JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
14
14
RAXIT: SABABLARI, OLDINI OLISH VA DAVOLASH USULLARI
Abdurahmonova Dilnoza
Alfraganus Universiteti Tibbiyot fakulteti,
davolash ishi yo‘nalishi, 3-bosqich talabasi
Annotatsiya;
Ushbu maqolada raxit kasalligining kelib chiqish sabablari,
patogenezi, klinik ko‘rinishlari, oldini olish choralari va zamonaviy davolash usullari
tahlil qilinadi. Ayniqsa, bolalik davrida uchraydigan D vitamini yetishmovchiligi
asosida rivojlanadigan raxitning ahamiyati yoritilib, uni o‘z vaqtida aniqlash va
samarali davolashning muhim jihatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada shuningdek,
profilaktika choralarining ahamiyati va xalqaro tavsiyalar asosida ishlab chiqilgan
zamonaviy yondashuvlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar;
Raxit, D vitamini, kaltsiy, bolalik davri kasalliklari, profilaktika,
davolash
Raxit – bu asosan bolalarda uchraydigan, suyaklarning to‘liq mineralizatsiya
qilinmasligi bilan kechadigan kasallik bo‘lib, uning asosiy sababi D vitamini
yetishmovchiligidir. Bu kasallik suyaklarning yumshab, deformatsiyaga uchrashi bilan
xarakterlanadi. Dunyoda raxit hali ham ko‘plab rivojlanayotgan davlatlarda dolzarb
muammo bo‘lib qolmoqda.
Raxitning sabablari. D vitamini yetishmovchiligi - D vitamini quyosh nurlari
yordamida terida sintezlanadi. Bolalarda yetarli darajada quyosh nurlariga to‘g‘ridan-
to‘g‘ri ta’sir bo‘lmaganda, ularning terisida D vitamini sintezlanmaydi, natijada raxit
yuzaga keladi. Noto‘g‘ri ovqatlanish emizikli bolalarda ona suti orqali D vitamini
yetarlicha olinmasa yoki sun’iy ovqatlanishda D vitamini bilan boyitilmagan
aralashmalar iste’mol qilinsa, bu ham raxitga sabab bo‘ladi.
Ichki omillar Ba’zi genetik kasalliklar, jigar va buyrak kasalliklari natijasida D
vitamini faol shaklga aylana olmaydi yoki organizmda kaltsiy almashinuvi buziladi.
Patogenez va klinik ko‘rinishlar Raxitda D vitamini yetishmovchiligi tufayli kaltsiy va
fosfor singishi buziladi. Bu esa suyaklarning to‘liq mineralizatsiyalanmasligiga,
suyaklar yumshab, egilishiga olib keladi. Klinik belgilari: Bosh suyaklarining yumshoq
bo‘lishi (kraniotabes) «X» yoki «O» shaklida oyoq deformatsiyasi Ko‘krak qafasi
deformatsiyasi («raqamli tasma») Tish chiqishning kechikishi Mushaklarning zaifligi,
bezovtalik, terlash .
Raxitning oldini olish;
Profilaktika choralariga quyidagilar kiradi: Homilador
ayollarga D vitamini preparatlari berilishi Emizikli onalarning to‘g‘ri ovqatlanishi
Bolalarni ertalabki quyosh nurlarida sayrga olib chiqish Sun’iy ovqatlanuvchi
bolalarga D vitamini bilan boyitilgan formulalar berish Bolalarga hayotining dastlabki
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–82_Issue-1_August-2025
15
15
oylari va yillarida muntazam ravishda D vitamini (500 IU/kun) berilishi .
Raxitni davolash;
D vitamini bilan davolash Eng keng tarqalgan usul –
ergokaltsiferol (D2) yoki xolekaltsiferol (D3) preparatlarini berishdir. Dastlabki
bosqichda yuklama dozalari (2000–5000 IU/kun) belgilanadi, so‘ngra parvarishlovchi
dozalarga o‘tiladi. Kaltsiy va fosfor moddalari Agar kaltsiy yetishmovchiligi mavjud
bo‘lsa, D vitamini bilan birga kaltsiy preparatlari ham buyuriladi. Fizioterapiya
Quyosh nurlari ta’sirini taqlid qiluvchi ultrabinafsha nurlar bilan davolash ham
foydalidir.
Xalq tabobati Ba’zida mahalliy davolash usullari sifatida baliq yog‘i, quyoshda
cho‘milish, vitaminli o‘simliklar infuziyalari qo‘llaniladi. Raxitning asoratlari Skelet
deformatsiyasi (doimiy) Tishlarning noto‘g‘ri chiqishi Mushaklar atrofiyasi O‘pka
kasalliklariga moyillik (ko‘krak qafasi deformatsiyasi tufayli) Psixomotor
rivojlanishning kechikishi
Xulosa
Raxit – bolalar sog‘lig‘iga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan, ammo o‘z vaqtida oldi
olinadigan kasallikdir. Kasallikning oldini olish va erta bosqichda aniqlab, samarali
davolash sog‘lom avlodni tarbiyalashda muhim ahamiyatga ega. Tibbiyot xodimlari,
ota-onalar va jamiyat bu borada yetarli bilim va amaliy tajribaga ega bo‘lishlari lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati;
1. Karimov A.Q., Toshpo‘latova Z. “Pediatriya asoslari”. – Toshkent: Tibbiyot, 2020.
2. Ю.А. Щербаков. «Детские болезни». – Москва: ГЭОТАР-Медиа, 2019.
3. WHO. “Guideline: Vitamin D supplementation in infants”. World Health
Organization, 2020.
4. Holick M.F. “Vitamin D deficiency”. N Engl J Med. 2007;357(3):266–281.
5. UNICEF. “Micronutrient deficiencies: combating rickets”. Global Report, 2021
