MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
423
VIRUSLI GEPATIT A NI KLINIK-NEVROLOGIK
XUSUSIYATLARI
Buxoro davlat tibbiyot instituti 5-kurs talabasi
Tojiyeva Gulasal Nodirjon qizi
Annotatsiya: Virusli gepatit A — bu jigarni zararlovchi va asosan virusning
A turiga tegishli bo‘lgan yuqumli kasallik bo‘lib, u ko‘pincha o‘tkir surunkali shaklda
kechadi. Ushbu kasallikning klinik-nevrologik xususiyatlari uning jigar bilan bog‘liq
patologiyasi va markaziy asab tizimining javob reaksiyalari bilan chambarchas
bog‘liqdir. Virusli gepatit A asosan fekal-og‘iz yo‘li orqali yuqadi, ya’ni ifloslangan
oziq-ovqat yoki suv orqali odamdan odamga tarqaladi. Kasallik ko‘pincha bolalik va
o‘smirlik davrida aniqlanadi, lekin kattalar ham undan aziyat chekishi mumkin.
Kalit so‘zlar: virusli gepatit A, jigar, nevrologik simptomlar, depressiya,
xotiraning buzilishi, bemorlar, davolash.
Virusli gepatit A ning klinik ko‘rinishlari ko‘p jihatdan jigar faoliyatining
buzilishi bilan bog‘liq bo‘lib, bu holat o‘z navbatida markaziy asab tizimining
funksiyalariga ta’sir ko‘rsatadi. Kasallikning dastlabki bosqichlarida bemorlar
charchoq, bosh og‘rig‘i, haroratning ko‘tarilishi, ishtahaning yo‘qolishi kabi umumiy
simptomlarni sezishadi. Keyinchalik teri va ko‘z oqining sarg‘ayishi, siydikning
qorayishi, najasning och rangga aylanishi kabi jigar yetishmovchiligining aniq
belgilar paydo bo‘ladi. Nevrologik simptomlar virusli gepatit A ning o‘ziga xos
xususiyati hisoblanadi. Bu simptomlar orasida bosh aylanishi, bosh aylanishi bilan
birga ko‘ngil aynishi, qusish, uyqu buzilishi, ruhiy holatning o‘zgarishi, masalan,
bezovtalik, asabiylashish, hatto ba’zan depressiya va xotira buzilishi kuzatiladi.
Bemorlar ko‘pincha diqqatni jamlashda qiyinchiliklarga duch keladi, bu esa ularning
kundalik faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuningdek, ba’zi hollarda bosh og‘rig‘i
kuchayishi, miyaga bosimning oshishi bilan bog‘liq bo‘lgan alomatlar paydo bo‘lishi
mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
424
Virusli gepatit A ning markaziy asab tizimiga ta’siri ko‘proq toksik
ensefalopatiya shaklida namoyon bo‘ladi. Bu holatda jigar tomonidan to‘planib
qolgan zaharli moddalar (masalan, ammonyak) qon orqali markaziy asab tizimiga
o‘tib, uning faoliyatini buzadi. Natijada, bemorlarning ong darajasi pasayishi,
hushdan ketish, ba’zan esa koma holatiga o‘tishi mumkin. Toksik ensefalopatiya
kuchli jigar disfunktsiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, u virusli gepatit A ning og‘ir
asoratlaridan hisoblanadi. Shuningdek, virusli gepatit A da periferik asab tizimining
ham ishtirok etishi mumkin. Bu holatda bemorlarda qo‘l va oyoqlarda uyqusizlik,
qattiq og‘riq, mushaklarning zaiflashuvi kuzatiladi. Ba’zan esa polinevrit yoki
neyropatiya kabi asab kasalliklari rivojlanadi. Ushbu holatlar kasallikning o‘tish
davrida yoki undan keyin paydo bo‘lishi mumkin. Periferik asablarning shikastlanishi
bemorning harakat qobiliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, uning hayot sifatini pasaytiradi.
Virusli gepatit A ning klinik kechishi ko‘pincha o‘z-o‘zidan yaxshilanish bilan
tugaydi, chunki bu virusli infektsiya odatda o‘tkir va o‘z-o‘zini cheklovchi kasallik
hisoblanadi. Biroq, ba’zi hollarda kasallik surunkali shaklga o‘tishi yoki og‘ir
asoratlar yuzaga kelishi mumkin. Ayniqsa, jigar sirrozi, gepatit B yoki C bilan
birgalikda bo‘lsa, bemorning holati yanada murakkablashadi. Shuning uchun virusli
gepatit A ning dastlabki davrida to‘g‘ri tashxis qo‘yish va davolash juda muhimdir.
