MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
376
ENERGETIKA – TARAQQIYOTNING YURAGI
Omonova E’zoza Xusanovna
Djamolov Abdushukur Xakimjonovich
A’zamov Obidjon Olimjon o’g’li
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ta’lim ustalari
Annotatsiya :Ushbu maqola energetika sohasining zamonaviy jamiyatdagi
tutgan o‘rni, tarmoqlari, global muammolari va istiqbollari haqida tahliliy
yondashuvda yoritilgan. Energetika insoniyat hayotining barcha jabhalarida —
sanoat, transport, aloqa, qishloq xo‘jaligi va maishiy hayotda ajralmas o‘rin tutadi.
Maqolada qazilma yoqilg‘ilar (ko‘mir, gaz, neft)ga bo‘lgan tarixiy bog‘liqlik,
ularning ekologik ta’siri, va hozirgi zamonda qayta tiklanuvchi energiya
manbalarining roliga alohida urg‘u berilgan. Ayniqsa O‘zbekistonda energetika
siyosatining rivojlanish bosqichlari va "yashil energetika" konsepsiyasi asosida olib
borilayotgan islohotlar tahlil qilinadi. Maqola ta’lim olish, tahlil qilish, ilmiy
izlanishlar olib borish va jamiyatda ekologik ongni shakllantirishda amaliy
ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: Energetika, qayta tiklanuvchi energiya, elektr energiyasi,
energiya xavfsizligi, muqobil manbalar, ekologiya, O‘zbekiston energetikasi.
Kirish
Zamonaviy jamiyatni elektr energiyasiz, issiqliksiz yoki yoqilg‘isiz tasavvur
qilish mumkin emas. Bugungi texnologiyalar, ishlab chiqarish, transport va hatto
kundalik turmushimiz ham to‘g‘ridan-to‘g‘ri energetika sohasi bilan bog‘liq.
Energiya hayotimizni harakatga keltiradigan asosiy omil sifatida insoniyat
taraqqiyotida o‘ta muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu maqolada energetika tushunchasi, uning turlari, zamonaviy
muammolar, barqaror energiya manbalari va O‘zbekistonda ushbu sohadagi
rivojlanish haqida so‘z yuritiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
377
Energetika — bu energiya ishlab chiqarish, uni uzatish, taqsimlash va
iste’mol qilish jarayonlarini o‘rganuvchi fandir. U quyidagi asosiy bo‘limlarga
bo‘linadi:
Issiqlik energetikasi (yoqilg‘i asosida)
Elektr energetikasi (elektr ishlab chiqarish va taqsimlash)
Yadro energetikasi
Gidroenergetika
Qayta tiklanuvchi energiya manbalari (quyosh, shamol, biogaz, geotermal va
boshqalar)
Energetika sohasi sanoat, transport, qishloq xo‘jaligi va hatto axborot
texnologiyalari uchun tayanch hisoblanadi.
Energetik muammolar va yechimlar
XXI asrda insoniyat duch kelayotgan asosiy muammolardan biri bu —
energiyaga bo‘lgan talabning ortishi va tabiiy resurslarning tugashi xavfidir.
Ko‘plab davlatlar hali-hanuz qazilma yoqilg‘ilarga (ko‘mir, neft, gaz) bog‘lanib
qolgan bo‘lsa-da, bu yo‘nalish ekologik muammolarni ham keltirib chiqarmoqda.
Asosiy muammolar:
Tabiiy resurslarning kamayib borishi
Havo ifloslanishi (CO₂ chiqindilari)
Global isish va iqlim o‘zgarishi
Energiya xavfsizligining yetarli emasligi
Yechimlar:Qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan keng foydalanish
Energiya tejovchi texnologiyalarni ishlab chiqish va joriy etish
Elektr transport vositalari (EV) ni ommalashtirish
Energetik infratuzilmani modernizatsiya qilish
Qayta tiklanuvchi energiya – kelajak yo‘li
Hozirgi kunda ko‘plab mamlakatlar, jumladan O‘zbekiston ham quyosh va
shamol energiyasidan foydalanish bo‘yicha izchil strategiyalar ishlab chiqmoqda.
