MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
65
INGLIZ TILIDAGI FIZIK TERMINOLOGIYANING O'ZIGA
XOSLIGI VA UNING O'QITILISHIDAGI AHAMIYATI
Yuldashev J.O.
Buxoro davlat tibbiyot instituti, assistant-o’qituvchi
Annotatsiya: Ushbu maqolada ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'ziga
xosligi va uning o'qitilishidagi ahamiyati tahlil qilinadi. Fizika fanida ishlatiladigan
terminlar, o'ziga xos ma'nolar va kontekstlarga ega bo'lib, o'quvchilarga nazariy
bilimlarni amaliyotda qo'llashda muhim rol o'ynaydi. Ingliz tilidagi fizik
terminologiya, o'quvchilarning ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga,
shuningdek, xalqaro ilmiy hamjamiyatda muvaffaqiyatli ishtirok etishlariga yordam
beradi.
Maqola,
fizik
terminlarning
o'qitilishida
o'qituvchilarning
roli,
terminologiyaning o'ziga xosligi va uning ta'lim jarayonidagi ahamiyatini ko'rsatadi.
Kalit so’zlar: Fizik terminologiya, Interaktiv usullar, fanlararo integratsiya,
o‘qitish prinsiplari, o‘qitishning qonuniyatlari. Amaliyot va nazariya
Kirish
Fizika fani, tabiiy fanlar qatorida o'zining muhim o'rnini egallaydi va uning
o'qitilishi jarayonida terminologiyaning ahamiyati alohida e'tiborga molikdir. Ingliz
tilidagi fizik terminologiya, o'quvchilarga nafaqat nazariy bilimlarni o'zlashtirishda,
balki ushbu bilimlarni amaliyotda qo'llashda ham muhim rol o'ynaydi. Har bir termin
o'ziga xos ma'no va kontekstga ega bo'lib, ularni to'g'ri tushunish va qo'llash,
o'quvchilarning ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasida keyingi yillarda amalga oshirilayotgan ta’lim
sohasidagi o‘zgarishlar yurtimiz taqdiri uchun hal qiluvchi ahamiyatga egadir. Bu
masalaning ustuvor ahamiyati shundaki, oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimi saviyasini
jahon andozalari darajasiga yetkazish, xalq xo‘jaligida mutaxassislarga bo‘lgan talab
ortib bormoqda. So‘ngi yillarda ta’limda uzviylik tamoyilining qo‘llanilishiga, uni
yanada urg‘u berilmoqda. Buning boisi uzluksiz ta’lim tizimidagi turli bo‘g‘inlarini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
66
tarkib topganligi va ularda fizika majburiy umumta’lim o‘quv fani sifatida
mustahkam o‘rin egallaganligi, uning mazmunini invariant hamda variativ
ko‘rinishda tabaqalanganligi xulosa qilinmoqda. Ushbu yondashuv o‘qitish
uslubiyotini zamon talabi doirasida ortirilmoqda.
Yoshlarimiz iste’dod, bilim va intellektual salohiyat bobida hech kimdan kam
bo‘lmaslikka intilmoqdalar. Bu albatta, yurtimizda navqiron avlod vakillarini har
tomonlama qo‘llab-quvvatlash, ularning iqtidorini kashf etish va yuzaga chiqarishga
yuksak e’tibor qaratilayotganligi samarasidir. Zero, mamlakatimizda “Kadrlar
tayyorlash milliy dasturi”ga muvofiq, umumta’lim maktablaridan tortib, o‘rta maxsus
kasb-hunar o‘quv maskanlarigacha – barchasida ta’limning yangicha, o‘ziga xos
uslublari joriy qilindi. Ayni jihat esa intiluvchan yoshlarning yutuq hamda
muvaffaqiyatlarga erishishini ta’minlash, jamiyatning turli jabhalarida xizmat
qiladigan yetuk malakali mutaxassislar tayyorlashda beqiyos ahamiyat kasb etayotir.
