JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
216
216
MAKTAB O’QUVCHILARINI MUSIQA FANIGA QIZIQTIRISH
Shaxobiddinova Aziza Shavkatjon qizi
Andijon Davlat Pedagogika instituti
Annotatsiya.
Mazkur maqolada maktab o‘quvchilarini musiqa faniga
qiziqtirishning zamonaviy pedagogik mexanizmlari o‘rganilgan. Tadqiqotda kognitiv-
emotsional yondashuv, interaktiv ta'lim texnologiyalari va musiqiy refleksiya
usullaridan foydalanilgan. Ish davomida tajriba-sinov metodlari, sifatli kuzatuv hamda
yarimstrukturaviy intervyu asosida o‘quvchilarning musiqaga nisbatan munosabati va
motivatsiya darajalari tahlil qilingan. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, musiqa darslarini
integrativ yondashuv asosida tashkil etish, o‘quvchilarda nafaqat estetik didni
shakllantiradi, balki ularning ijtimoiy-emotsional rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir
ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar
. Musiqa ta’limi, o‘quvchilarda qiziqish uyg‘otish, kognitiv-
emotsional yondashuv, interaktiv metodlar, motivatsiya, estetik tarbiya, musiqa
psixologiyasi
Аннотация.
В данной статье рассматриваются современные педагогические
механизмы повышения интереса школьников к урокам музыки. В исследовании
использованы
когнитивно-эмоциональный
подход,
интерактивные
образовательные технологии и методы музыкальной рефлексии. На основе
экспериментальных
методов,
качественного
наблюдения
и
полуструктурированных интервью был проведён анализ отношения учащихся к
музыке и уровня их мотивации. Результаты анализа показывают, что
организация уроков музыки на основе интегративного подхода способствует не
только формированию эстетического вкуса, но и положительно влияет на
социально-эмоциональное развитие учащихся.
Ключевые слова.
Mузыкальное образование, формирование интереса
учащихся, когнитивно-эмоциональный подход, интерактивные методы,
мотивация, эстетическое воспитание, психология музыки
Abstract.
This article explores modern pedagogical mechanisms for increasing
school students’ interest in music education. The research employs cognitive-
emotional approaches, interactive teaching technologies, and methods of musical
reflection. Through the use of experimental methods, qualitative observation, and
semi-structured interviews, students’ attitudes toward music and their levels of
motivation were analyzed. The analysis reveals that organizing music lessons based on
an integrative approach not only cultivates aesthetic taste but also positively influences
students’ socio-emotional development.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
217
217
Keywords.
Music education, fostering student interest, cognitive-emotional
approach, interactive methods, motivation, aesthetic upbringing, music psychology
Kirish.
Zamonaviy ta'lim tizimida musiqa fani nafaqat estetik tarbiyaning, balki
shaxsning intellektual va emotsional rivojlanishining ajralmas omili sifatida e'tirof
etilmoqda. Psixologik-pedagogik tadqiqotlar (Jensen, 2001; Hallam, 2010) shuni
ko‘rsatadiki, musiqiy ta'lim bolalarning xotira, diqqat, ijodiy tafakkur hamda empatiya
qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Shunga qaramay, amaliyotda
maktab o‘quvchilarining musiqa faniga qiziqishi yetarli darajada yuqori emasligi, ko‘p
hollarda bu darsning ikkinchi darajali deb qabul qilinishi, o‘quvchilarda ichki
motivatsiyaning
sustligi
va
metodik
yondashuvlarning
eskirganligi
bilan
izohlanadi.Bugungi kunda fanlararo integratsiya, multimediaviy vositalardan
foydalanish, interaktiv metodlar va kognitiv-emotsional yondashuvlar orqali musiqaga
bo‘lgan munosabatni tubdan o‘zgartirish imkoniyati mavjud. Chunki musiqa bu
faqatgina ijro emas, balki tilsiz muloqot, madaniy identitet va ijtimoiy uyg‘unlik
vositasi sifatida ham qaraladi. UNESCO ma’lumotlariga ko‘ra (2023), umumiy
musiqiy savodxonlik darajasi baland bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy hamkorlik va
madaniy bag‘rikenglik yuqoriroq bo‘ladi. Shu bois, o‘quvchilarni musiqa faniga
qiziqtirish faqat did tarbiyasi emas, balki keng qamrovli tarbiyaviy-ma'rifiy vazifa
sifatida ko‘rilmog‘i lozim
1
.
Asosiy qism.
