Authors

  • Asanova Asemoy

Author Biography

  • Asanova Asemoy

    Uzbekiston Davlat Xareografiya Akademiyasi Urganch filiali 3-bosqich talabasi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.mead.115817

Keywords:

madaniyat urf-odat jamiyat marosim ritual raqslar milliy festivallar tendensiya tijorat an’anaviy lazgi eksperimentlar.

Abstract

O‘zbek vohalarining o‘ziga xos raqslari ko‘p asrlik tarixga ega bo‘lib, ular xalqning urf-odatlari, madaniyati, ijtimoiy hayoti va turmush tarzining yorqin ifodasi hisoblanadi. Ushbu raqslar nafaqat madaniy ko‘rinish, balki milliy o‘zlikni anglash va jamiyatni birlashtirish vositasi hamdir. Voha raqslarining rivojlanish jarayoni bir necha asosiy bosqichlarga bo‘linadi va har bir bosqichda o‘ziga xos tendensiyalar shakllangan.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

186

VOHA RAQSLARINING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA

KELAJAKDAGI TARAQQIYOT YO‘NALISHLARI

Asanova Asemoy

Uzbekiston Davlat Xareografiya Akademiyasi Urganch filiali 3-bosqich

talabasi

Annotatsiya: O‘zbek vohalarining o‘ziga xos raqslari ko‘p asrlik tarixga

ega bo‘lib, ular xalqning urf-odatlari, madaniyati, ijtimoiy hayoti va turmush

tarzining yorqin ifodasi hisoblanadi. Ushbu raqslar nafaqat madaniy ko‘rinish,

balki milliy o‘zlikni anglash va jamiyatni birlashtirish vositasi hamdir. Voha

raqslarining rivojlanish jarayoni bir necha asosiy bosqichlarga bo‘linadi va har bir

bosqichda o‘ziga xos tendensiyalar shakllangan.

Kalit so‘zlar

:

madaniyat, urf-odat, jamiyat, marosim,ritual raqslar, milliy,

festivallar, tendensiya, tijorat, an’anaviy, lazgi, eksperimentlar.

Аннотация: Уникальные танцы узбекских оазисов имеют

многовековую историю и являются ярким выражением традиций, культуры,

общественной жизни и образа жизни народа. Эти танцы являются не только

выражением культуры, но и средством реализации национальной

идентичности и объединения общества. Процесс развития оазисных танцев

делится на несколько основных этапов, каждый из которых имеет свои

тенденции.

Ключевые слова: культура, традиция, общество, церемония,

ритуальные танцы, национальные, фестивали, тренд, коммерческий,

традиционный, веселье, эксперименты.

Abstract: The unique dances of Uzbek oases have a centuries-old history and

are a vivid expression of the people's traditions, culture, social life and lifestyle.

These dances are not only a cultural expression, but also a means of realizing

national identity and uniting society. The development process of oasis dances is

divided into several main stages, and each stage has its own trends.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

187

Key words: culture, tradition, society, ceremony, ritual dances, national,

festivals, trend, commercial, traditional, fun, experiments.

1.

DASTLABKI BOSQICHLAR: MAROSIMLAR VA IBODATLAR

2.

MUSTAQILLIK

DAVRI:

MILLIY

AN'ANALAR

VA

ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

3.

TENDENSIYALAR

VA

KELAJAKDA

RIVOJLANISH

YO‘NALISHLARI

1.1 DASTLABKI BOSQICHLAR: MAROSIMLAR VA IBODATLAR

Voha raqslarining ilk rivojlanish bosqichlari asosan diniy marosimlar va

ibodatlar bilan bog‘liq edi. Bu davrda raqs insonning tabiat bilan yaqinligini, tabiat

kuchlariga bo‘lgan ishonchini va ularga hurmatini ifoda etuvchi vosita sifatida

shakllandi. Raqslar ko‘pincha hosildorlik, yangi yil marosimlari, diniy ibodatlar va

boshqa xalq urf-odatlariga bag‘ishlangan tadbirlarda ijro etilgan.

1.1. Ritual raqslari va diniy timsollar

Qadimgi o‘zbek vohalari aholisi uchun tabiat, hosil va turmushni davom

ettirish muhim ahamiyat kasb etardi. Bu esa ularning madaniy an’analarida, xususan,

raqslarida o‘z aksini topgan. Ushbu davr raqslari ko‘proq jamoaviy xarakterda

bo‘lib, turli xudolarni, tabiat kuchlarini, mahsuldorlikni chaqirish maqsadida ijro

etilgan. Raqsning harakati ko‘pincha aniq bir marosimga bag‘ishlangan bo‘lib,

qishloq xo‘jalik ishlariga bog‘liq bo‘lgan.