Bu nafaqat ekologiyani himoya qiladi, balki uzoq muddatda iqtisodiy foyda
keltiradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
378
Misol uchun:
Quyosh panellari orqali elektr energiyasi ishlab chiqarish
Shamol turbinalari yordamida elektr olish
Biogaz uskunalari yordamida chiqindilardan energiya olish
Gidroelektr stansiyalarini kengaytirish
O‘zbekistonda energetika sohasi
O‘zbekiston Respublikasi hukumatining 2030-yilgacha mo‘ljallangan
“Yashil energetika” strategiyasida quyosh va shamol elektr stansiyalarini qurish
rejalashtirilgan. Ayniqsa Navoiy, Buxoro, Qashqadaryo va Jizzax viloyatlarida katta
loyihalar boshlangan.
Shuningdek:
Talimarjon, Sirdaryo, Navoiy elektr stansiyalari modernizatsiya qilinmoqda
Quyosh elektr stansiyalari (QES) qurilishi faollashgan
Xususiy sektor ishtiroki kuchaymoqda
Energetika universitetlari, ilmiy markazlar va yosh muhandislarning bu
sohaga bo‘lgan qiziqishi yildan-yilga oshib bormoqda.
. Energiya turlarining tahlili
Energetika quyidagi asosiy tarmoqlarga bo‘linadi:
Tarmoq
Tavsif
Elektr energetikasi
Elektr stansiyalari orqali elektr tokini ishlab chiqarish,
uzatish va taqsimlash.
Issiqlik energetikasi
Issiqlik elektr stansiyalarida turli yoqilg‘ilarni yoqish orqali
energiya olish.
Yadro energetikasi
Atom yadrosining bo‘linishidan katta miqdorda energiya
olish (reaktorlarda).
Qayta
tiklanuvchi
energiya
Shamol, quyosh, suv oqimi, biogaz, geotermal manbalar
orqali energiya olish.
2. Energetika va ekologik muammolar
Hozirgi kunda eng dolzarb muammolar:
Issiqxona gazlari (CO₂, CH₄) chiqindilari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
379
Global isish
Qazib olinadigan yoqilg‘ilarning kamayib borishi
Energiya importiga qaramlik
Tabiatga zararli chiqindilar
3. Qayta tiklanuvchi energiya istiqbollari
Quyosh va shamol energiyasi manbalari:
Resurslar tugamaydi
Ekologik toza
Kam xarajatli (uzoq muddatda)
Mustaqil energetika tizimlarini yaratish imkonini beradi
4. O‘zbekistonning energetika siyosati
O‘zbekistonda quyidagilar amalga oshirilmoqda:
“Yashil energetika” dasturi (2030-yilgacha)
Navoiy, Jizzax, Buxoro va Qashqadaryo viloyatlarida quyosh elektr
stansiyalari qurilishi
Xususiy investorlar ishtirokida shamol stansiyalari
Gidroenergetika quvvatlarining kengaytirilishi
Energiya tejovchi texnologiyalarning joriy etilishi
Energetika sohasi — bu kelajak hayotimizning asosi. Unda ekologik
barqarorlik, iqtisodiy samaradorlik va texnologik innovatsiyalar muhim o‘rin tutadi.
Har bir davlat, har bir fuqaro bu borada o‘z hissasini qo‘shmog‘i lozim: energiyani
tejash, muqobil manbalardan foydalanish va ekologik ongni shakllantirish orqali.
O‘zbekistonda energetika sohasining zamonaviy rivojlanishi — mustaqil,
ekologik toza va raqobatbardosh iqtisodiyot sari tashlangan dadil qadamdir.
FOYDALANILGAN (TAVSIYA ETILGAN) ADABIYOTLAR
1.
“O‘zbekiston Respublikasining Energetika strategiyasi – 2030” rasmiy
hujjatlari.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Energetika vazirligi sayti:
3.
Karimov I.A. – “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, T.: Ma’naviyat,
2008.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
380
4.
G‘ulomov O., "Energetika asoslari", T., 2015.
5.
International Energy Agency (IEA) hisobotlari:
6.
“Barqaror rivojlanish va qayta tiklanuvchi energiya manbalari”, ilmiy
maqolalar to‘plami, Toshkent, 2021.
7.
World Energy Outlook, IEA, 2023-yil nashri.
