MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
79
IJTIMOIY-GUMANITAR TA'LIM YO‘NALISHIDA FIZIKA
FANINING O‘QITILISHI
Yuldashev J.O.
Buxoro davlat tibbiyot instituti, assistant-o’qituvchi
Annotatsiya: Ijtimoiy-gumanitar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishi,
albatta, fizika fanini chuqur o'rganishga qaratilmagan, ammo uning muhim
tushunchalari va qonuniyatlari talabalarning dunyoqarashini kengaytirish, mantiqiy
fikrlashini rivojlantirish va turli sohalardagi bilimlarni umumlashtirishga yordam
beradi. Fizikaning asosiy tushunchalari va qonunlari, jumladan, harakat, kuch,
energiya, elektromagnitizm va boshqalar turli xil ijtimoiy-gumanitar fanlar bilan
bog'lanishi mumkin. Bu esa talabalarning fanlararo bog'liqliklarni tushunishiga va
bilimlarni amaliyotda qo'llashga yordam beradi.
Kalit so’zlar: Interaktiv usullar, tarixiy qurilmalar, o‘qitish prinsiplari,
o‘qitishning qonuniyatlari.
Kirish
O‘qitish prinsiplari (prinsip – lotincha so‘z bo‘lib, asos boshlanish degan
ma’noni bildiradi) – o‘qitish jarayonini tashkil qilishning asosiy rejalari, yetaklovchi
g‘oyalaridir.ular o‘qitishni tartibga soluvchi umumiy ko‘rsatmalar, talablar, rejalar,
normalar tarzida bo‘ladi. O‘qitish prinsiplari o‘qitishning asosiy qonuniyatlaridan
kelib chiqadi.
O‘qitishning qonuniyatlari – bilim berishdagi hodisalar o‘rtasidagi zaruriy va
obyektiv, ma’noli hamda takrorlanuvchi bog‘lanishlardir. O‘qitishning qonuniyatlari
quyidagilardan iborat:
1. O‘qitish jarayoni jamiyatning hamda har bir o‘quvchining talabiga mos
kelishi kerak.
2. O‘qitish jarayoni bilim berish, tarbiyalash hamda rivojlantirish
funksiyalarini bajarishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
80
3. O‘qitish jarayoni o‘quvchilarning haqiqiy o‘quv imkoniyatlariga mos
kelishi kerak.
4. O‘qitish jarayoni unga ta’sir qiluvchi tashqi shartlarga bog‘liqdir:
- O‘qitish va o‘quv jarayoni birgalikda pedagogik qonuniyatlarga bo‘ysunib,
bir-biri bilan mustahkam bog‘lanishda
- O‘qitishning mazmuni o‘qitishning maqsadiga bevosita bog‘liq bo‘lib, u o‘z
navbatida, jamiyatning talabi, ilm-fanning rivojlanishi, o‘quvchilarning imkoniyatlari
hamda tashqi shartlar asosida aniqlanadi.
- O‘qitish metodlari hamda vositalari o‘qitishning maqsadiga hamda
mazmuniga bo‘gliqdir.
- O‘qitish jarayonining barcha komponentlari orasidagi to‘g‘ri bog‘lanish va
tuzilgan qulay shart-sharoit, uning ijobiy natijasini ta’minlaydi.
- O‘qitish, o‘quvchining psixologik xusuisyatlariga, shaxsiy qulayligiga,
kelajakdagi rivojlanish darajasiga mos holda olib borilishi kerak.
Boshqa fanlar qatori fizika fani qayerda o‘rgatilishidan qat’iy nazar, istalgan
ta’lim tizimlarida o‘qitishning uzviyligi va davomiyligini ta’minlanishi, kelgusida
yetuk mutuxassislar tayyorlashni muhim omili bo‘lmog‘i lozim. Aksariyat
mutaxassislar o‘z kasbiy fanlarini chuqur egallashlarida, asosiy rolni fizika fanining
o‘quv mazmunini o‘zlashtirish darajasi tashkil etadi.
Asosiy qism.
Ijtimoiy-gumanitar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishining asosiy
maqsadlari:
Fizikaviy tushunchalarni o'rganish:
Talabalarga fizikaning asosiy qonunlari va tushunchalari haqida tushuncha
berish. Bu ularning tabiat hodisalarini tushunishlariga yordam beradi va
dunyoqarashini kengaytiradi.
Fikrlash qobiliyatini rivojlantirish:
Fizika fanini o'rganish talabalarning mantiqiy va tanqidiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantiradi. Bu esa ularga dalillarni tahlil qilish, xulosalar chiqarish va
muammolarni hal qilishga yordam beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
81
Fanlararo aloqalarni o'rnatish:
Fizikaning ijtimoiy-gumanitar fanlar bilan bog'liqliklarini ko'rsatish. Masalan,
tarixda texnologiyaning rivojlanishi, huquqda esa fizika qonunlariga asoslangan
texnologiyalarning qo'llanilishi kabi.
Amaliy bilim va ko'nikmalarni shakllantirish:
Fizikadan olingan bilimlar talabalarga kundalik hayotda va keyingi kasbiy
faoliyatida duch keladigan turli xil vaziyatlarni tahlil qilish va hal qilishga yordam
beradi.
Ta'limning sifatini oshirish:
Fizika fanining asosiy tushunchalari bilan tanishish talabalarning umumiy
ta'lim darajasini oshiradi va ularni keyingi ta'lim olishlariga tayyorlaydi.
Fizika fani bo'yicha o'qitish usullari:
Ma'ruza va amaliy mashg'ulotlar:
Fizika qonunlari va tushunchalari ma'ruzalarda o'rgatiladi, amaliy
mashg'ulotlarda esa talabalar olgan bilimlarini mustahkamlaydilar.
