MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
223
HOZIRGI TARAQQIYOT BOSQICHIDA RAQS SAN'ATINING
TUTGAN O’RNI
Asanova Asemoy
Uzbekiston Davlat Xareografiya Akademiyasi Urganch filiali 2-bosqich
talabasi
Annotatsiya: Raqs san'ati insoniyat tarixidagi eng qadimiy va mazmunli
ijodiyi fodalardan biridir. Hozirgi zamonda raqs san'ati nafaqat madaniy merosni
saqlash va rivojlantirish, balkijamiyatdaestetik, jismoniyvapsixologiko'sishuchun
ham muhim o'rin tutadi. Ushbu maqolada raqs san'atining zamonaviy taraqqiyot
bosqichidagi tutgan o'rni haqida so'z yuritamiz.
Kalit so‘zlar
:
raqs, xalq, qadriyat, raqs, tarix, jamiyat, urf-odatlarini,
globalizatsiya, an’ana, estetik, psixologik.
Аннотация: Танец – одно из древнейших и значимых творческих
проявлений в истории человечества. В наши дни искусство важно не только
для поддержания и развития культуры, но и для эстетической, физической и
психологической интеграции в общество. В этой статье мы поговорим о
месте танца на современном этапе развития.
Ключевые слова: танец, народный, ценности, танец, история,
общество, обычаи, глобализация, традиция, эстетическое, психологическое.
Abstract: Dance is one of the most ancient and meaningful creative
expressions in the history of mankind. Nowadays, art is important not only for the
maintenance and development of culture, but also for aesthetic, physical and
psychological integration in society. In this article, we will talk about the place of
dance in the modern stage of development.
Key words: dance, folk, value, dance, history, society, customs,
globalization, tradition, aesthetic, psychological.
1. MADANIY MEROS VA IDENTIFIKATSIYA
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
224
2 .ESTETIK VA IJODIY O'SISH
3. JISMONIY VA PSIXOLOGIK SALOMATLIK
1.1
Madaniy Meros vaIdentifikatsiya
Raqs san'ati insoniyatning eng qadimiy va boy san'at turlaridan biri bo'lib,
uning har bir harakati va kompozitsiyasi o'zida milliy madaniyat va an'analarni aks
ettiradi. Madaniy meros va identifikatsiya raqs san'atida ayniqsa muhim ahamiyat
kasb etadi. Bu jihatni chuqurroq tushunish uchun bir nechta asosiy nuqtalarni ko'rib
chiqamiz:
1. MADANIY MEROSNI SAQLASH VA UZATISH
Raqs san'ati orqali milliy madaniyat avloddan avlodga yetkaziladi. Har bir
xalqning raqslarida ularning tarixi, urf-odatlari, bayramlari va hayotiy tajribasi ifoda
etiladi. Masalan, O'zbekistonda "Lazgi" yoki "Andijon polkasi" kabi raqslar o'zbek
xalqining o'ziga xosligini, urf-odatlari va turmush tarzini aks ettiradi. Ushbu raqslar
o'zbek xalqining madaniy merosi sifatida katta ahamiyatga ega va ular yangi
avlodlarga yetkazish uchun saqlanib qolishi lozim.
2. Milliy identifikatsiya
Raqs san'ati milliy identifikatsiya uchun ham muhimdir. Har bir millatning
o'ziga xos raqslari ularning kimligini, milliy o'ziga xosligini va boshqa millatlardan
farqini ko'rsatadi. Bu raqslar orqali xalq o'zining kimligini aniqlaydi va o'zini boshqa
madaniyatlar bilan solishtiradi. Milliy raqslar xalqning ichki kuchi va ruhiyatini
ifoda etadi, bu esa ularni boshqa xalqlardan ajratib turadi.
3. An'analar va Marosimlar
Raqs san'ati ko'pincha an'analar va marosimlar bilan bog'liqdir. Turli
bayramlar, to'ylar, diniy va milliy marosimlar raqslarsiz o'tkazilmaydi. Bu raqslar
orqali an'analar saqlanib qoladi va jamiyatda uzluksiz ravishda davom etadi.
Masalan, Hindistonning Bharatnatyam yoki Kathak raqslari nafaqat san'at asari,
balki diniy va madaniy marosimlarning ajralmas qismidir.
4. Globalizatsiyava Madaniy Almashtish
Globalizatsiya jarayoni madaniy meros va identifikatsiya masalalarini yangi
bosqichga olib chiqmoqda. Boshqa xalqlarning raqslari bilan tanishish va o'rganish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
225
orqali madaniy boyliklar almashinadi. Shu bilan birga, milliy raqslarning xalqaro
sahnada namoyish etilishi orqali milliy madaniyatlar keng jamoatchilikka
tanishtiriladi va qadrlanadi. Bu jarayon milliy identifikatsiyani mustahkamlashga va
turli xalqlar o'rtasida hurmat va hamkorlikni kuchaytirishga yordam beradi.