Kutilgan natijaga erishish uchun esa, akademik litseylarning o‘quv jarayonida
Chunki, fizika kursi dastlab o‘qitila boshlanganda o‘quvchilar psixologik
xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ular o‘zlashtirishishga mos qilib umumiy
tushunchalar beriladi. Bu asosan, o‘quvchilarga fizika kursi bo‘yicha bilimlar tizimi
bo‘lsa, birinchidan, nazariy tasavvur qilish va bilishlari shart bo‘lgan bilimlar tizimi
sifatida, ikkinchidan, berilayotgan axborot hajmini ularga mos holda birmuncha
chuqurlashtirish va kengaytirish vositasida ko‘nikma va malakalarni amalda qo‘llay
olishni shakllantirishdir. Shunday ekan, o‘quvchilarga berilayotgan bilimlar
ko‘lamini mustahkamlash, chuqurlashtirish va ta’lim yo‘nalishiga yo‘naltirish eng
dolzarbdir.
Zamonaviy ta'limda ingliz tilining ahamiyati ortib bormoqda, chunki ko'plab
ilmiy manbalar va tadqiqotlar aynan ingliz tilida taqdim etiladi. Shuning uchun, ingliz
tilidagi fizik terminologiyani o'rganish, o'quvchilarga xalqaro ilmiy hamjamiyatda
muvaffaqiyatli ishtirok etish imkoniyatini yaratadi. Ushbu maqolada, ingliz tilidagi
fizik terminologiyaning o'ziga xosligi, uning o'qitilishidagi ahamiyati va
o'qituvchilarning bu jarayondagi roli tahlil qilinadi. Maqsad, o'quvchilarning fizikani
o'rganish jarayonida terminologiyaning ahamiyatini anglashlariga yordam berishdir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
67
Fizika fani, tabiiy fanlar qatorida o'zining muhim o'rnini egallaydi va uning o'qitilishi
jarayonida fanlararo bog'lanish va kasbga yo'naltirish muhim ahamiyatga ega.
O'quvchilarga fizika fanini o'rgatishda, boshqa fanlar bilan integratsiyalashgan holda
ta'lim berish, ularning bilimlarini kengaytirish va amaliy ko'nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi.
Fanlararo integratsiya
Fizika o'qitishda fanlararo integratsiya, o'quvchilarga turli fanlar o'rtasidagi
bog'lanishlarni tushunishga yordam beradi. Masalan, fizika va kimyo o'rtasidagi
aloqalar, kimyoviy jarayonlarni tushunishda muhimdir. Shuningdek, fizika va
biologiya o'rtasidagi bog'lanishlar, biologik jarayonlarni fizik qonunlar orqali
tushunishga imkon beradi. Bu yondashuv, o'quvchilarning ilmiy tafakkurini
rivojlantirishga va ularni ko'p qirrali mutaxassislar sifatida tayyorlashga yordam
beradi.
Kasbga yo'naltirish
Fizika fanini o'qitishda kasbga yo'naltirish, o'quvchilarga kelajakdagi
kasblarida zarur bo'lgan bilim va ko'nikmalarni taqdim etadi. O'quvchilar, fizika
fanidan olingan bilimlarni muhandislik, informatika, tibbiyot va boshqa sohalarda
qo'llash imkoniyatiga ega bo'ladilar. Bu jarayon, o'quvchilarning kasbiy qiziqishlarini
aniqlashga va ularni kelajakda muvaffaqiyatli mutaxassislar bo'lishlariga
tayyorlashga yordam beradi.
Innovatsion yondashuvlar
Zamonaviy ta'limda innovatsion yondashuvlar, fizika fanini o'qitishda
fanlararo bog'lanish va kasbga yo'naltirishni yanada samarali amalga oshirishga
yordam beradi. Interaktiv metodlar, laboratoriya tajribalari va loyiha asosidagi
o'qitish usullari orqali o'quvchilar, nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llash
imkoniyatiga ega bo'ladilar. Bu, ularning qiziqishini oshiradi va o'qitish jarayonini
yanada qiziqarli qiladi.
Asosiy qism.
Ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'ziga xosligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
68
Ingliz tilidagi fizik terminologiya, o'zining aniq va qat'iy ma'nolari bilan
ajralib turadi. Har bir termin, fizik qonunlar, jarayonlar va tushunchalarni ifodalashda
muhim ahamiyatga ega. Masalan, "force" (kuch), "energy" (energiya), "mass"
(massa) kabi asosiy terminlar, fizikaning fundamental tushunchalarini anglatadi.