Masalan, bahorda o‘tkaziladigan yangi yil marosimlarida ijro etilgan raqslar

hosil mo‘l bo‘lishini, tabiatning uyg‘onishini nishonlagan. Harakatlar simvolik

bo‘lib, ularning maqsadi xudolardan rizolik olish, ularning inoyatiga erishish edi.

1.2. Tabiat va hayvonlar bilan bog‘liq raqslar

Dastlabki raqslar faqat insonlarning xatti-harakatlarini ifodalash bilan

cheklanmagan, balki tabiat va hayvonlar hayoti ham raqs motivlari sifatida

foydalanilgan. Qadimgi vohalar aholisining hayoti to‘g‘ridan-to‘g‘ri chorvachilik va

dehqonchilik bilan bog‘liq bo‘lgan. Shuning uchun tabiat va hayvonlar bilan bog‘liq

raqslar ham keng tarqalgan. Masalan, ba’zi raqslar hayvonlarni taqlid qiluvchi


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

188

harakatlarga ega bo‘lib, ular hosildorlik, farovonlik va mo‘l-ko‘llikni ramziy tarzda

tasvirlagan.

1.3. Jamoaviylik va birlashuv

Ushbu davrda raqsning asosiy vazifasi jamoani birlashtirish va umumiy

maqsadga xizmat qilish edi. Raqslar jamoaviy bo‘lib, ularda hamma qatnashgan.

Harakatlarning sodda, aniq va tartibli bo‘lishi raqsning asosiy xususiyatlaridan biri

edi. Bu harakatlar orqali jamoaning o‘zaro bog‘liqligi va umumiy maqsadga erishish

istagi namoyon bo‘lgan. Raqs nafaqat jismoniy mashg‘ulot, balki ruhiy birlashish va

ijtimoiy birgalikni ta’minlash vositasi bo‘lgan.

Dastlabki bosqichlar raqslarining asosiy xususiyati shundaki, ular sodda va

tabiatga yaqin bo‘lib, ko‘proq diniy va ritual xarakterga ega edi. Keyinchalik bu

raqslar ijtimoiy hayotning boshqa sohalariga tarqalib, murakkablashgan va nafis

san’at darajasiga ko‘tarilgan.

2.1

MUSTAQILLIK

DAVRI:

MILLIY

AN'ANALAR

VA

ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

O‘zbekiston mustaqillikka erishgandan keyin, milliy madaniyatning

tiklanishi va o‘ziga xosligini qayta anglash jarayonlari avj oldi. Voha raqslari ham

bu jarayondan chetda qolmadi. Mustaqillik davri raqs san’ati milliy an’analarni

saqlagan holda, yangi zamonaviy yondashuvlar bilan boyidi. Bu davrda milliy

o‘zlikni anglash, o‘zbek madaniyatining qadriyatlari va san’ati yana bir bor diqqat

markaziga tushdi.

2.2 Milliy merosga qaytish

O‘zbekistonning mustaqillikdan keyingi madaniy siyosati milliy

qadriyatlarni, xususan, raqs san’atini saqlab qolish va rivojlantirishga qaratilgan edi.

Milliy bayramlar, to‘ylar va boshqa tadbirlarda o‘zbek vohalariga xos raqslar keng

tarqaldi. Har bir viloyat va hudud o‘zining an’anaviy raqslarini qayta tiklab,

xalqning milliy iftixorini oshirishga katta hissa qo‘shdi.

Xususan,

"Lazgi"

kabi raqslar yana sahnaga qaytdi va bu san’at asarlari

milliy va xalqaro maydonda e’tirof etila boshladi.

Buxoro

va

Farg‘ona vodiysi

raqslari o‘ziga xosligini saqlagan holda, milliy madaniyatning ajralmas qismi


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

189

sifatida rivojlandi. Xalq ijodi va an’analariga asoslangan raqslar qayta jonlantirildi

va turli festivallar, madaniy tadbirlar va teleko‘rsatuvlar orqali keng ommaga taqdim

etildi.

2.3 Zamonaviy yondashuvlar va eksperimentlar

Milliy an’analarni saqlagan holda, o‘zbek raqs san’ati zamonaviy

yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashib rivojlanib bormoqda. Mustaqillik yillarida raqs

san’ati yangi texnologiyalar, zamonaviy musiqiy yo‘nalishlar va xalqaro

tendensiyalar bilan boyidi. Hozirgi davrda ko‘plab raqqoslar va raqs guruhlari milliy

raqs uslublarini saqlab qolgan holda, zamonaviy harakatlar va texnikalarni

qo‘shishga intilmoqda.

Zamonaviy texnikalar, raqamlashgan vizual texnologiyalar va multimedia

vositalari sahna ijrolarida keng qo‘llanilmoqda. Bu orqali an’anaviy raqslar

yangicha talqin qilinmoqda va yosh avlodning qiziqishini o‘ziga tortmoqda.