Diagnostika jarayonida virusli gepatit A ning klinik belgilarini aniqlash bilan birga,
laborator tekshiruvlar ham o‘tkaziladi. Bu tekshiruvlarga jigar fermentlari darajasini
o‘lchash, virusga qarshi antitanachalar aniqlash, qon va siydik tahlillari kiradi.
Nevrologik simptomlar kuzatilganda, bosh miya faoliyatini baholash uchun
elektroensefalografiya va boshqa neyrodiagnostik usullar qo‘llaniladi. Shuningdek,
bemorning umumiy holatini baholash uchun nevrologik ko‘riklar o‘tkaziladi. Virusli
gepatit A ning davolash usullari asosan simptomatik bo‘lib, jigar faoliyatini qo‘llab-
quvvatlashga qaratilgan. Bemorlar uchun parhez muhim ahamiyatga ega, ularning
oziqlanishi jigarni ortiqcha yuklamasligi kerak. Shuningdek, dori vositalari
yordamida jigarni himoya qiluvchi preparatlar, detoksikatsiya terapiyasi qo‘llaniladi.
Nevrologik simptomlar paydo bo‘lsa, ularni kamaytirish uchun maxsus dori vositalari
buyuriladi, masalan, bosh og‘rig‘i va bosh aylanishini kamaytiruvchi preparatlar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
425
Ba’zi hollarda psixologik yordam va reabilitatsiya ham zarur bo‘ladi. Virusli gepatit
A ning oldini olishda gigiena qoidalariga rioya qilish, toza ichimlik suvi va oziq-ovqat
iste’mol qilish juda muhimdir. Shuningdek, emlash orqali ham kasallikning
tarqalishini kamaytirish mumkin. Emlash yosh bolalar va xavf guruhidagi shaxslar
uchun tavsiya etiladi. Gigiena qoidalariga rioya qilish nafaqat virusli gepatit A, balki
boshqa ko‘plab yuqumli kasalliklarning oldini olishda ham samarali hisoblanadi.
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, virusli gepatit A ning klinik-nevrologik xususiyatlari
uning jigar zararlanishi va markaziy hamda periferik asab tizimining javob
reaksiyalarini o‘z ichiga oladi. Kasallikning o‘ziga xosligi shundaki, u nafaqat jigar
faoliyatining buzilishiga, balki nevrologik simptomlarning paydo bo‘lishiga ham olib
keladi. Bu esa bemorning umumiy holatini yanada murakkablashtiradi va davolash
jarayonini qiyinlashtiradi. Shuning uchun virusli gepatit A ni o‘z vaqtida aniqlash,
to‘g‘ri davolash va oldini olish choralarini ko‘rish muhim ahamiyatga ega.
Nevrologik simptomlarni kuzatish va ularni bartaraf etish kasallikning muvaffaqiyatli
davolanishida muhim omil hisoblanadi. Kasallikning oldini olish va profilaktika
choralari esa uning tarqalishini kamaytirishga yordam beradi hamda jamoat
sog‘lig‘ini yaxshilashga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Pardayev E.S. Virusli gepatit A va O'RVI birgalikda kechishining klinik, laborator
xususiyatlari. Toshkent: “Medpress” nashriyoti, 2020. – 45 b.
2. Musaboyev E.I. O‘tkir virusli gepatit A ning klinik shakllari. Samarqand:
“Samarqand universiteti” nashriyoti, 2019. – 68 b.
3. Mirzaev S., To‘raev B. Virusli gepatit A ning bolalardagi klinik va nevrologik
xususiyatlari. Toshkent: “Tibbiyot” nashriyoti, 2018. – 54 b.
4. Karimov N., Islomov J. Virusli gepatit A ning nevrologik asoratlari. Buxoro:
“Buxoro tibbiyot” nashriyoti, 2021. – 72 b.
5. Abdullayev A., Qodirov S. Virusli gepatit A ning epidemiologiyasi va klinik
kechishi. Toshkent: “Universitet” nashriyoti, 2017. – 60 b.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
426
6. Tursunov F., Umarova L. Virusli gepatit A ning diagnostikasi va davolash usullari.
Namangan: “Tibbiyot” nashriyoti, 2019. – 80 b.
7. Yusupov M., Shodmonov R. Virusli gepatit A ning jigar va asab tizimiga ta’siri.
Toshkent: “Medpress” nashriyoti, 2020. – 55 b.