Ushbu terminlarning to'g'ri tushunilishi, o'quvchilarga fizik qonunlarni va ularning
amaliy qo'llanilishini yaxshiroq anglash imkonini beradi.
Bundan tashqari, ingliz tilidagi fizik terminologiya, ko'plab sohalarda,
masalan, muhandislik, astronomiya va biologiya kabi fanlarda ham qo'llaniladi. Bu
esa o'quvchilarga turli fanlar o'rtasidagi bog'lanishlarni tushunishga yordam beradi va
ularning ilmiy tafakkurini kengaytiradi.
Fizik terminologiyaning o'qitilishidagi ahamiyati
Fizik terminologiyaning o'qitilishi, o'quvchilarning nazariy bilimlarini
amaliyotda qo'llashda muhim rol o'ynaydi. O'qituvchilar, terminlarni o'rgatishda
kontekstual yondashuvni qo'llashlari zarur. Masalan, fizik tajribalar va amaliy
mashg'ulotlar orqali terminlarni o'rgatish, o'quvchilarning tushunishini yanada
chuqurlashtiradi. O'quvchilar, terminlarni amaliyotda qo'llash orqali, ularning
ma'nolarini yaxshiroq anglaydilar va fizik qonunlarni hayotiy misollar bilan bog'lash
imkoniyatiga ega bo'ladilar.
Shuningdek, ingliz tilidagi fizik terminologiyani o'rganish, o'quvchilarga
xalqaro ilmiy hamjamiyatda muvaffaqiyatli ishtirok etish imkoniyatini yaratadi.
O'quvchilar, ilmiy maqolalar, tadqiqotlar va konferensiyalar orqali ingliz tilida
muloqot qilish qobiliyatini rivojlantiradilar. Bu esa ularning kelajakdagi kasbiy
faoliyatlarida muhim ahamiyatga ega.
O'qituvchilarning roliga e'tibor
Fizik terminologiyani o'qitishda o'qituvchilarning roli juda muhimdir.
O'qituvchilar, o'quvchilarga terminlarni o'rgatishda innovatsion metodlardan
foydalanishlari kerak. Interaktiv darslar, laboratoriya ishlar va guruhli muhokamalar
orqali o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlash, terminlarni o'zlashtirish jarayonini
yanada samarali qiladi. O'qituvchilar, shuningdek, o'quvchilarga terminlarni o'zaro
bog'lash va ularni turli kontekstlarda qo'llashni o'rgatish orqali, ularning ilmiy fikrlash
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
69
qobiliyatini rivojlantirishga yordam berishlari zarur. Ingliz tili terminologiyasida
soz’larni xotiraga saqlashda eslab qolish faoliyati bilan bog’liqdir.
1-jadval
Esda saqlashni faoliyat bilan bog‘lanishi.
O‘qitish jarayonidagi faoliyat turlari
Esda saqlab qolish, foiz hisobida
O‘qisa
10
Eshitsa
20
Ko‘rsa
30
Ko‘rsa va eshitsa
50
Aytib bersa
80
Aytib bersa va amalda ko‘rsatib bersa
90
Shu ko‘rsatkichlardan kelib chiqib, misol tariqasida O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining 2013-yil 8-maydagi “Uzluksiz ta’lim tizimining chet tillar
bo‘yicha davlat ta’lim standartlarini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 124-son qaroriga
binoan, akademik litseyning xorijiy fanlar ta’lim yo‘nalishlarida tahsil olayotgan
o‘quvchilarga fizika fani mavzusiga oid ingliz tilida lavha qo‘yilib, ularning eshitish
va shu asosida fizika mavzularini tushunib aytib berish qobiliyatini oshiradi. Bu
turdagi ko‘rgazmalilik usuli o‘qituvchining ham chet tillarini o‘rganishga undaydi.