5. Innovatsiyalar va Yangi Ovozlar
Zamonaviy texnologiyalar va ijodiy yondashuvlar orqali raqs san'ati yangi
bosqichlarga ko'tarilmoqda. Milliy raqslar zamonaviy elementlar bilan boyitilib,
yangi avlodlar uchun yanada jozibador qilinmoqda. Bu jarayon madaniy merosni
saqlab qolish bilan birga, uni zamon bilan hamnafas qilish imkonini beradi.
2.1
ESTETIK VA IJODIY O'SISH
Raqs san'ati insonning estetik va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda
muhim o'rin tutadi. Bu jihat nafaqat raqqoslarning ijodiy salohiyatini ochib berishga
xizmat qiladi, balki keng jamoatchilikka ham chuqur estetik zavq bag'ishlaydi.
Quyida raqs san'atining estetik va ijodiy o'sishdagi o'rnini tahlil qilamiz.
1. Estetik Zavq
Raqs san'ati estetik jihatdan boy va murakkabdir. Har bir harakat, musiqiy
ohang, sahna ko'rinish va kostyumlar bir-birini to'ldiradi va tomoshabinlarga estetik
zavq bag'ishlaydi. Raqs ijro etilganda, harakatlarning uyg'unligi va chiroyi
tomoshabinlarni o'ziga jalb qiladi va ularda estetik hissiyotlarni uyg'otadi. Bu esa,
o'z navbatida, raqs san'atiga bo'lgan qiziqishni oshiradi va uning rivojlanishiga turtki
beradi.
2. Ijodiy Ifoda
Raqs san'ati ijodiy ifoda vositasi sifatida katta ahamiyatga ega. Raqqoslar
harakatlar orqali o'zlarining ichk idunyosini, hissiyotlarini va fikrlarini ifoda
etadilar. Bu jarayonda har bir raqqos o'zining o'ziga xos uslubini topadi va uni
rivojlantiradi. Ijodiy ifoda orqali raqqoslar o'zlarini yanada erkin va to'laqonli ifoda
eta oladilar, bu esa ularning shaxsiy va professional o'sishiga hissa qo'shadi.
3. Xoreografik Innovatsiyalar
Xoreografiya raqs san'atining ajralmas qismi bo'lib, uning rivojlanishiga
katta hissa qo'shadi. Xoreograflar yangi raqs kompozitsiyalari, harakatlar va uslublar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
226
yaratib, raqs san'atini boyitadilar va uning imkoniyatlarini kengaytiradilar.
Zamonaviy xoreografiya orqali klassik raqslar yangi talqinlarda ijro etilib,
tomoshabinlarga yangi estetik tajribalar taqdim etiladi. Bu jarayon raqs san'atining
doimiy yangilanishi va rivojlanishini ta'minlaydi.
4. Madaniy Boyitish
Raqs san'ati turli madaniy boyliklarni birlashtiradi. Turli millatlarning
raqslarini o'rganish va ijro etish orqali raqqoslar o'z madaniy doiralarini
kengaytiradilar va boshqa madaniyatlarning estetik jihatlarinio'zlashtiradilar. Bu
jarayon madaniy boyitish va estetik o'sishni ta'minlaydi. Masalan, balet va
zamonaviy raqslarning kombinatsiyasi yangi estetik uslublar yaratishga yordam
beradi.
5. Shaxsiy Rivojlanish
Raqs san'ati shaxsiy rivojlanishda ham muhim o'rin tutadi. Raqqoslar
jismoniy tayyorgarlik, intizom va ijodiy yondashuv orqali o'zlarini rivojlantiradilar.
Raqs orqali nafaqat jismoniy holat yaxshilanadi, balki o'ziga bo'lgan ishonch, sahna
madaniyati va ijodiy tafakkur ham rivojlanadi. Bu esa shaxsiy o'sish va professional
muvaffaqiyatga erishishga yordam beradi.
6. Jamiyatga Ta'siri
Raqs san'ati jamiyatda estetik va ijodiy muhit yaratishga yordam beradi.
Raqs spektakllari, festivallar va konsertlar orqali jamiyatda estetik madaniyat
shakllanadi va rivojlanadi. Bunday tadbirlar nafaqat raqqoslar, balki tomoshabinla
ruchun ham katta estetik zavq va ilhom manbai bo'ladi. Natijada, raqs san'ati
jamiyatda ijodiy fikrlashni, estetik qadriyatlarni va madaniy boyliklarni
rivojlantirishga xizmat qiladi.
