JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
16
16
TRANSPORT XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISHNING
YEVROPA MAMLAKATLARI TAJRIBASI
Tursunov Ozodbek Badalovich
Farg‘ona davlat universiteti, “Aniq va tabiiy fanlar”
ozodbektursunov198812@gmail.com
+998939736042
Orcid id/
0000-0002-4446-2544
Annotatsiya:
Maqolada Yevropa mamlakatlarida transport xizmatlarini
rivojlantirish bo‘yicha ilg‘or tajribalarni chuqur o‘rganadi. Raqamlashtirish, yashil
mobilitet, integratsiyalashgan tizimlar, jamoat transportini modernizatsiya qilish kabi
yo‘nalishlar tahlil qilinadi. Maqolada O‘zbekiston transport tizimi uchun tavsiyalar
ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
Transport siyosati, Yevropa Ittifoqi, yashil transport,
raqamlashtirish, barqaror rivojlanish, O‘zbekiston, integratsiya.
Kirish (Introduction)
Transport tizimi mamlakatning iqtisodiy, ekologik va ijtimoiy rivojlanishiga
bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, raqamli texnologiyalar,
ekologik xavfsizlik va xizmat sifatiga e’tibor transport xizmatlarini samarali
boshqarishda muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa Yevropa mamlakatlari bu sohada ilg‘or
yondashuvlar bilan ajralib turadi.
Muammo dolzarbligi
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030 yilgacha transport strategiyasini
amalga oshirish” bo‘yicha farmonida ham shahar va shaharlararo transport tizimini
modernizatsiya qilish ustuvor yo‘nalish sifatida belgilanmoqda. Shu bois Yevropa
tajribasini chuqur o‘rganish milliy transport tizimini isloh qilishda muhim omil bo‘ladi.
Usullar (Methods)
Tadqiqotda quyidagi ilmiy-uslubiy yondashuvlardan foydalanildi:
- Taqqoslov tahlil: Yevropa davlatlari va O‘zbekiston transport infratuzilmasi
o‘rtasidagi farqlar aniqlashtirildi.
- Sifatli tahlil: Yevropa Ittifoqi strategik hujjatlari, hukumat qarorlari, xalqaro
tashkilotlarning hisoboti o‘rganildi.
- Statistik tahlil: Eurostat, OECD, UNCTAD kabi tashkilotlar ma’lumotlari
asosida zamonaviy holat o‘rganildi.
- Holat tahlili (case study): Niderlandiya, Germaniya, Shvetsiya kabi mamlakatlar
misolida individual yondashuvlar tahlil qilindi.
- SWOT-tahlil: O‘zbekiston transport tizimi imkoniyatlari va zaif jihatlari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
17
17
baholandi.
Natijalar (Results)
1. Yevropa mamlakatlarida transport siyosatining asosiy yo‘nalishlari
1.1. Yashil transport va ekologik barqarorlik
- Yashil transport — bu avtomobillarni kamaytirish, elektrotransportni
rivojlantirish, velosiped va piyodalar harakatiga e’tibor qaratish deganidir.
- Shvetsiya 2030 yilgacha barcha shahar avtobuslarini elektrlashtirishni
rejalashtirgan.
- Niderlandiyada velosiped yo‘llari uzunligi 35 000 km dan oshgan bo‘lib, bu
mamlakatda transportning 27% velosipedlar hissasiga to‘g‘ri keladi.
1.2. Raqamlashtirish va aqlli boshqaruv tizimlari
- Niderlandiyada “OV-chipkaart” tizimi orqali jamoat transportida bir martalik
yoki obuna asosidagi to‘lovlar amalga oshiriladi.
- Germaniyada “Mobility as a Service” (MaaS) texnologiyasi asosida yagona
mobil ilova orqali barcha transport xizmatlari boshqariladi.