Shuningdek, musiqiy tajribalar ham raqs san’atiga yangilik olib kirmoqda. Milliy

kuylar bilan birga zamonaviy janrlar, masalan, elektron va pop musiqasi asosida ijro

etilayotgan raqslar ham ommalashib bormoqda.

2.4 Yosh avlod va raqs san’atining yangi avlodi

Mustaqillik yillarida yosh raqqosalar yangi ijodiy imkoniyatlarni o‘rganib,

xalqaro maydonga chiqishmoqda. O‘zbekistondagi raqs maktablari, san’at

institutlari va ijodiy uyushmalar raqs san’atini yanada rivojlantirish va yosh

talantlarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida faoliyat olib bormoqda. Har yili

o‘tkaziladigan raqs festivallari, xalqaro tanlovlar va madaniy tadbirlar yosh

raqqosalar uchun katta imkoniyat yaratmoqda.

Yosh avlod o‘zbek raqsining ildizlariga qaytib, o‘ziga xos an’analarni

o‘rganish bilan birga, raqs san’atini zamonaviy talqinlarda ifoda etishga harakat

qilmoqda. Bu jarayonda milliy o‘zlik va zamonaviy san’atni uyg‘unlashtirish muhim

ahamiyat kasb etmoqda.

2.5 Milliy va xalqaro raqs festivallari

Mustaqillik davrida milliy va xalqaro miqyosdagi raqs festivallari keng tus

oldi.

"Sharq taronalari"

,

"O‘zbekiston xalqaro raqs festivali"

kabi yirik


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

190

tadbirlar milliy raqs san’atining rivojlanishiga katta turtki bo‘ldi. Ushbu festivallar

orqali nafaqat o‘zbek raqqoslari, balki boshqa mamlakatlardan kelgan raqqoslar ham

o‘z mahoratlarini namoyish etib, madaniy almashinuv jarayoni davom etmoqda.

Xalqaro miqyosda o‘zbek raqs san’ati katta qiziqish uyg‘otib, dunyo

sahnalarida o‘z o‘rnini topdi. O‘zbekiston raqqoslari va raqs guruhlari turli

mamlakatlarda o‘z san’atlarini namoyish etib, xalqaro mukofotlarni qo‘lga

kiritishmoqda.

2.6 Milliy raqslarning sahnaviy talqini

Sovet davrida sahnalashtirilgan milliy raqslar mustaqillik yillarida yangidan

ko‘rib chiqildi va qayta talqin qilindi. Raqslarning mazmuni va texnikasi qayta

ko‘rib chiqilib, ularga yangi sahnaviy imkoniyatlar qo‘shildi. Bunda milliy an’analar

saqlanib qolgan bo‘lsa-da, harakatlar va ifodalar yanada erkin va kreativ bo‘lib

bormoqda.

Shuningdek, mustaqillik davrida o‘zbek raqs san’ati xalqaro darajada tan

olinishi natijasida raqslarning yangi talqinlari, kombinatsiyalari va stilistik

yo‘nalishlari paydo bo‘ldi. An’anaviy raqslarni yangi musiqa va texnikalar bilan

uyg‘unlashtirish orqali raqs san’ati boyidi va kengayib bordi.

3.1

KELAJAKDA TARAQQIYOT YO‘NALISHLARI

Mustaqillik davrida o‘zbek raqs san’ati bir qancha yangi tendensiyalarga

duch keldi. An’anaviy merosni saqlab qolish bilan birga, zamonaviy jarayonlar raqs

san’atida yangi rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab berdi. Kelajakda raqs san’atining

rivojlanishi bir nechta yo‘nalishlar bo‘yicha davom etishi kutilmoqda.

3.1.1. Milliy an’analar va global sahna

Kelajakda milliy raqslarning global sahnada yanada ko‘proq tanilishi

kutilmoqda. Bugungi kunda o‘zbek raqs san’ati xalqaro festival va madaniy

tadbirlarda muvaffaqiyat bilan namoyish etilmoqda, bu esa milliy san’atni dunyo

miqyosida tanitish va ommalashtirish imkoniyatini yaratmoqda. Xalqaro aloqalar

rivojlanib, o‘zbek raqqoslari dunyoning turli burchaklarida o‘z san’atini namoyon

qilishda davom etmoqda.


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

191

Kelajakda raqs san’ati xalqaro madaniy almashinuvlar, festivallar va

ko‘rgazmalarda yanada faolroq ishtirok etishi, o‘zbek milliy raqslarini yangi

kontekstda taqdim etish imkoniyatlarini kengaytirishi kutilmoqda. Ayniqsa, xalqaro

sahnalarda milliy raqslar bilan zamonaviy ijodiy yondashuvlarni sintez qilish orqali

yanada ko‘proq qiziqish uyg‘otiladi.

