MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
54
MILLIY OSHXONA — XALQ QALBINING TA’MI
Rahmatova Malohatxon Murotovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ta’lim ustasi
Annotatsiya: Mazkur maqolada o‘zbek milliy oshxonasi haqida
ma’lumotlar, uning tarixiy, madaniy, tarbiyaviy va iqtisodiy ahamiyati keng
yoritilgan. Taomlar orqali xalq ruhiyati va urf-odatlari qanday aks etishi
tushuntirilgan. Milliy oshxonaning zamonaviy sharoitdagi o‘rni ham tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: Milliy oshxona, O‘zbek taomlari, Palov, norin, somsa,
An’anaviy pazandachilik, Gastro turizm, Madaniy meros, Dasturxon madaniyati.
Milliy oshxona har bir xalqning tarixiy xotirasi, urf-odati va ma’naviy
olamini aks ettiruvchi boy merosdir. O‘zbek xalqi azal-azaldan pazandalik
madaniyatiga ega bo‘lgan. Nafaqat ovqatni tayyorlash, balki uni ehtirom bilan
dasturxonga tortish, mehmon kutish va taom ortidagi qadriyatlar xalqimiz hayot
tarzining ajralmas qismidir.
O‘zbek oshxonasining ildizlari
O‘zbek oshxonasining tarixiy ildizlari qadimiy chorvachilik, dehqonchilik
va ipak yo‘li davriga borib taqaladi. Har bir viloyat, hatto har bir qishloq o‘zining
betakror retsepti, uslubi va didi bilan ajralib turadi.
Misollar:
Farg‘ona palovi – ko‘proq yog‘li, sabzisi tiniq, go‘shti ko‘p.
Samarqand noni – qattiq, yassi, o‘rtasi bosilgan, uzoq saqlanadi.
Xorazm norini – nihoyatda ingichka kesiladi, qo‘y go‘shti va guruch bilan
aralashtiriladi.
Qashqadaryo shurvasi – sabzavotli, sho‘rli, vitaminlarga boy.
Bu taomlar xalqning tabiati, iqlimi, yashash tarziga moslashgan.
Milliy taomlarning tarbiyaviy ahamiyati
Milliy taomlar orqali yosh avlod:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
55
Ota-bobolarining urf-odatlarini o‘rganadi
Sabrlilik, mehnatsevarlik, mehmondo‘stlik kabi qadriyatlarni anglaydi
Ovqatga hurmat, dasturxonga ehtirom, mehnatga minnatdorlikni singdiradi
Masalan, palov tayyorlash — nafaqat pazandalik mahorati, balki sabru
matonat, tartib, birlik ramzi hisoblanadi.
Milliy oshxonani saqlash — millatni asrash
Bugungi globallashuv davrida fastfud, yarim tayyor mahsulotlar va sun’iy
lazzatlar yoshlar orasida keng tarqalmoqda. Bunday vaziyatda:
Milliy taomlarimizni esdan chiqarmaslik
An’anaviy pazandachilik san’atini yosh avlodga o‘rgatish
Har bir hudud o‘ziga xos ovqat tayyorlash uslubini ilmiy hujjatlashtirish
Milliy taomlarni sog‘lom ovqatlanishga moslashtirish juda muhim
Milliy oshxonaning xalqaro tanilishi
So‘nggi yillarda o‘zbek oshxonasi dunyoda tobora e’tirof etilmoqda:
UNESCO tomonidan o‘zbek palovi nomoddiy madaniy meros sifatida tan
olingan.
Turli xalqaro festivallarda norin, somsa, shashlik, barak kabi taomlar yuqori
baholanmoqda.
O‘zbekistonda “Gastro turizm” rivojlanmoqda – ya’ni xorijliklar aynan
bizning milliy taomlarimiz uchun kelmoqda.
O‘zbek milliy taomlari boy tarixi, xilma-xil ta’mlari va o‘ziga xos pishirish
uslublari bilan ajralib turadi. Quyida O‘zbekistonning mashhur milliy taomlari
haqida ma’lumot beraman:
Palov (osh)
Tarkibi: guruch, sabzi, go‘sht (ko‘pincha mol yoki qo‘y), piyoz, zira, no‘xat,
sarimsoq.
Xususiyati: Har bir viloyatda oshni tayyorlash uslubi turlicha: masalan,
Farg‘ona oshida ko‘proq yog‘ bo‘ladi, Buxoro oshida no‘xat ko‘proq ishlatiladi.
Ma’naviy ahamiyati: To‘ylar, bayramlar, mehmondorchilik va juma kunlari
pishiriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
56
Manti
Tarkibi: bug‘da pishiriladigan xamirli taom bo‘lib, ichiga qiymali go‘sht
(qo‘y yoki mol), ba’zida kartoshka, qovoq solinadi.
Pishirish usuli: Katta mantivarka (qopqon)da bug‘da pishiriladi.
Qo‘shimcha: Ba’zida qatiq bilan iste’mol qilinadi.
Shashlik
Tarkibi: marinadlangan go‘sht bo‘laklari (qo‘y, mol yoki tovuq), yog‘,
ziravorlar.
Pishirish usuli: Ko‘mirda grilda yoki maxsus o‘tda pishiriladi.
Xizmat: Piyoz va non bilan beriladi.
Lag‘mon
Tarkibi: qo‘l bilan cho‘zilgan xamirli makaron, go‘sht, sabzavotlar
(pomidor, piyoz, bulg‘or qalampiri, sabzi).
Turlari: Suvli lag‘mon (sho‘rva holida), qovurilgan lag‘mon.
Tayyorlanishi: Sharqona uslubda qovuriladi yoki qaynatiladi.
Somsa
Tarkibi: qat-qat xamir ichiga qiymali go‘sht, piyoz, ba’zida kartoshka yoki
qovoq.
Pishirish usuli: Tandirda yoki pechda pishiriladi.
Turlari: Go‘shtli, kartoshkali, qovoqli, qovurilgan somsalar.
Norin
Tarkibi: mayda to‘g‘ralgan xamir bo‘laklari va qiymalangan go‘sht (odatda
ot go‘shti).
Xizmat: Ba’zida sovuq holda, chakka yoki bulon bilan beriladi.
Sho‘rva (sho‘rbo)
Tarkibi: go‘shtli sho‘rva (mol, qo‘y), sabzavotlar – kartoshka, sabzi,
pomidor.
Turlari: Go‘shtli sho‘rva, sabzavotli, qiyma bilan tayyorlanadigan navlari
mavjud.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
57
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
“O‘zbek taomlari ensiklopediyasi”, T. Yo‘ldoshev, 2020
2.
“Oshxona madaniyati va tarixi”, M. Jo‘rayev, Toshkent, 2022
3.
UNESCO rasmiy sayti — Intangible Cultural Heritage (uzbek plov)
4.
O‘zbekiston Respublikasi gastronomiya instituti materiallari
5.
“Milliy qadriyatlar va pazandachilik san’ati”, ilmiy maqolalar to‘plami, 2023
