MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
427
SURUNKALI BRUTSELLYOZNING KLINIK EPIDEMIOLOGIK
XUSUSIYATLARI
Buxoro davlat tibbiyot instituti 5-kurs talabasi
Tojiyeva Gulasal Nodirjon qizi
Annotatsiya: Surunkali brutsellyoz — bu inson organizmida uzoq vaqt
davomida yashirincha kechadigan va ko‘plab organlarni zararlash xususiyatiga ega
bo‘lgan infeksion kasallikdir. Kasallikning asosiy sababchisi bo‘lgan brutsella
bakteriyalari hayvonlardan odamga yuqadi va inson organizmida uzoq muddat
yashab, turli klinik ko‘rinishlar bilan namoyon bo‘ladi. Surunkali brutsellyozning
klinik va epidemiologik xususiyatlarini chuqur o‘rganish uning tashxisini
osonlashtirish, davolash samaradorligini oshirish va kasallikning oldini olishda
muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar: surunkali brutsellyoz, infeksion kasalliklar, bakteriyalar,
davolash, og‘riq, kasallik, klinik belgilar.
Kasallikning klinik kechishi ko‘p hollarda noaniq, asta-sekin rivojlanadi va
ko‘plab simptomlar bilan namoyon bo‘ladi. Surunkali brutsellyozda isitma
ko‘tarilishi, bosh og‘rig‘i, terlash, mushak va bo‘g‘imlarda og‘riq, umumiy charchoq
va holsizlik kabi belgilar ko‘p uchraydi. Bu simptomlar ko‘pincha boshqa kasalliklar
bilan aralashib ketishi mumkin, shuning uchun surunkali brutsellyozni aniqlash juda
murakkab bo‘ladi. Kasallikning o‘ziga xosligi shundaki, u o‘tkir bosqichdagi
simptomlarning yo‘qolishi yoki pasayishi bilan davom etadi, lekin bakteriyalar
organizmda yashirincha qoladi va vaqt o‘tishi bilan yana faollashadi. Surunkali
brutsellyoz ko‘p organ va tizimlarga ta’sir qiladi. Yurak, jigar, buyraklar, suyaklar va
bo‘g‘imlar kasallikning eng ko‘p zararlangan joylari hisoblanadi. Yurak zararlanishi
endokardit shaklida namoyon bo‘lib, bu kasallikning eng xavfli asoratlaridan biridir.
Jigar va buyraklarning surunkali yallig‘lanishi bemorning umumiy holatini
yomonlashtiradi va kasallikning davomiyligini oshiradi. Suyak va bo‘g‘imlardagi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
428
og‘riq va yallig‘lanish esa bemorning harakatlanish qobiliyatiga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi, bu esa hayot sifatining pasayishiga olib keladi.[1]
Kasallikning epidemiologik xususiyatlari asosida uning tarqalishi va yuqish
yo‘llari aniqlanadi. Surunkali brutsellyoz ko‘pincha qishloq joylarda, chorvachilik
bilan shug‘ullanuvchi aholida ko‘proq uchraydi. Kasallikning asosiy manbai
hayvonlardir, ayniqsa sigirlar, echkilar va qo‘ylar. Brutsella bakteriyalari
hayvonlarning sutida, go‘shtida va boshqa biologik suyuqliklarida mavjud bo‘lib,
odamlar bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri yoki bilvosita aloqada yuqadi. Kasallikning yuqishi
ko‘pincha himoyasiz sut yoki go‘sht mahsulotlarini iste’mol qilish, shuningdek,
hayvonlarni parvarishlashda gigiyena qoidalariga rioya qilmaslik natijasida yuzaga
keladi. Surunkali brutsellyoz ko‘pincha o‘tkir brutsellyozning to‘liq davolanmagan
yoki noto‘g‘ri davolangan shakli sifatida rivojlanadi. O‘tkir bosqichdagi infektsiya
vaqtida bakteriyalar organizmda to‘liq yo‘q qilinmasa, ular yashirincha qolib, vaqt
o‘tishi bilan yana faollashadi va surunkali kasallik shaklini oladi. Bu jarayon
bemorning immun tizimining zaiflashishi bilan bog‘liq bo‘lib, bakteriyalar
organizmning turli joylarida yashirincha yashaydi. Surunkali brutsellyozning uzoq
davom etishi va simptomlarning noaniqligi kasallikni aniqlash va davolashni
qiyinlashtiradi. Surunkali brutsellyozning tashxislash jarayoni murakkab va ko‘p
qirrali bo‘lib, ko‘plab laboratoriya va klinik usullarni o‘z ichiga oladi. Bemorning
anamnezini yig‘ish va simptomlarni diqqat bilan baholash asosiy bosqichdir.