Musiqa ta’limi shunchaki san’atga oid bilimlarni uzatish emas,
balki o‘quvchining ruhiy dunyosini shakllantirish, emotsional sezuvchanligini
rivojlantirish va ijtimoiy moslashuvchanligini kuchaytirish vositasidir. Xususan,
nevropsixologik tadqiqotlar (Hanna-Pladdy & Mackay, 2011) musiqiy mashg‘ulotlar
inson miyasining chap va o‘ng yarim sharlari o‘rtasida neyron aloqalarni
kuchaytirishini isbotlagan. Bu esa, o‘z navbatida, o‘quvchilarda murakkab kognitiv
operatsiyalar xotira, mantiqiy fikrlash, til qobiliyatlari va ijodiy yondashuvlarni
rag‘batlantirishini anglatadi.
Ta’lim metodikalarida musiqiy darslarni faqat ashula aytish yoki cholg‘u chalish
bilan cheklab qo‘yish, fanning potensial imkoniyatlarini sezilarli darajada pasaytiradi.
Shuning uchun hozirgi bosqichda kognitiv-emotsional va kommunikativ yondashuvlar
ustuvorlik kasb etmoqda. Masalan, o‘quvchi uchun tanlangan musiqa asarining tarixiy
konteksti, muallif hayoti va asar orqali ifodalangan ijtimoiy-falsafiy g‘oyalarning
tahlili, musiqa darsini nafaqat tingloviy, balki tafakkuriy jarayonga aylantiradi. Bunday
yondashuv orqali o‘quvchi o‘z estetik dunyoqarashini nafaqat passiv qabul qilish, balki
uni faol muloqot orqali ifodalash imkoniga ega bo‘ladi
2
.
Interaktiv metodlardan, jumladan, role-play, creative listening, music
1
Karimova, N. Musiqa ta’limida zamonaviy pedagogic texnologiyalar., Toshkent:Innovatsiya,2018,193 b.
2
Ro’ziyeva, D. Musiqiy tarbiyaning psixologik asoslari. Toshkent: Barkamol Avlod, 2014,165 b.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
218
218
interpretation through movement kabi uslublar yordamida o‘quvchilarda musiqaga
individual yondashuv, talqin qilish, va shaxsiy munosabat bildirish kompetensiyalari
shakllantiriladi. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligining 2023-yilgi
metodik tavsiyalarida ta’kidlanishicha, musiqiy bilim va ko‘nikmalar o‘quvchilarning
emotsional intellektini rivojlantirishda strategik vosita sifatida qaralmoqda. Shu
jihatdan, musiqa fanining psixopedagogik salohiyati hali to‘liq ishga solinmagan
ilmiy-resurs sohalaridan biri bo‘lib qolmoqda.
Amaliy tadqiqotlar ham bu holatni tasdiqlaydi. Xususan, Toshkent shahri
maktablarida o‘tkazilgan eksperimental sinov darslari natijalariga ko‘ra, innovatsion
metodlar bilan tashkil etilgan musiqa mashg‘ulotlaridan so‘ng o‘quvchilarning 78 foizi
ushbu fandan ijobiy taassurot olganini, 65 foizi esa darsdan keyin mustaqil musiqa
tinglashga moyillik bildirganini ko‘rsatdi. Ushbu ko‘rsatkichlar musiqa fanining
o‘quvchilar hayotidagi ta’sirchan kuchini yanada chuqurroq anglash zarurligini
ko‘rsatadi. Shuningdek, musiqaga bo‘lgan qiziqishni shakllantirishda o‘quvchilarning
ijtimoiy muhitga integratsiyalashuv darajasi va madaniy kapitalining roli ham
beqiyosdir. Bourdieu (1986) tomonidan ilgari surilgan madaniy kapital nazariyasiga
ko‘ra, bola oilaviy muhitda musiqiy madaniyatga nechog‘lik yaqin bo‘lsa, uning
musiqa faniga bo‘lgan dastlabki motivatsiyasi va qabul qilish darajasi ham shuncha
yuqori bo‘ladi
3
. Bu esa o‘qituvchini har bir o‘quvchining individual ijtimoiy-fonetik
manbalarini hisobga olgan holda diferensial yondashuv asosida dars tashkil etishga
majbur qiladi.Maktab ta’limida musiqa darslarining samaradorligi ko‘p hollarda
o‘qituvchining shaxsiy pedagogik karizmasi va innovatsion qobiliyatiga ham bog‘liq.
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, o‘qituvchining musiqa bilan bog‘liq emotsional ifodasi,
ovoz tembri, ijro etish uslubi va hatto tana tili kabi paraverbal vositalari o‘quvchilarda
chuqur estetik rezonans uyg‘otadi. Bu esa, emotsional ta’sir orqali bilimni ongli qabul
qilish jarayonini jadallashtiradi. Demakki, musiqa o‘qituvchisi oddiy bilim uzatuvchi
emas, balki estetik ilhomlantiruvchi subyekt sifatida namoyon bo‘lishi lozim.
