MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
49
OSHPAZLIK SAN’ATI – HUNAR VA IJOD UYG‘UNLIGI
Rahmatova Malohatxon Murotovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ta’lim ustasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada oshpazlik hunari va zamonaviy oshpazlik
san’atining o‘ziga xos jihatlari, tarixiy ildizlari, estetik va texnologik tamoyillari
yoritilgan. Maqola yoshlarning bu sohaga bo‘lgan qiziqishini oshirish, oshpazlikni
kasb sifatida qadrlashga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar : Oshpazlik, Taom madaniyati , O‘zbek oshxonasi,
Professional oshpaz,Xalqaro pazandachilik, Sog‘lom ovqatlanish, Gastronomiya,
Estetika va dizayn
Oshpazlik – bu faqat ovqat tayyorlash emas, balki ta’b, estetik, madaniy
va kasbiy mahoratni birlashtirgan san’atdir. Bu hunar ming yillar davomida
insoniyat madaniyatining ajralmas qismiga aylangan. Har bir millatning milliy
taomi, pazandalik uslubi va taomni tortish madaniyati o‘ziga xoslikni ifodalaydi.
Oshpazlik – qadimiy hunar
Oshpazlik tarixiga nazar tashlasak, qadimdan buyon odamlar o‘z
ehtiyojlarini qondirish barobarida ovqatni bezash, yaxshilash, va o‘zgacha ta’m
berish yo‘llarini izlagan. Misr, Yunon va Rimda dastlabki oshxonalar va ovqat
reseptlari yaratilgan. O‘rta asrlarda esa saroy oshpazlari jamiyatda katta obro‘ga ega
bo‘lgan.
O‘zbek oshxonasi ham o‘z tarixiga ega: palov, somsa, norin, shurva, lag‘mon
kabi taomlar nafaqat mazali, balki xalq an’analarini aks ettiruvchi merosdir.
Zamonaviy oshpazlikning xususiyatlari
Bugungi kunda oshpazlik sohasi juda kengayib, professional kasb sifatida
rivojlanmoqda. Oshpaz endilikda:
Texnologik bilimga ega
Sog‘lom ovqatlanish tamoyillarini biladi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
50
Xalqaro oshxona uslublarini o‘zlashtirgan
Taomni estetik jihatdan bezay oladigan dizaynerga aylangan
Zamonaviy oshpazlikda quyidagilar muhim hisoblanadi:
Gigiyena va sanitariya qoidalariga qat’iy rioya qilish
Allergik mahsulotlar haqida bilimga ega bo‘lish
Maxsus pazandachilik texnikalarini (suvda pishirish, bug‘da, friterlash, sous
tayyorlash) bilish
Xalqaro oshxona va taom madaniyati
Bugungi global dunyoda bir mamlakat oshxonasi boshqa bir yurtda ham
mashhur bo‘lib bormoqda. Masalan:Italiya – pizza, pasta
Yaponiya – sushi, ramen ,Fransiya – kremlar, sufle, baget
O‘zbekiston – palov, barak, somsa
Xalqaro musobaqalar va gastrofestlar orqali oshpazlar o‘z san’atini dunyoga
namoyon etmoqda.
Oshpazlik – ijod va sevgi kasbi
Taomni mazali qilish uchun faqat retseptga amal qilish yetarli emas. Oshpaz:
Ovqatga muhabbat bilan yondashishi
Yangi kombinatsiyalarni sinab ko‘rishi
Mehmon ta’bini tushuna olishi kerak.
Shuning uchun ham oshpazlik — bu hunar bilan ijodning uyg‘unligi
hisoblanadi.
1. Oshpazlikning asosiy yo‘nalishlari
Zamonaviy oshpazlik bir necha sohaga bo‘linadi:
Yo‘nalish
Tavsifi
Issiq taomlar oshpazi
Sho‘rva, palov, qovurdoq, dimlama va boshqa asosiy
ovqatlar tayyorlaydi.
Qandolatchi (konditer)
Tortlar, shirinliklar, desertlar, nonushta uchun mahsulotlar
tayyorlaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
51
Yo‘nalish
Tavsifi
Sog‘lom
ovqatlanish
oshpazi
Kaloriyasi
past,
parhezli,
muvozanatli
ovqatlarni
tayyorlaydi.
