MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
85
TABIIY FANLAR TA’LIM YO‘NALISHIDA FIZIKA FANINING
O‘QITILISHI
Yuldashev J.O.
Buxoro davlat tibbiyot instituti, assistant-o’qituvchi
Annotatsiya: Tabiiy fanlar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishi,
talabalarda tabiiy olam haqida ilmiy bilim va tushunchalarni shakllantirishga,
shuningdek, ularda ilmiy tafakkurni rivojlantirishga qaratilgan muhim jarayondir.
Fizika fani tabiiy fanlar ta'limining asosi bo'lib, uning o'qitilishi talabalarni nafaqat
fizik qonuniyatlar bilan tanishtiradi, balki ularda mantiqiy fikrlash, muammolarni
tahlil qilish va yechish ko'nikmalarini ham rivojlantiradi.
Kalit so’zlar: biofizika, fizik kimyo, geofizika, biologik harakatlar.
Kirish.
Fizika - tabiat qonunlari o‘rganiladigan asosiy tabiiy fanlardan biri bo‘lib,
materiya harakatining eng sodda va shu bilan birga, eng umumiy shakli bo‘lgan
mexanik, atom-molekular, gravitatsion, elektromagnit jarayonlarni, shuningdek,
atom ichidagi va yadro ichidagi jarayonlarni o‘rganadi. Fizik harakat shaklining bu
ko‘rinishlari shuning uchun ham umumiyki, bu harakat shakllari materiyaning boshqa
fanlar o‘rganadigan barcha, yanada murakkabroq (kimyoviy, biologik) harakatlarida
bo‘ladi va ularning ajralmas qismidir. Biroq fizikaning boshqa fanlar bilan
bog‘lanishi shuning o'zidangina iborat bo‘lmay, balki fizika yana barcha tabiiy va
amaliy fanlarning muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun zarur boigan tadqiqotlarni ishlab
chiqishga va asboblar yaratishga imkon beradi. Hozirgi vaqtda bu fanlarning alohida
fizik bo‘limlari bor:
-
astronomiyada-astrofizika,
-
biologiyada-biofizika,
-
kimyoda-fizik kimyo,
-
elektrotexnikada - elektrofizika,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
86
-
geologiyada -geofizika va hokazo.
Shuning uchun fizika barcha tabiiy va amaliy fanlarning yaratilishi uchun
poydevordir, deyish mumkin.
Asosiy qism
Ma’lumki, fan va texnika taraqqiyoti ta’lim va tarbiyaning mazmuni va
metodlariga bevosita ta’sir etadigan quyidagi bir qator belgilar bilan xarakterlanadi:
- fan, texnika va ishlab chiqarishdagi o‘zgarishlarning birga qo‘shilib ketishi
natijasida fanning bevosita ishlab chiqarish kuchlariga aylanib ketishi;
- ishlab chiqarish kuchlari hamma elementlarini sifat jihatdan qaytadan
qurish;
- mehnat xarakteri va mazmuninining o‘zgarishi, unda ijodiy elementlar
rolining o‘sishi;
- ishchilar umumiy va maxsus ta’limi, hamda madaniyatining o‘sish darajasi;
- ekologik muammolarning paydo bo‘lishi va shunga bog‘liq bo‘lgan boshqa
masalalar.
Tabiiy fanlar ta’lim yo‘nalishlarida tahsil olayotgan talabalarga fizika fani
mavzularini tabiat hodisalarning biologik va kimyoviy bog‘lanishiga uzviy bog‘lab
tushuntirish o‘quvchilar uchun yanada qiziqish uyg‘otadi.
Asosan biologik hodisalarni ko‘rgazmalilik asosida videolavha ko‘rsatib,
fizikaviy jarayon orqali tushuntirilsa o‘quvchi qiziqish uyg‘otadi. Masalan, harakat
miqdori tushuntirilayotganda qushlarning uchishi (1-rasm), suv ostidagi meduzaning
harakatlanishi (2-rasm) orqali tushuntirilsa va lavha keltirilsa o‘quvchiga ham fizik,
ham biologik tushuncha paydo bo‘ladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
87
1-rasm. Qafasdagi kanareyka.
2-rasm. Suv osti meduzasi
Tabiiy fanlar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishi, talabalarga
tabiatning asosiy qonuniyatlarini tushunishga yordam berish bilan birga, ularning
ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Fizika fani, o'zining
nazariy va amaliy jihatlari bilan, o'quvchilarga quyidagi asosiy maqsadlarni amalga
oshirishga yordam beradi:
1. Tabiat qonuniyatlarini tushunish
Fizika, tabiatdagi hodisalarni va ularning o'zaro aloqalarini o'rganadi.