3.1.2. Zamonaviy texnologiyalar va raqamli san’at

Kelajakda o‘zbek raqs san’atiga raqamli texnologiyalar va zamonaviy

sahnaviy effektlar yanada chuqurroq kirib boradi. Hozirgi kunda zamonaviy

texnologiyalar, jumladan, 3D grafika, lazer shoular va boshqa vizual texnikalar bilan

boyitilgan raqslar tomoshabinlar orasida katta qiziqish uyg‘otmoqda.

Shuningdek, raqamli platformalar orqali raqs ijrolari onlayn namoyish

etilishi raqs san’atining keng ommaga yetib borishini ta’minlaydi. Kelajakda bu

tendensiya yanada kuchayishi kutilmoqda, chunki internet va ijtimoiy tarmoqlar

orqali milliy raqslar butun dunyo bo‘ylab yangi auditoriyaga taqdim etilmoqda. Bu

nafaqat san’atning ommalashishiga, balki yosh avlod orasida raqsga bo‘lgan

qiziqishni oshirishga xizmat qiladi.

3.1.3. Eksperimental raqslar va janrlar sintezi

An’anaviy va zamonaviy elementlarni uyg‘unlashtirish tendensiyasi

kelajakda yanada kengayadi. Bugungi kunda zamonaviy raqqoslar turli janr va

uslublarni birlashtirishga intilmoqda. An’anaviy o‘zbek raqslari bilan zamonaviy

raqs yo‘nalishlari, masalan, balet, modern raqs, hip-hop yoki kontemporari

uslublarining sintezini kuzatish mumkin.

Bu tendensiya kelajakda o‘zbek raqs san’atini global maydonda yana ham

tanitishga xizmat qiladi, chunki turli janrlarning uyg‘unlashuvi milliy raqslar uchun

yangi ijodiy yo‘nalishlarni ochadi. Yangi janrlar va stilistik tajribalar, milliy

raqslarning an’analari bilan birga, o‘ziga xos yangi san’at shakllarini yaratish

imkonini beradi.

3.1.4. Raqs san’atida yoshlar avlodi

Yoshlar o‘rtasida raqs san’atiga bo‘lgan qiziqishning oshishi kelajakda bu

sohaning yangi darajaga ko‘tarilishiga olib keladi. Raqs maktablari, to‘garaklar va


background image

MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT

Выпуск журнала №-29

Часть–1_Июль –2025

192

madaniy markazlar yosh iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlash uchun keng imkoniyat

yaratmoqda. Yosh avlod an’anaviy san’atga yangicha yondashib, o‘z ijodiy

yo‘llarini izlashga intilmoqda.

Kelajakda raqs san’atining rivojlanishi yosh avlodning o‘z an’analariga

qaytishi bilan birga, ularning zamonaviy ko‘rinish va texnikalar bilan ijod qilishi

orqali davom etadi. Shuningdek, xalqaro darajada o‘zbek raqslarining tan olinishida

yosh raqqosalar katta rol o‘ynashi kutilmoqda. Yosh raqqosalar raqs san’atini yangi

janrlarda va zamonaviy uslublarda ifoda etib, uni xalqaro maydonga olib chiqish

imkoniyatiga ega bo‘ladi.

3.1.5. Madaniy turizm va raqs san’atining tijoratlashuvi

Kelajakda madaniy turizm va raqs san’atining tijoratlashuvi o‘zbek milliy

raqslarining rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonning madaniy-tarixiy

merosi boy bo‘lib, turizm sohasi bu imkoniyatni rivojlantirishda muhim ahamiyatga

ega. Raqs san’ati turizm bilan bog‘liq madaniy dasturlarning ajralmas qismiga

aylanishi mumkin.

Raqslar orqali turistlarga o‘zbek madaniyatini tanitish, milliy raqs

dasturlarini sahnalashtirish va madaniy tadbirlar orqali xalqaro mehmonlarga milliy

merosni taqdim etish raqs san’atining rivojlanishiga xizmat qiladi. Bu yo‘nalish

milliy raqslarning ommalashishi bilan birga, raqs san’atining tijorat sohasida ham

barqaror rivojlanishiga zamin yaratadi.

Xulosa

Voha raqslari asrlar davomida turli bosqichlarni bosib o‘tgan va har bir

davrning o‘ziga xos tendensiyalarini aks ettirgan. Bugungi kunda bu raqslar milliy

madaniyatning muhim qismi sifatida zamonaviy yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashib,

xalqaro maydonda tan olinmoqda. O‘zbek voha raqslari nafaqat tarixiy meros, balki

kelajak avlodlar uchun ham ijodiy ilhom manbai bo‘lib qoladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:

1.

http://econferences.ru/index.php/tafps/article/download/8157/4413

2.

https://namdu.uz/media/Books/pdf/2024/06/04/NamDU-ARM-3880-

Raqs.pdf