MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
243
BOLALARDA TUG‘MA NUQSONLAR BILAN TUG‘ILISHNING OLDINI
OLISHGA QARATILGAN PROFILAKTIK CHORA-TADBIRLAR
Muallif: Xamraqulova Gulxumor Odiljon qizi
Rishton Abu Ali ibn sino nomidagi Jamoat Salomatligi
texnikumi o’qtuvchisi
Annotatsiya: Tug‘ma nuqsonlar — bu homiladorlik davrida yoki tug‘ilish
vaqtida rivojlanadigan, bola organizmining anatomik, fiziologik yoki biokimyoviy
tuzilmasidagi anomaliyalardir. Bunday nuqsonlar bolaning hayot sifati va uzoq umr
ko‘rishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Kalit so‘zlar:tug‘ma nuqsonlar, homiladorlik, yurak poroklari, atreziyalar,
genetika
Kirish
Tug‘ma nuqsonlar — bu homiladorlik davrida yoki tug‘ilish vaqtida
rivojlanadigan, bola organizmining anatomik, fiziologik yoki biokimyoviy
tuzilmasidagi anomaliyalardir. Bunday nuqsonlar bolaning hayot sifati va uzoq umr
ko‘rishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (JSST)
ma’lumotlariga ko‘ra, har yili 8 milliondan ortiq chaqaloq tug‘ma nuqsonlar bilan
tug‘iladi. Bu esa, ushbu holatlarning oldini olish bo‘yicha ilmiy asoslangan, tizimli
profilaktik chora-tadbirlar ishlab chiqilishini taqozo etadi. Mazkur maqolada
bolalarda tug‘ma nuqsonlar rivojlanishining oldini olishga qaratilgan asosiy
yo‘nalishlar, risk omillari va samarali profilaktika strategiyalari yoritiladi.
Asosiy qism
1. Tug‘ma nuqsonlarning asosiy sabablari
Tug‘ma nuqsonlarning etiologiyasi ko‘p omilli bo‘lib, quyidagilarni o‘z
ichiga oladi:
Genetik omillar: xromosoma anomaliyalari, irsiy kasalliklar.
Ekzogen omillar: infektsiyalar (TORCH kompleksi: toksoplazmoz,
qizamiqcha, sitomegalovirus, gerpes), radiatsiya, zaharli moddalar, dori vositalari.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
244
Homiladorlik davridagi nosog‘lom turmush tarzi: chekish, spirtli ichimliklar
iste’moli, noto‘g‘ri ovqatlanish.
Ona organizmidagi somatik kasalliklar: qandli diabet, gipertoniya, tiroid
bezining buzilishi va boshqalar.
2. Profilaktikaning asosiy bosqichlari
A) Prekontseptsiya davridagi profilaktika (homiladorlikdan oldin)
Genetik maslahat: yuqori xavf guruhiga kiruvchi oilalarda genetik
tekshiruvlardan o‘tish.
Vaksinatsiya: ayollarni qizamiqcha, gepatit B va boshqa xavfli
infeksiyalardan oldindan emlash.
Sog‘lom turmush tarzini shakllantirish: zararli odatlardan voz kechish, normal
tana vazniga erishish.
Foliy kislotasi qabul qilish: kamida 3 oy oldin boshlash orqali nerv naychasi
nuqsonlarining oldi olinadi.
B) Prenatal profilaktika (homiladorlik davrida)
Homiladorlikni erta aniqlash va shifokor nazoratida olib borish.
Racional ovqatlanish va mikroelementlar (foliy kislotasi, yod, temir) yetarli
darajada qabul qilish.
Perinatal skrininglar: UZI, bioximik skrining, NIPT (noinvaziv prenatal test).
Infektsion kasalliklardan himoyalanish: TORCH-infektsiyalarni nazorat
qilish, gigiyena qoidalariga rioya qilish.
Zarur bo‘lsa, ixtisoslashtirilgan genetik maslahat va diagnostika.
C) Postnatal profilaktika (tug‘ruqdan keyin)
Chaqaloqlarni skrining dasturlari orqali erta tashxislash (qalqonsimon bez,
eshitish, yurak nuqsonlari).
Immuizatsiya kalendariga muvofiq emlash.
Sog‘lom bola dispanser nazoratiga olish.
Ota-onaga sog‘lom ovqatlantirish, parvarishlash, muhit gigiyenasi haqida
doimiy maslahatlar berish.
3. Tug‘ma nuqsonlarni kamaytirishdagi ijtimoiy-tibbiy yondashuvlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
245
Sog‘liqni saqlash tizimida perinatal va neonatologik xizmatlarni kuchaytirish.
Aholi o‘rtasida sog‘lom avlod dasturlari va axborot-tushuntirish ishlarini olib
borish.
Demografik xavf guruhlarini aniqlab, ularni shifokor-genetiklar bilan
ishlashga jalb etish.
Sifatli perinatal xizmatlar ko‘rsatishni hududiy darajada izchil yo‘lga qo‘yish.
Xulosa
Tug‘ma nuqsonlar bilan tug‘ilishni kamaytirish tibbiyotning dolzarb
masalalaridan biri bo‘lib, bu borada kompleks yondashuv zarur. Prekontseptsiya,
prenatal va postnatal bosqichlarda olib boriladigan profilaktika choralarini tizimli
ravishda amalga oshirish orqali sog‘lom avlodni dunyoga keltirish imkoniyatlari
keskin oshadi. Tibbiy xizmatlar sifati, aholining sog‘lom turmush tarziga bo‘lgan
e’tibori va ta’lim-tarbiyaning roli bu jarayonda hal qiluvchi omillardan hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Karimova D.K., “Pediatriyada irsiy kasalliklar va ularning oldini olish”,
Toshkent, 2021.
2.
Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST). “Congenital anomalies: prevention
strategies”, Geneva, 2020.
3.
O‘zbekiston Respublikasi SSV. “Perinatal xizmatlar sifati va ularni
takomillashtirish bo‘yicha milliy dastur”, Toshkent, 2022.
4.
Nishonova G.X. “Prenatal diagnostika va profilaktika asoslari”, Andijon, 2023.
5.
CDC (Centers for Disease Control and Prevention). “Preventing Birth
Defects”, Atlanta, 2021.
6.
Qodirova M.X. “Pediatriyada allergik kasalliklar”. Toshkent: Tibbiyot, 2020.
7.
World Health Organization (WHO). "Infant Feeding Guidelines for Allergy
Prevention". Geneva, 2021.
8.
Karimova D.K. va boshqalar. “Onalar ovqatlanishi va chaqaloq salomatligi
o‘rtasidagi bog‘liqlik”. O‘zbekiston pediatriya jurnali, 2022.
9.
Ministry of Health. "Ona suti orqali allergik ta’sirlarning oldini olish bo‘yicha
tavsiyalar". Toshkent, 2023.