O'quvchilar, masalan, kuch, energiya, harakat va to'qnashuvlar kabi asosiy
tushunchalarni o'rganish orqali, tabiatning qanday ishlashini tushunadilar. Bu
bilimlar, ularning kundalik hayotida va kelajakdagi kasblarida qo'llanilishi mumkin.
2. Ilmiy metodlarni o'zlashtirish
Fizika fani o'qitilishi jarayonida o'quvchilar ilmiy metodlarni o'zlashtiradilar.
Tajribalar o'tkazish, kuzatish, ma'lumotlarni tahlil qilish va natijalarni baholash
orqali, o'quvchilar ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradilar. Bu jarayon, ularning
muammolarni hal qilish va mantiqiy fikrlash qobiliyatlarini oshiradi.
3. Amaliy tajribalar
Fizika fanida amaliy tajribalar o'tkazish, nazariy bilimlarni mustahkamlashda
muhim ahamiyatga ega. O'quvchilar laboratoriya ishlarida ishtirok etish orqali,
nazariy tushunchalarni amalda qo'llash imkoniyatiga ega bo'ladilar. Bu, o'z navbatida,
ularning qiziqishini oshiradi va o'qitish jarayonini yanada samarali qiladi.
4. Interdisiplinar yondashuv
Fizika, kimyo, biologiya va boshqa tabiiy fanlar bilan o'zaro bog'liqdir. Tabiiy
fanlar ta'lim yo'nalishida fizika fani o'qitilishi, o'quvchilarga bu fanlar o'rtasidagi
bog'lanishlarni tushunishga yordam beradi. Masalan, fizika va kimyo o'rtasidagi
aloqalar, kimyoviy reaksiyalarni tushunishda muhimdir.
5. Innovatsion texnologiyalar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
88
Zamonaviy texnologiyalar, fizika fanini o'qitishda yangi imkoniyatlar
yaratadi. Interaktiv dasturlar, simulyatsiyalar va onlayn resurslar orqali o'quvchilar
fizika fanini yanada qiziqarli va samarali o'rganishlari mumkin. Bu, o'z navbatida,
ularning motivatsiyasini oshiradi va o'qitish jarayonini yanada qiziqarli qiladi.
Xulosa.
Tabiiy fanlar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishi, o'quvchilarga
tabiatni tushunish, ilmiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish va amaliy tajribalar orqali
nazariy bilimlarni mustahkamlash imkonini beradi. Bu jarayon, o'quvchilarning
kelajakdagi muvaffaqiyatlari uchun muhim asos bo'lib xizmat qiladi. Fizika fani,
o'zining keng qamrovli va amaliy jihatlari bilan, o'quvchilarning bilim va
ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi.
Shuningdek, xulosa o‘rnida aytish kerakki, o‘quvchining xotirasida
mustahkamlash uchun aytib berish, ko‘rgazmalilikni amalda bajarishni va
takrorlashni amalga oshirilganda o‘quv sifati oshadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. A. AGZAMOV, А.YUSUPOV. «O‘QUVCHILARGA BILIM BERISHDA
INNOVATSION USULLARDAN FOYDALANISH». TOSHKENT, 2004 Y.
2. A.YUSUPOV, M.QODIROV. «FIZIKA DARSLARIGA INNOVATSION
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA ELEMENTLARINI QO‘LLASH». ANDIJON,
2004 Y.
3. GROMOV, A. A., KOLESNIKOV, N. N., KOLESNIKOVA, M. A. FIZIKA.
OLIY TA'LIM DARSLIGI. TOSHKENT. 2018 Y.
4. KADYROV, A. A.. FIZIKA: NAZARIYA VA AMALIYOT. OLIY TA'LIM
DARSLIGI. TOSHKENT 2020 YIL.
5. MURODOV, M. M. FIZIKA O'QITISH METODIKASI. O'QITUVCHILAR
UCHUN QO'LLANMA. TOSHKENT 2019.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
89
6. RAHMONOV S.S. FIZIKA FANINI O'QITISHDA INNOVATSION
TEXNOLOGIYALAR. O'QITUVCHILAR UCHUN QO'LLANMA. TOSHKENT
2021.
7. KHAN ACADEMY. FIZIKA BO'YICHA BEPUL ONLAYN DARSLAR VA
RESURSLAR.
[HTTPS://WWW.KHANACADEMY.ORG/SCIENCE/PHYSICS](HTTPS://WWW
.KHANACADEMY.ORG/SCIENCE/PHYSICS) (DOIMIY YANGILANADI).
8. COURSERA. FIZIKA FANIGA OID TURLI KURSLAR VA DASTURLAR.
[HTTPS://WWW.COURSERA.ORG](HTTPS://WWW.COURSERA.ORG)
(DOIMIY YANGILANADI).