1.3. Integratsiyalashgan transport tizimlari
- Fransiyada “Navigo pass” orqali metro, avtobus, tramvay va RER liniyalari
yagona chipta bilan ishlaydi.
- Avstriyada shahar ichki va xalqaro temiryo‘l qatnovlari yagona reja asosida
integratsiyalangan.
1.4. Logistika va yuk tashuvlar
- Germaniyada multimodal logistika markazlari (hub) orqali yuk tashuvlar
samaradorligi 40% ga oshirilgan.
- Yevropa Ittifoqining “TEN-T” (Trans-European Transport Network) loyihasi
orqali yirik avtomobil va temiryo‘l yo‘llari uyg‘unlashtirilgan.
Muhokama (Discussion)
2. O‘zbekiston uchun Yevropa tajribasining dolzarbligi
2.1. Raqamli transformatsiya imkoniyatlari
- O‘zbekistonda “MyTransport” ilovasi, QR-kodli chiptalar, onlayn jadval
xizmatlari bosqichma-bosqich joriy qilinmoqda.
- Germaniyadagi “MaaS” modelini Toshkent shahrida tajriba tariqasida sinovdan
o‘tkazish mumkin.
2.2. Yashil transport modelini joriy etish
- Toshkent shahrida 2023 yilda elektrobuslar joriy qilindi, biroq ulushi 10% dan
kam.
- Shvetsiya tajribasi asosida havo ifloslanishini kamaytirish maqsadida “car-free
zone”lar tashkil etilishi mumkin.
2.3. Transport xizmatlarining integratsiyasi
- O‘zbekiston viloyatlarida turli yo‘nalishlar o‘rtasida yagona tizim mavjud emas.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
18
18
- Fransiya tajribasiga asoslanib, Toshkent—viloyat markazlari o‘rtasida
integratsiyalashgan chipta tizimi yaratish dolzarb.
2.4. Moliyaviy va institutsional muammolar
- Yevropada davlat-sherikchilik asosida (PPP) transport infratuzilmasi
moliyalashtiriladi.
- O‘zbekistonda transport infratuzilmasi uchun xalqaro donorlar, masalan, EIB va
JICA bilan hamkorlik imkoniyati mavjud.
Xulosa (Conclusion)
Yevropa mamlakatlarining transport tizimi bo‘yicha ilg‘or tajribalari quyidagi
xulosalarga olib keladi:
1. Transport sohasida raqamli texnologiyalarni joriy etish xizmat sifati va
samaradorligini oshiradi.
2. Yashil transport siyosati ekologik muhitni saqlab qolish va energiya tejashga
xizmat qiladi.
3. Integratsiyalashgan transport tizimi aholining mobilitetini yengillashtiradi,
ijtimoiy tenglikni oshiradi.
4. Moliyaviy mexanizmlarni joriy etish, xususan davlat-xususiy sheriklik,
investitsiyalar jalb qilishda samarali yo‘ldir.
Tavsiyalar:
- Transport infratuzilmasini rivojlantirishda Yevropa tajribasi asosida strategik
hujjat ishlab chiqish.
- Aholi orasida transport madaniyatini shakllantirish bo‘yicha targ‘ibot
kampaniyalari o‘tkazish.
- Shaharsozlik siyosatini ekologik transportga moslashtirish (veloyo‘laklar,
elektrobus yo‘nalishlari).
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. European Commission. (2023). Smart and Sustainable Mobility Strategy.
2. Eurostat. (2023). Urban mobility indicators in Europe.
3. OECD Transport Outlook. (2022).
4. German Federal Ministry of Transport. (2022). MaaS Report.
5. Dutch Ministry of Infrastructure and Water Management. (2021). Cycling Strategy.
6. United Nations Economic Commission for Europe. (2023). Transport and Climate
Change.
7. World Bank Group. (2023). Urban Mobility Diagnostic: Uzbekistan.
8. O‘zbekiston Respublikasi Transport Vazirligi rasmiy sayti (transport.uz).