Milliy
taomlar
mutaxassisi
Har bir xalqning an’anaviy ovqatlarini puxta biladi.
Gastronomik oshpaz
Yangi lazzatlar, modern texnologiyalar, molekulyar
gastronomiyani o‘rganadi.
2. Texnologik jarayonlar
Oshpaz faqat ovqat pishiruvchi emas, u quyidagilarni ham aniq bajarishi
kerak:
Reja asosida ishlash – har bir taomni vaqt, harorat, hajm bo‘yicha nazorat
qilish.
Modda almashinuvi – ovqatning tanadagi ta’siri, kaloriyasi, ovqatlanish
balansini hisobga olish.
Ovqatni saqlash texnologiyasi – sovitish, muzlatish, sterilizatsiya qilish
qoidalari.
Xarajatni hisoblash – mahsulot narxi, foyda, chiqim, chiqit nazorati.
3. Zamonaviy texnologiyalar
Zamonaviy oshxonalarda quyidagi texnik vositalar keng qo‘llaniladi:
Induksion plitalar – energiyani tejaydi, xavfsiz.
Suvli vanna (Sous vide) – past haroratda doimiy pishirish.
Kombipech – bug‘ va issiqlikni uyg‘unlashtirib pishiradi.
Molekulyar oshxona texnikasi – mayin ko‘pik, jel, kapsulalar tayyorlash
uchun.
4. Oshpazlik va turizm
Turizm bilan chambarchas bog‘liq:
Mehmonxona va restoranlarda oshpazlar daromadning asosiy qismini
ta’minlaydi.
Milliy taomlar xorijiy mehmonlar uchun turistik brendga aylanmoqda
(masalan,
o‘zbek palovi
).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
52
O‘zbekiston Respublikasida gastronomik turizm yo‘nalishlari yo‘lga
qo‘yilmoqda.
5. Oshpazlikni o‘rganish manbalari
Tashkilot / Dastur
Taklif etiladigan yo‘nalishlar
"Ipak
yo‘li"
xalqaro
turizm
universiteti
Gastronomik madaniyat, milliy oshxona
Kasb-hunar markazlari
Oshpazlik, qandolatchilik, milliy taomlar
Online
platformalar
(Coursera,
Skillshare)
Italiyancha, yaponcha, fransuzcha pazandalik
kurslari
6. Kasbiy o‘sish bosqichlari
Oshpazlik sohasida ham martaba mavjud:
Yordamchi oshpaz (Pomoshchnik)
Qandolatchi / Issiq taom ustasi
Smena oshpazi (chef de partie)
Ijodiy oshpaz (Sous-Chef)
Bosh oshpaz (Chef de Cuisine)
Oshxona boshqaruvchisi / Taomlar texnologi
7. Ijodiy elementlar
Zamonaviy oshpaz:
Ovqat dizayni bilan shug‘ullanadi (garnish, rang, kompozitsiya).
Menyu yaratadi – mavsumiy, parhezli, milliy, bolalar uchun.
Lazzat uyg‘unligini biladi (shirin-mazali, nordon-tuzli kontrastlar).
Xulosa
Oshpazlik bugungi kunda nafaqat uy sharoitida, balki katta restoran,
mehmonxona, va gastronomik sanoatda ham juda dolzarb kasb hisoblanadi. Har bir
oshpaz o‘z taomlari orqali insonlarga nafaqat to‘yim, balki zavq, madaniyat va
estetik his uyg‘otadi. Shuning uchun oshpazlikni tanlagan yoshlar bu kasbni chuqur
o‘rganib, har bir lazzatni san’at darajasida ifoda etishga intilishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
"Oshpazlik asoslari", M. Jo‘rayev, Toshkent, 2021
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
53
2.
"O‘zbek milliy taomlari", G. Karimova, 2020
3.
UNESCO: “Intangible Cultural Heritage — Uzbek Plov”, 2017
4.
"Gastronomik san’at va turizm", S. Raxmatullayev, 2022
5.
O‘zbekiston Respublikasi kasb-hunar kollejlari uchun o‘quv rejalari
(Oshpazlik yo‘nalishi)