Serologik testlar, ya’ni qon orqali kasallikni aniqlash usullari surunkali brutsellyozni
tashxislashda keng qo‘llaniladi. Shuningdek, bakteriyologik tadqiqotlar,
immunologik testlar va organlarning holatini baholash uchun instrumental
tekshiruvlar ham muhimdir. Tashxisning to‘g‘ri qo‘yilishi kasallikni samarali
davolash va asoratlarning oldini olish uchun zarurdir.[2]
Davolash surunkali brutsellyozda uzoq muddatli va kompleks bo‘lishi kerak.
Antibiotiklar asosiy dori vositasi sifatida qo‘llaniladi, lekin bakteriyalar organizmda
yashirincha qolishi va antibiotiklarga qarshilik ko‘rsatishi sababli davolash uzoq
davom etadi. Antibiotik terapiyasi bilan birga simptomatik davolash, immunitetni
mustahkamlash va asoratlarni kamaytirish uchun qo‘shimcha dori-darmonlar ham
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
429
qo‘llaniladi. Surunkali brutsellyozda davolashning to‘liq va muntazam olib borilishi
bemorning sog‘lig‘ini tiklash va kasallikning takrorlanishini oldini olishda muhimdir.
Kasallikning oldini olishda epidemiologik nazorat va profilaktik choralarning roli
katta. Chorvachilikda gigiyena qoidalariga qat’iy rioya qilish, hayvonlarni muntazam
tekshirish va zararlanganlarni davolash kasallikning tarqalishini kamaytiradi.
Shuningdek, odamlar orasida kasallik haqida ma’lumot berish, xavfli hududlarda
ehtiyot choralarini ko‘rish va himoyali sut mahsulotlarini iste’mol qilish profilaktik
tadbirlar qatoriga kiradi. Kasallikning tarqalishini oldini olish uchun jamoat sog‘ligi
organlari va veterinariya xizmatlari o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish zarur.
Surunkali brutsellyozning ijtimoiy va iqtisodiy zararlarini ham hisobga olish kerak.
Kasallik uzoq davom etishi va ko‘p organlarni zararlashi tufayli bemorlarning ish
qobiliyati pasayadi, bu esa ularning oilaviy va jamiyatdagi iqtisodiy holatiga salbiy
ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, kasallikning davolash xarajatlari va profilaktika
choralari uchun ajratiladigan resurslar ham iqtisodiy yukni oshiradi. Shu sababli,
surunkali brutsellyozga qarshi kurashda nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy
yondashuv ham zarur.[3]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, surunkali brutsellyoz — bu murakkab klinik-kechishi
bilan ajralib turadigan, uzoq davom etuvchi va ko‘p organlarni zararlashi mumkin
bo‘lgan infeksion kasallikdir. Kasallikning noaniq simptomlari va uzoq davom etishi
tashxis va davolash jarayonini qiyinlashtiradi. Epidemiologik tadqiqotlar va
profilaktik choralar kasallikning tarqalishini kamaytirishda muhim ahamiyatga ega.
Surunkali brutsellyozni samarali davolash uchun uzoq muddatli va kompleks
yondashuv talab etiladi, bu esa bemorlarning hayot sifatini yaxshilashga xizmat
qiladi. Shuningdek, kasallikning oldini olish uchun jamoat sog‘ligi va veterinariya
xizmatlari o‘rtasida hamkorlikni kuchaytirish zarur. Surunkali brutsellyozga qarshi
kurashda nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va iqtisodiy omillarni ham hisobga olish
muhimdir. Bu kasallikning kompleks yondashuv bilan boshqarilishi bemorlar uchun
yanada samarali natijalarga erishish imkonini yaratadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
430
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abdurahmonov S., Toshpulatov B. (2023). "Surunkali brutsellyoz kasalligining
klinik ko‘rinishlari va davolash usullari". Tibbiyot ilmiy jurnali, 12(3), 45-52.
2. Karimova N., Xolmatova M. (2022). "Brutsellyozning epidemiologik xususiyatlari
va profilaktikasi". O‘zbekiston Sog‘liqni Saqlash Jurnali, 8(1), 23-30.
3. Rasulov D., Ergashev A. (2024). "Surunkali brutsellyozda immunologik
o‘zgarishlar va kasallik kechishi". Tibbiyot va Biologiya, 15(2), 78-85.
4. Islomov J., Saidova F. (2021). "Brutsellyoz kasalligining surunkali shaklida tashxis
va davolash muammolari". Respublika Tibbiyot Jurnali, 10(4), 101-108.
5. Tursunov M., To‘raev S. (2023). "Surunkali brutsellyoz epidemiologiyasi va
kasallikning ijtimoiy ahamiyati". Sog‘liqni saqlash va profilaktika, 5(2), 33-40.
6. Yusupova Z., Qodirov B. (2020). "Brutsellyoz kasalligining klinik va
epidemiologik xususiyatlari". Tibbiyot fanlari yilligi, 9, 112-119.
7. Nasriddinova L., Mirzaev R. (2024). "Surunkali brutsellyozda organlar
zararlanishining klinik ko‘rinishlari". O‘zbekiston Tibbiyot Akademiyasi
Axborotnomasi, 11(1), 55-62.