Tarixiy misollar:
Fizikaga oid tarixiy voqealar va kashfiyotlar talabalarning qiziqishini
oshiradi.
Interaktiv usullar:
Munozaralar, savol-javoblar va guruhli ishlar talabalarning faol ishtirokini
ta'minlaydi.
Tegishli adabiyotlar:
Ijtimoiy-gumanitar fanlar talabalari uchun moslashtirilgan fizika darsliklari va
qo'llanmalardan foydalanish.
Ijtimoiy-gumanitar ta'lim yo'nalishida fizika fanining o'qitilishi, o'quvchilarga
ilmiy tafakkur va analitik fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirishga qaratilgan. Bu
jarayonda fizika fanining asosiy nazariyalarini va amaliyotlarini gumanitar fanlar
bilan integratsiyalash orqali o'qitish muhim ahamiyatga ega.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
82
- Integratsiya: Ijtimoiy-gumanitar ta'lim yo'nalishida fizika fanini o'qitishda,
fizika va gumanitar fanlar o'rtasida bog'lanish o'rnatish zarur. Bu, o'quvchilarga fizika
qonunlarini tushunish va ularni ijtimoiy hayotga tatbiq etish imkonini beradi.
- Ilmiy tafakkur: Fizika fanining o'qitilishi, o'quvchilarda ilmiy tafakkur va
analitik fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Bu ko'nikmalar,
o'quvchilarning muammolarni hal qilishda va yangi g'oyalarni ishlab chiqishda
muhimdir.
O'qitish metodlari
-
Interaktiv metodlar
: O'qitishda interaktiv metodlardan foydalanish,
o'quvchilarning faol ishtirokini ta'minlaydi. Masalan, tajribalar, guruhli muhokamalar
va loyiha asosidagi o'qitish usullari orqali o'quvchilar fizika fanining amaliy
jihatlarini o'rganadilar.
-
Gumanitar kontekst
: Fizika fanini o'qitishda gumanitar kontekstni kiritish,
o'quvchilarga fizika qonunlarini ijtimoiy masalalar bilan bog'lash imkonini beradi.
Bu, o'quvchilarning qiziqishini oshiradi va fanlarni o'zaro bog'lashga yordam beradi.
O'qituvchilarning roli
-
Pedagogik mahorat
: O'qituvchilar, fizika fanini o'qitishda pedagogik
mahoratga ega bo'lishlari zarur. Ular, o'quvchilarning qiziqishini oshirish va ularni
motivatsiya qilish uchun turli metodlardan foydalanishlari kerak.
-
Innovatsion yondashuvlar
: O'qituvchilar, innovatsion yondashuvlarni
qo'llash orqali o'quvchilarga zamonaviy texnologiyalarni o'rgatishlari mumkin. Bu,
o'quvchilarning fizika faniga bo'lgan qiziqishini oshiradi va ularni kelajakda
muvaffaqiyatli mutaxassislar bo'lishlariga tayyorlaydi.
Natijalar
-
Kelajakdagi imkoniyatlar
Ijtimoiy-gumanitar ta'lim yo'nalishida fizika fanini
o'qitish, o'quvchilarga keng imkoniyatlar yaratadi. Ular, fizika fanidan olingan
bilimlarni turli sohalarda, jumladan, iqtisodiyot, siyosat va ijtimoiy tadqiqotlarda
qo'llashlari mumkin.
-
Fizika va gumanitar fanlar o'rtasidagi bog'lanish
: O'quvchilar, fizika fanini
o'rganish orqali gumanitar fanlar bilan bog'liq masalalarni yanada chuqurroq
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
83
tushunish imkoniyatiga ega bo'ladilar. Bu, ularning umumiy bilim darajasini oshiradi
va ijtimoiy masalalarga yanada kengroq nuqtai nazardan qarashlariga yordam beradi.
Akademik litseyning ijtimoiy-gumanitar ta’lim yo‘nalishlarida tahsil
olayotgan o‘quvchilarga fizika fani mavzusiga oid hodisalaning voqeilikning kelib
chiqish tarixining matnini berib ulardan baholash tizimini quyidagi ketma ketlik
asosida talab qilinsa, ularning tarixiy voqealikning bilish qobiliyati oshadi.
Xulosa
:
Ijtimoiy-gumanitar fanlar (tarix-huquq) yo'nalishida fizika fanining
o'qitilishi talabalarning dunyoqarashini kengaytirish, mantiqiy fikrlashini
rivojlantirish va fanlararo aloqalarni o'rnatishga yordam beradi. Fizikaning asosiy
tushunchalari va qonunlari haqida bilimga ega bo'lish talabalarni keyingi ta'lim
olishlari va kasbiy faoliyatlari uchun tayyorlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. A. AGZAMOV, А.YUSUPOV. «O‘QUVCHILARGA BILIM BERISHDA
INNOVATSION USULLARDAN
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
84
FOYDALANISH». TOSHKENT, 2004 Y.
2. A.YUSUPOV, M.QODIROV. «FIZIKA DARSLARIGA INNOVATSION
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYA ELEMENTLARINI QO‘LLASH». ANDIJON,
2004 Y.
3. J.O. YULDASHEV, E.U. ABDURAHMONOV, DJ.DJ. KURBANOV.
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLAR (TARIX-HUQUQ) TA’LIM YO‘NALISHIDA
FIZIKA FANINING O‘QITILISHI./ TA’LIM JARAYONIDA INNOVATSION
G‘OYALAR VA TEXNOLOGIYALARNI JORIY QILISH ZAMONAVIY
TA’LIMNING BOSH STRATEGIYASI MAVZUSIDAGI RESPUBLIKA ILMIY,
O‘QUV ANJUMANI. 27-28-APREL 2018. 241-242 B.