3.1 JISMONIY VA PSIXOLOGIK SALOMATLIK
Raqs san'ati nafaqat estetik va ijodiy jihatlari bilan, balki jismoniy va
psixologik salomatlikni mustahkamlashda ham muhim rol o'ynaydi. Raqs orqali
insonlar o'z jismoniy formalarini saqlab qolishlari va ruhiy holatlarini yaxshilashlari
mumkin. Quyida raqs san'atining jismoniy va psixologik salomatlikka ta'sirini
batafsil ko'rib chiqamiz.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
227
1. Jismoniy Salomatlik
Kardio vaMushak Kuchayishi:
Raqs kardiovaskulyar tizim uchun
foydalidir. Ritmik harakatlar yurak urishini oshiradi, qon aylanishini yaxshilaydi va
umumiy jismoniy chidamlilikni oshiradi. Raqs paytida turli mushak guruhlari faol
ishlaydi, bu esa mushaklarning kuchayishiga vatananing umumiy jismoniy kuchini
oshirishga yordam beradi.
Moslashuvchanlik va Koordinatsiya:
Raqs tananing moslashuvchanligi va
koordinatsiyasini yaxshilaydi. Turli harakatlar va pozitsiyalar tananing
harakatchanligini oshiradi va muvozanatni yaxshilaydi. Bu, ayniqsa, balet va
zamonaviy raqs kabi janrlarda sezilarli darajada namoyon bo'ladi.
Vazn Nazorati:
Raqs vazn nazorati va ortiqcha kilogrammlardan xalos
bo'lishda yordam beradi. Raqs mashg'ulotlari davomida katta miqdorda kaloriya
sarflanadi, bu esa vazn yo'qotish va sog'lom vaznni saqlab qolishga yordam beradi.
2. Psixologik Salomatlik
Stressni Kamaytirish:
Raqs stressni kamaytirishda samarali usullardan
biridir. Harakat va musiqa kombinatsiyasi insonni yengillik va huzur his qilishiga
yordam
beradi.
Raqs
davomida
endorfinlar,
ya'ni
"baxt
gormonlari"
ishlabchiqariladi, bu esa kayfiyatni yaxshilaydi va stressni kamaytiradi.
O'ziga Ishonchni Oshirish:
Raqs o'ziga ishonchni oshiradi. Sahna
ko'rinishlari, yangi harakatlarni o'rganish va ularni muvaffaqiyatli amalga oshirish
raqqoslarning o'ziga bo'lgan ishonchini oshiradi. Bu, ayniqsa, yosh bolalar va
o'smirlar uchun muhimdir, chunki ular o'zlarini kashf etish va o'zlarini ifoda etish
orqali shaxsiy o'sishlarini mustahkamlaydilar.
Ijodiy Ifoda va Hissiy O'sish:
Raqs ijodiy ifoda vositasi sifatida
insonlarning hissiy o'sishiga yordam beradi. Harakat orqali insonlar o'z hissiyotlarini
ifoda etadilar, bu esa ularning ichki dunyosini boyitadi va psixologik barqarorlikni
ta'minlaydi.
Ijtimoiy Muloqot va Jamiyatga Integratsiya:
Raqs jamiyatda ijtimoiy
muloqotni kuchaytiradi. Raqs jamoalari va guruhlarida odamlar o'zaro muloqot
qilishadi, bir-birlarini qo'llab-quvvatlashadi va do'stlik aloqalarini o'rnatishadi. Bu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-29
Часть–1_Июль –2025
228
esa ijtimoiy integratsiyani kuchaytiradi va psixologik salomatlikka ijobiy ta'sir
ko'rsatadi.
Xulosa
Raqs san'ati hozirgi taraqqiyot bosqichida madaniy meros, estetik va ijodiy
o'sish, jismoniy va psixologik salomatlik, ijtimoiy va madaniy integratsiya, hamda
innovatsiya va texnologiya sohalarida muhim rol o'ynaydi. Raqs insonning ichki va
tashqi dunyosini boyituvchi, uni ruhiy va jismoniy jihatdan sog'lomlashtiruvchi
ijodiy ifoda vositasi bo'lib qolmoqda. Shu sababli, raqs san'ati nafaqat hozirgi
davrda, balki kelajakda ham o'z ahamiyatini yo'qotmasdan davom etadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
https://nauchniyimpuls.ru/index.php/ni/article/view/1722
https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbek-milliy-raqslari-butun-jahon-
3.
https://yuz.uz/uz/news/milliy-raqs-xalqimizning-eng-munavvar-qadriyati
https://uzdxa.uz/wp-content/uploads/2022/09/Raqs-olami-3-soni-fevral-
5.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Xalq_raqsi
https://uzhurriyat.uz/2024/01/31/uzbek-milliy-raqs-sanati-
yangilanayotgan-talim-va-istiqbolli-loyihalar/?lang=lat
https://uza.uz/oz/posts/milliy-raqs-millatning-ozligi-orzu-umidlari-
namoyoni-sohadagi-yutuq-va-muammolar-haqida-mulohazalar_383172
https://uz.cultureoeuvre.com/10576239-what-russian-national-dances-
9.
https://innovativepublication.uz/index.php/jelsi/article/view/180
10.
https://uz.wikiaro.ru/wiki/List_of_national_dances