Hozirgi vaqtda ta’lim sohasining rivojlanayotgan davrida, kundan-kunga inovatsion
texnologiya taraqqiy etayotgan zamonda o‘qitishning pedagogik-ilmiy tadqiqot
ishlari olib borilmoqda. Undan tashqari ta’lim yo‘nalishlardagi o‘quvchi va
talablarning fandagi fikrlash qobiliyatining o‘sishida turli usullar izlanilmoqda. Unda
o‘quvchi yoshlarni o‘qitishda ham teran fikrlashga, ham ma’nan dunyoqarashini
o‘stirish asosiy mazmun yotadi.
Ushbu maqolada ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'ziga xosligi va uning
o'qitilishidagi ahamiyati tahlil qilindi. Fizika fanida terminlarning aniq va qat'iy
ma'nolari, o'quvchilarning nazariy bilimlarini amaliyotda qo'llashda muhim rol
o'ynaydi. Ingliz tilidagi fizik terminologiyani o'rganish, o'quvchilarga nafaqat ilmiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
70
fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, balki xalqaro ilmiy hamjamiyatda muvaffaqiyatli
ishtirok etish imkoniyatini ham beradi.
O'qituvchilarning roli ushbu jarayonda alohida ahamiyatga ega. Innovatsion
o'qitish metodlari, masalan, interaktiv darslar va amaliy tajribalar orqali terminlarni
o'rgatish, o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlaydi va ularning bilimlarini
mustahkamlashga yordam beradi. O'quvchilar, terminlarni turli kontekstlarda
qo'llashni o'rganish orqali, fizik qonunlarni yanada chuqurroq tushunadilar.
Natijada, ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'qitilishi, o'quvchilarning
ilmiy tafakkurini rivojlantirish va ularni kelajakdagi kasbiy faoliyatlariga
tayyorlashda muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayon, o'quvchilarning nafaqat fizika
fanidagi, balki boshqa fanlardagi muvaffaqiyatlarini ham ta'minlaydi. Shunday qilib,
ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'ziga xosligi va uning o'qitilishi, ta'lim
jarayonining ajralmas qismi sifatida qabul qilinishi lozim.
Xulosa
Ingliz tilidagi fizik terminologiyaning o'ziga xosligi va uning o'qitilishidagi
ahamiyati, o'quvchilarning ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda muhim rol
o'ynaydi. O'qituvchilar, terminlarni o'rgatishda innovatsion yondashuvlarni qo'llash
orqali, o'quvchilarning bilimlarini kengaytirish va ularni xalqaro ilmiy hamjamiyatda
muvaffaqiyatli ishtirok etishga tayyorlashlari zarur. Ushbu jarayon, o'quvchilarning
kelajakdagi kasbiy faoliyatlarida muhim ahamiyatga ega bo'ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASINING 2013-YIL
8-MAYDAGI “UZLUKSIZ TA’LIM TIZIMINING CHET TILLAR BO‘YICHA
DAVLAT TA’LIM STANDARTLARINI TASDIQLASH TO‘G‘RISIDA”GI 124-
SON QARORI.
2. A. AGZAMOV, А.YUSUPOV. «O‘QUVCHILARGA BILIM BERISHDA
INNOVATSION USULLARDAN FOYDALANISH». TOSHKENT, 2004 Y.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
71
3. A.YUSUPOV, M.QODIROV. «FIZIKA DARSLARIGA INNOVATSION
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA ELEMENTLARINI QO‘LLASH». ANDIJON,
2004 Y
4. RADJAPOVA O., ATAYEVA M. ―KASB-HUNAR KOLLEJLARIDA FIZIKA
FANINI KASBIY YO’NALTIRIB O’QITISH METODIKASI BO’YICHA
TAVSIYALAR‖.
―TABIIY
FANLARNI
O’QITISHNI
GUMANITARLASHTIRISH‖
MAVZUSIDAGI
ILMIY-AMALIY
KONFERENSIYA MATERIALLARI. TOSHKENT. TDPU. 2012 YIL, 258-260 B.
5. MAXMUDOVA X., NURULLAEV B. FIZIKA FANINI KASBIY SOHALARGA
YO’NALTIRIB O’QITISH. METODIK QO’LLANMA. TOSHKENT. TDPU. 2012
Y. 98 B.
