scientific

Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9

Volume 1, Issue 3, Series A 2025

9

YAPON TILI TARIXI HAMDA KANJILARNING KELIB

CHIQISHIDAGI O'XSHATISHLAR

O`zbekiston Davlat Jahon tillari universiteti

Sharq filologiyasi fakulteti, FYAP 2410-guruh talabasi

Xolboyeva Farangiz Ibrohim qizi

khfarangiz95@gmail.com

+998910212806

Annotatsiya:

Ushbu maqolada yapon tili tarixi va uning hozirga qadar

rivojlanish bosqichlari haqida ma'lumot berilib, undagi asosiy ro`l o`ynaydigan va

suhbatda , kundalik hayotda ko`p ishlatiladigan kanji(iyeroglif) larning kelib

chiqishi asli o`xshatishlardan ekanligi va

月

(

がつ

)oy kanjisi namuna sifatida yoritib

berilgan.

Kalit so'zlar:

Hiragana, katakana, pinyin, yapon tili, xitoy modeli.

Yapon tili - Yaponiyada keng tarqalgan va yagona rasmiy tili hisoblanadi .

Ushbu tilda so`zlashuvchilar dunyo bo`yicha taxminan 126-128 millionni tashkil

qiladi. Yapon tili boshqa tillardan o`ziga xos noyob xususiyatlari bilan farq qiladi.

Bundan tashqari tilning asosiy xususiyati shundan iboratki, u yapon xalqining

nazokatli va an'anaviy madaniyatiga moslashgan.

Yapon tilining yozuvi - 3 xil yozuv tizimi orqali ifodalaniladi va ular:

hiragana, katakana va kanji(iyeroglif). Hiragana va katakana fonetik yozuv

hisoblanib, yapon tilining o`ziga xosligini oshirib, undagi nutqning yanada boy va

xilma-xil bo'lishiga imkon yaratadi.Kanji esa xitoycha belgilardan olingan.

Grammatikasi ham o`ziga xos , ya'ni jumla tuzilishi subjekt - ob'ekt - fe'l tartibiga

amal qiladi.

1

1

Tsujimura, Natsuko “Yapon tilshunosligiga kirish” (1996)

J

ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd

Scientific

Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9

Volume 1, Issue 3, Series A 2025

10

Hiragana

- Hiragana alifbosi dastlabki yapon yozuvlaridan

biri hisoblanadi va rivojlanishining boshlanishi VIII asrga to`g`ri

keladi.. Hiragana xitoy kanjidan kelib chiqqan bo`lishiga qaramay

yapon tilining o`zining talaffuzi va grammatik qoidalariga

moslashtirilgan. Hiragana alifbosi yapon tilining asosiy grammatik elementlarini,

shuningdek, so`zlarning talaffuzini ifodalash uchun keng qo'llaniladi.

2

Katakana

- Katakana alifbosi ham VIII- IX-asrlarda shakllandi. U Xitoy

yozuviga asoslangan, biroq uning maqsadi asosan xorijiy so'zlar va terminlarni

ifodalashdir. Katakana, shuningdek, onomatopeik so`zlarni va shaxs nomlarini

yozishda ham qo`llaniladi.

3

Kanji (yaponcha

漢字

, Kanji) yapon yozuviga asoslangan va o`girilgan

Xitoycha logografik elementlar ya'ni ideogrammaning bir turi hisoblanadi.Kanji

atamasi yapon tilida tom maʼnoda „Kan belgilari“ degan maʼnoni anglatadi. U yapon

tilida anʼanaviy xitoy tilidagi kabi bir xil belgilar yordamida yozilgan va ikkalasi

ham xitoy tilida hanzi (anʼanaviy xitoycha:

漢字

; soddalashtirilgan xitoycha:

汉字

;

pinyin: hànzì; lit. „Kan belgilar“) deb nomlanuvchi belgilar yozish tizimiga ishora

qiladi. . Yaponiyada xitoy belgilaridan sezilarli darajada foydalanish birinchi marta

miloddan avvalgi V asrda qo`llanila boshlandi va shundan beri yapon madaniyati,

tili, adabiyoti, tarixi va yozuvlarini shakllantirishga katta taʼsir ko`rsatdi Kanji

zamonaviy yapon yozuv tizimida ikkita yapon alifbosi hiragana va katakana bilan

birga ishlatiladi va turli ma'noli ko'plab so'zlarni yaratishda xizmat qiladi.Belgilar

yaponcha talaffuzga ega; ko`pchiligida ikkita, bittasi xitoycha tovushga

asoslangan.Yapon nomlarida va umumiy muloqotda ishlatiladigan 3000 ga yaqin

kanji mavjud va ko`pchiligining paydo bo`lishiga tegishli o`xshatishlar mavjud.

4

2

Tsujimura, Natsuko (1999) Yapon tilshunosliga bo‘yicha qo‘llanma

3

Takashi Tokeida “Yapon tili tarixi”

4

James.W.Heisig.(1987) "Kanjini eslash"

J

ournаl of Аnаlyticаl Synergy аnd

Scientific

Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9

Volume 1, Issue 3, Series A 2025

11

Masalan,

OY

kanjisi

Oy

がつ

(gatsu),

つき

(tsuki) "

月

"⁸

Ushbu kanji oyning kraterlari bilan bo`lgan tasviridan kelib chiqqan

va nafaqat fazoviy jism- oyni balki, vaqt birligi oy ni ham belgilab keladi.

Xulosa qilib aytganda,

yapon tilining rivojlanishi mifozauriy(afsonaviy,

madaniy) tarix bilan bog'liq bo'lib, u Xitoydan olingan ta'sir sabab

kanji(iyeroglif)lar yapon tiliga kirib keladi. Kanjilarning kelib chiqishidagi

o`xshatishlar ularni suhbatda , yozuvda foydalanishning osonlashuvini keltirib

chiqaradi. Bundan tashqari yapon tilini yangi o`rganuvchilarning unga bo`lgan

qiziqishini oshirib , o`rganish jarayonini bir muncha yengillashtirib beradi va yapon

tilining global muloqotda o`z o`rnini mustahkamlashiga yordam beradi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:

1.

Heisig, J. W. (1987). Remembering the Kanji. Honolulu: University of Hawaii

Press.

2.

Takashi, T. (n.d.). History of the Japanese Language. [Publisher's information

missing].

3.

Tsujimura, N. (1996). An Introduction to Japanese Linguistics. Oxford:

Blackwell Publishing.

4.

Tsujimura, N. (1999). A Handbook of Japanese Linguistics. Oxford:

Blackwell Publishing.

5.

Tofugu.

(n.d.).

Learn

Japanese.

Retrieved

from

https://www.tofugu.com/learn-japanese/

6.

Japanese

Language.

(n.d.).

Retrieved

from

https://www.japaneselanguage.com

7.

Japanese

Language

School.

(n.d.).

Retrieved

from

https://www.japaneselanguageschool.com