MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
116
KO‘KRAK BEZI SARATONI O‘ZBEKISTONDA:
EPIDEMIOLOGIYASI, SABABLARI, DIAGNOSTIKASI VA DAVOLASH
USULLARI
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
XAFIZOVA MEXRIBON ABDUXALIMOVNA
Annotatsiya. Ushbu maqolada ko‘krak bezi saratonining epidemiologiyasi,
sabablari, klinik ko‘rinishi, diagnostikasi va davolash usullari hamda
O‘zbekistondagi statistik holat batafsil yoritilgan. Kasallikning oldini olish va
profilaktika choralarining ahamiyati ta’kidlangan. Maqola so‘nggi ilmiy manbalar
asosida tayyorlangan.
Abstract . This article provides a comprehensive overview of breast cancer
epidemiology, causes, clinical features, diagnosis, treatment methods, and current
statistics in Uzbekistan. The importance of prevention and screening is emphasized.
The article is based on recent scientific data and literature.
Kalit so‘zlar: ko‘krak bezi saratoni, mammakar saraton, epidemiologiya,
diagnostika, davolash, O‘zbekiston, profilaktika.
Keywords: breast cancer, mammary carcinoma, epidemiology, diagnosis,
treatment, Uzbekistan, prevention.
Kirish.
Ko‘krak bezi saratoni (mammakar saraton) ayollar orasida eng ko‘p
uchraydigan onkologik kasalliklardan biridir. Dunyo bo‘yicha saraton bilan bog‘liq
o‘lim sabablari orasida birinchi o‘rinlardan birini egallaydi. O‘zbekistonda ham bu
kasallik sog‘liqni saqlash sohasida katta ahamiyatga ega bo‘lib, uning oldini olish
va erta aniqlash muhim hisoblanadi.
Ushbu maqolada ko‘krak bezi saratonining epidemiologiyasi, sabablari,
diagnostikasi, davolash usullari va O‘zbekistondagi holatga oid so‘nggi statistik
ma’lumotlar tahlil qilinadi.
Epidemiologiya va O‘zbekistondagi statistik ma’lumotlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
117
Ko‘krak bezi saratoni global miqyosda eng ko‘p aniqlangan saraton turidir.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining 2020-yil ma’lumotlariga ko‘ra, ko‘krak
saratoni yangi holatlar soni bo‘yicha birinchi o‘rinda turadi.
Jahon miqyosidagi statistik ko‘rsatkichlar
Yangi holatlar soni: taxminan 2,3 million
Yillik o‘lim: 685,000 atrofida
Ayollar orasida eng ko‘p uchraydigan saraton turi
Kasallikning sabablari va xavf omillari
Ko‘krak bezi saratonining sabablari ko‘p qirrali bo‘lib, quyidagi omillar uni
rivojlanishiga ta’sir qiladi:
Genetik moyillik:
BRCA1 va BRCA2 genlaridagi mutatsiyalar
Yoshi:
kasallik ko‘pincha 40 yoshdan keyin kuzatiladi
Gormonlar:
estrogen va progesteron darajasi, homiladorlik tarixi
Oziqlanish:
yog‘li va kam tolali ovqatlanish
Jismoniy faollikning yetishmasligi
Tamaaki va alkogol iste’moli
Atrof-muhit omillari:
toksik moddalar, radiatsiya
Reproduktiv tarix:
kech homiladorlik, laktatsiya yo‘qligi
Patogenez va rivojlanish mexanizmi
Ko‘krak bezi saratoni ko‘krak to‘qimalarining epiteliysidan boshlanadi va
asta-sekin atrofdagi to‘qimalarga tarqaladi. Odatda, gormonlar ta’sirida hujayralar
o‘sishining buzilishi, genetik o‘zgarishlar (p53, HER2/neu genlari) kasallikning
rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi.
Klinika va diagnostika
Belgilar
Ko‘krakda tugun, qattiqlik paydo bo‘lishi
Terining qizarishi yoki cho‘zilishi
Sutmoya yoki ko‘krak sohasida og‘riq
Tepaning o‘zgarishi yoki yiringli ajralma
Limfa tugunlarining shishishi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
118
Diagnostika usullari
Mammografiya:
skrining uchun asosiy usul
Ultratovush tekshiruvi:
ayollarda yosh yoshdagilar uchun qo‘llaniladi
Biopsiya:
o‘sma to‘qimasini aniqlash uchun
Magnet-rezonans tomografiya (MRT):
o‘smaning tarqalishini
baholashda
Genetik testlar:
riskni aniqlash uchun
Davolash usullari
Ko‘krak bezi saratonining davolash usullari quyidagilardan iborat:
Jarrohlik:
tumani olib tashlash (lumpektomiya yoki mastektomiya)
Kimyoterapiya:
o‘smani kamaytirish yoki qaytalanishni oldini olish
uchun
Radioterapiya:
jarrohlikdan keyingi hududni sterilizatsiya qilish
uchun
Gormonal terapiya:
estrogen retseptorlarini bloklash uchun
Immunoterapiya:
yangi usullar sifatida qo‘llanilmoqda
Oldini olish va profilaktika
Sog‘lom ovqatlanish, to‘g‘ri vaznni saqlash
Jismoniy faollikni oshirish
Muntazam tibbiy ko‘rik va skrininglar (40 yoshdan keyin)
Homiladorlik va laktatsiya imkon qadar kechiktirmaslik
Tamaki va alkogoldan voz kechish
Genetik testlar orqali xavf guruhini aniqlash va kuzatish
Xulosa
Ko‘krak bezi saratoni O‘zbekistonda ayollar orasida keng tarqalgan va jiddiy
sog‘liq muammosidir. 5-yillik omon qolish darajasi yaxshilanishi bilan birga, erta
diagnostika va samarali davolash muhim ahamiyatga ega. Sog‘lom hayot tarzi,
muntazam skrining va genetik testlar kasallikni kamaytirishga yordam beradi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
World Health Organization. Breast cancer. 2022.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
119
2.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi statistik ma’lumotlari,
2022.
3.
Bray F, Ferlay J, Soerjomataram I, Siegel RL, Torre LA, Jemal A. Global
cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide
for 36 cancers in 185 countries.
CA Cancer J Clin
. 2020;70(4):313-331.
4.
DeSantis CE, Ma J, Gaudet MM, et al. Breast cancer statistics, 2019.
CA
Cancer J Clin
. 2019;69(6):438-451.
5.
Early Breast Cancer Trialists' Collaborative Group (EBCTCG). Effects of
chemotherapy and hormonal therapy for early breast cancer on recurrence and 15-
year survival: an overview of the randomised trials.
Lancet
. 2005;365(9472):1687-
1717.
6.
Sung H, Ferlay J, Siegel RL, et al. Global Cancer Statistics 2020:
GLOBOCAN Estimates of Incidence and Mortality Worldwide for 36 Cancers in
185 Countries.
CA Cancer J Clin
. 2021;71(3):209-249.
7.
Momenimovahed Z, Salehiniya H. Epidemiological characteristics of and risk
factors for breast cancer in the world.
Breast Cancer
. 2019;26(1):1-9.
