MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
371
NERV TIZIMI TUZILISHINING YOSHGA OID MORFOLOGIK
XUSUSIYATLARI
Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti anatomiya, klinik
anatomiya kafedrasi assistenti
Davronov Ulug’bek To’lqinovich
Kalit so‘zlar: nerv tizimi, morfologik o‘zgarishlar, ontogenez, markaziy nerv
tizimi, qarish, bola organizmi
Annotatsiya: Mazkur maqolada nerv tizimining ontogenez davomida yuzaga
keladigan morfologik o‘zgarishlari chuqur o‘rganilgan. Yoshga qarab markaziy va
periferik nerv tizimi tuzilishida sodir bo‘ladigan anatomik, fiziologik va
neyrobiologik o‘zgarishlar keng tahlil qilingan. Bolalikdan to qarilik davrigacha
bo‘lgan bosqichlarda nerv tizimining rivojlanish va degeneratsiyalanish
xususiyatlari yoritilgan.
Assistant of the Department of Anatomy and Clinical Anatomy,
Bukhara State Medical Institute named after Abu Ali ibn Sina
Davronov U.T.
Keywords: nervous system, morphological changes, ontogenesis, central
nervous system, aging, child organism
Annotation: This article provides a comprehensive study of morphological
changes in the nervous system during ontogenesis. It thoroughly analyzes anatomical,
physiological, and neurobiological changes in the central and peripheral nervous
systems throughout different age stages. The characteristics of nervous system
development and degeneration from childhood to old age are highlighted.
Ассистент кафедры анатомии и клинической анатомии
Бухарского государственного медицинского института имени Абу
Али ибн Сино
Улугбек Тулкинович Давронов
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
372
Ключевые слова: нервная система, морфологические изменения,
онтогенез, центральная нервная система, старение, организм ребёнка
Аннотация:В данной статье глубоко исследованы морфологические
изменения, происходящие в нервной системе в процессе онтогенеза. Подробно
анализируются анатомические, физиологические и нейробиологические
изменения в центральной и периферической нервной системе в зависимости от
возраста. Освещены особенности развития и дегенерации нервной системы от
детства до старости.
Annotation: This article provides a comprehensive study of morphological
changes in the nervous system during ontogenesis. It thoroughly analyzes anatomical,
physiological, and neurobiological changes in the central and peripheral nervous
systems throughout different age stages. The characteristics of nervous system
development and degeneration from childhood to old age are highlighted.
Asosiy mazmun:
1. Kirish
Nerv tizimi organizmning boshqaruv markazi bo‘lib, barcha hayotiy
funksiyalarni tartibga soladi. Yoshga qarab nerv tizimi tuzilishida yuz beradigan
o‘zgarishlar organizmning umumiy holatiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Maqolada bu
tizimning yoshga doir morfologik xususiyatlari chuqur tahlil etiladi.
2. Ontogenezda nerv tizimi rivojlanishi
Nerv tizimi embrional davrda neyroektodermadan hosil bo‘ladi. Dastlab
neyral plastinka paydo bo‘lib, undan neyral truba shakllanadi. Ontogenezning keyingi
bosqichlarida miyaning oldingi, o‘rta va orqa qismlari ajralib chiqadi. Ular asta-sekin
murakkab tuzilmalarga ega bo‘lib boradi.
3. Bolalik va o‘smirlik davrida
Tug‘ilgan chaqaloqlarda bosh miya nisbatan yirik bo‘lib, miya qobig‘i hali
to‘liq shakllanmagan bo‘ladi. Neyronlar orasidagi sinaptik aloqalar bolalikda juda
faollik bilan rivojlanadi. Miyelinizatsiya jarayoni 2-3 yoshgacha davom etadi.
O‘smirlikda esa frontal korteks faol rivojlanadi, bu esa ijtimoiy xulq va qaror qabul
qilishga ta’sir qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
373
4. Kattalar davrida
Balog‘atga yetgan insonlarda nerv tizimi strukturasi va funksiyasi barqaror
holatga ega bo‘ladi. Yangi neyron aloqalari shakllanishda davom etadi, ayniqsa
o‘rganish va xotira bilan bog‘liq jarayonlar kuchayadi. Shuningdek, stress va tashqi
omillar nerv tizimiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
5. Qarilik davrida
Qarilik davrida nerv tizimi regressiv o‘zgarishlarga uchraydi. Neyronlar soni
kamayadi, sinapslar yo‘qoladi, miyelin qatlam yupqalashadi. Miya massasining
kamayishi demensiya, Altsgeymer kabi kasalliklarga olib kelishi mumkin. Bu davrda
neyroplastiklik sustlashadi va reflektor javoblar sekinlashadi.
6. Xulosa
Nerv tizimi tuzilishining yoshga oid o‘zgarishlarini o‘rganish diagnostika,
davolash va profilaktika nuqtai nazaridan muhimdir. Har bir yosh bosqichida nerv
tizimining o‘ziga xos morfologik va funksional xususiyatlarini inobatga olish,
sog‘lom qarish va bolalar rivojini nazorat qilishda foydalidir.
Foydalanilgan adabiyotlar / Литература / References:
1. Guyton A.C., Hall J.E. Textbook of Medical Physiology. – Elsevier, 2021.
2. Kandel E.R., Schwartz J.H., Jessell T.M. Principles of Neural Science. –
McGraw-Hill, 2013.
3. Неймарк Е.Б. Возрастная анатомия и физиология человека. – М.: Медицина,
2017.
4. Karimova G.T., Turgunov B.B. Inson anatomiyasi va fiziologiyasi. – Toshkent:
O‘qituvchi, 2020.
5. Bear M.F., Connors B.W., Paradiso M.A. Neuroscience: Exploring the Brain. –
Lippincott Williams & Wilkins, 2020.
6. Purves D., Augustine G.J. Neuroscience. – Oxford University Press, 2018.
7. Sarnat H.B., Flores-Sarnat L. Embryology and morphogenesis of the human
central nervous system. – Neuroembryology, 2019.