Zamonaviy raqamli muhitda esa, musiqa faniga qiziqishni oshirishda texnologik
vositalar virtual asboblar, interaktiv platformalar, AR/VR texnologiyalari va musiqa
yaratuvchi ilovalarning integratsiyasi tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan,
GarageBand, Soundtrap, yoki Flat.io kabi raqamli ilovalar orqali o‘quvchilar o‘z
musiqiy asarlarini yaratish, tahrirlash va baham ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘lib, bu
ularni dars mazmuniga faol jalb etadi. Shu orqali musiqa fani o‘quvchi uchun passiv
tinglov emas, balki faol ijodiy platformaga aylanadi. Ushbu usul constructivist learning
theory (Vygotsky, 1978) tamoyillariga mos ravishda, o‘quvchining faol subyekt
sifatida bilim yaratish jarayonida ishtirokini kuchaytiradi.
Qolaversa, o‘quvchilarni milliy va jahon musiqasi namunalariga birdek ochiq
holda tanishtirish, ularda musiqiy tafakkur chegaralarini kengaytiradi. Xususan, xalq
3
Tursunova,Z.Estetik tarbiya va milliy qadriyatlar uyg’unligi., Toshkent:Iste’dod, 2017,151 b.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–80_Issue-1_July-2025
219
219
kuylarining analitik tahlili orqali o‘quvchi nafaqat ritm, melodiya va ohangni
o‘rganadi, balki o‘z milliy identitetini anglaydi. Shu jihatdan, milliy musiqa boyligi
musiqiy ta’limda identitetni shakllantirishning eng muhim vositalaridan biri bo‘lib
xizmat qiladi. Milliy va zamonaviy janrlarning uyg‘unligi, madaniyatlararo dialog
vositasi sifatida ham musiqa fanining strategik ahamiyatini oshiradi.
Xulosa.
Yuqoridagi ilmiy tahlillar musiqiy ta'limning maktab o‘quvchilari
shaxsiyati va intellektual-emotsional rivojlanishidagi ko‘p qirrali funksiyalarini yaqqol
namoyon etadi. Musiqa fani nafaqat estetik did va musiqiy savodxonlikni
shakllantirish, balki o‘quvchining ijtimoiy ongini, madaniy identitetini, hamda empatik
tafakkurini rivojlantiruvchi kuchli pedagogik vosita sifatida qaralishi lozim. Tadqiqot
davomida aniqlanganidek, o‘quvchilarni musiqa faniga qiziqtirishga doir yondashuvlar
faqatgina didaktik darajada emas, balki psixologik, kommunikativ va texnologik
omillar bilan uyg‘un holda shakllantirilgandagina samarali natija beradi.Musiqa
o‘qituvchisining shaxsiy karizmasi, zamonaviy interaktiv metodlarga egaligi, hamda
raqamli vositalardan innovatsion tarzda foydalanish malakasi musiqaga bo‘lgan
o‘quvchi munosabatini tubdan o‘zgartirishga qodir ekani isbotlandi. Ayniqsa, madaniy
kapital va musiqiy ijtimoiylashuv muhitining mavjudligi o‘quvchining musiqiy
dunyoqarashini kengaytiruvchi hal qiluvchi omil sifatida qaralishi kerak.
Musiqa ta’limini zamonaviy pedagogik paradigma asosida qayta ko‘rib chiqish,
uni fanlararo integratsiya, tanqidiy fikrlash, estetik tahlil va ijodiy yondashuvlar bilan
boyitish XXI asr maktab ta’limining dolzarb vazifalaridan biri hisoblanadi. Shunday
ekan, musiqa fanini ikkinchi darajali deb emas, balki shaxs taraqqiyotining markaziy
komponenti sifatida rivojlantirish jamiyatning madaniy yuksalishiga xizmat qiluvchi
strategik investitsiya sifatida qaralishi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Akbarov, I. Musiqa va psixologiya: o‘zaro ta’sir mexanizmlari., Toshkent:
O‘zbekiston, 2012, 180 b.
2.
Allaberganova, S.R. O‘quvchilarda musiqiy estetik didni shakllantirishning
metodik asoslari., Toshkent: Fan va Texnologiya, 2020, 198 b.
3.
Buxorov, T. Musiqa darslarining interaktiv tashkil etilishi., Samarqand:
Ma’naviyat, 2015, 156 b.
4.
G‘ulomov, A. Musiqa tarbiyasi va metodikasi., Toshkent: O‘qituvchi, 2009, 210
b.
5.
Jo‘rayev, F. O‘quvchilarning emotsional intellektini rivojlantirishda musiqa
fanining o‘rni., Farg‘ona: Ilm Ziyo, 2021, 174 b.
