MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
275
SUV TA’MINOTI TIZIMLARIDA TEXNOLOGIK JARAYONLARNI
AVTOMATLASHTIRISH
Assisten: Erkinov Shahboz Namoz o’g’li
BUXORO DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
Talaba: Hazratov Umidjon Abdujabbor o'g'li
BUXORO DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
Annotatsiya:
Suv
ta’minoti
tizimlarida
texnologik
jarayonlarni
avtomatlashtirish qishloq xo’jaligida tabiiy suvlardan foydalanish imkoniyatlari,
qishloq xo’jaligida suv ta’minoti muammolari ko’rib chiqilgan. Suv ta’minot
tizimlarning qo’llash xususiyatlari va afzalliklari, suv ta’minot tizimlarida
qo’llaniladigan nasos turlari keltirilgan. Avtomatik nasos stansiya asosida quduqdan
suv bilan ta’minlash tizimning tarkibi, funksiyalanishi, sxemasi keltirilgan, tizimda
ishlatiladigan avtomatikaning texnik vositasi aniqlangan va boshqaruv tizimining
hisobi bajarilgan.
Kalit so’zlar: Rezervuar, bosim, nasos, datchik, klapn, sath.
Автоматизация технологических процессов в системах
водоснабжения.
Ассистент: Эркинов Шахбоз Намозoвич
БУХАРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ТЕХНИЧЕСКИЙ
УНИВЕРСИТЕТ
Email:
Ученик: Хазратов Умиджон Абдуджаббор оглы
БУХАРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ТЕХНИЧЕСКИЙ
УНИВЕРСИТЕТ
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
276
Аннотация: Рассмотрены автоматизация технологических процессов
в системах водоснабжения, возможности использования природных вод в
сельском хозяйстве, проблемы водоснабжения в сельском хозяйстве.
Приведены особенности и преимущества систем водоснабжения,
представлены типы насосов, используемых в системах водоснабжения.
Представлены состав, функциональные возможности и схема системы
подачи воды из скважины на базе автоматической насосной станции,
определены технические средства автоматизации, используемые в системе,
выполнен расчет системы управления.
Ключевые слова: Водохранилище, давление, насос, датчик, клапан,
уровень
AUTOMATION OF TECHNOLOGICAL PROCESSES IN WATER
SUPPLY SYSTEMS.
Assistant: Erkinov Shahboz Namoz o’g’li
BUKHARA STATE TECHNICAL UNIVERSITY
Student: Hazratov Umidjon Abdujabbor oglu
BUKHARA STATE TECHNICAL UNIVERSITY
Abstract: Automation of technological processes in water supply systems, the
possibilities of using natural waters in agriculture, the problems of water supply in
agriculture are considered. The features and advantages of water supply systems are
presented, the types of pumps used in water supply systems are presented. The
composition, functionality, and scheme of the system for supplying water from a well
based on an automatic pumping station are presented, the technical means of
automation used in the system are determined, and the calculation of the control
system is performed.
Keywords: Reservoir, pressure, pump, sensor, valve, level
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
277
Ichimlik suv ta’minoti
jarayonni funksional sxemasi
O’zbekistonda mustaqillik yillarida aholini sifatli ichimlik suvi bilan
ta’minlashni yaxshilash borasida kattagina ishlar amalga oshirildi. Ichimlik suvi
ta’minoti tizimini rivojlantirish bo’yicha g’oyat muhim dasturlar va loyihalarni
izchillik bilan amalda qo’llash natijasida shahar va tumanlarda, shu jumladan, qishloq
joylarida suv ta’minoti holatini sezilarli darajada yaxshilash imkoni bo’ldi.
Tozalash inshootlarida tozalangan suv vodoprovod tarmogʻi orqali
isteʼmolchilarga tarqatiladi. Sanoat korxonalarida (maʼlum sharoitda) Suv
taʼminotining aylanma va ketma-ket foydalanish tizimlari qoʻllaniladi. Aylanma
tizimda ishlab chiqarishda ishlatilgan suvni sovitib tindirib tozalab undan yana
foydalaniladi. Ketma-ket foydalanish tizimi bir korxonada ishlatilgan suvdan boshqa
bir korxonada foydalanishni koʻzda tutadi natijada suv ancha tejaladi.
Ichimlik suv ta’minoti tizimining texnologik tuzilmasi funksional sxemasi
va ishlab chiqish.
Ichimlik suvini tarqatish jarayonini avtomatlashtirishning funksional
sxemasi keltirib ko’rsatilgan bo’lib bu jarayonda suv tarqatish inshootlarini
avtomatika qurilmalari va ijrochi mexanizmlar yordamida avtomatlasgtirildi va
istemolchilarga bir xil bosim ostida uzluksiz suv tarqatib berish taminlangan. Bu
jarayonning funksional sxemasi quyida ko’rsatib o’tilgan.
1-rasm. Avtomatik boshqariladigan suv tarqatish inshootining funksional
sxemasi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
278
Asosiy quvurdan keladigan suv 1-klapn orqali o’tadi va bu jarayon nazorat
ostida ishlaydi 2-sarf datchigidan o’tib 3-4-5 rezervuarlarda yig’iladi bosim
datchiklari orqali nazorat qiladi va kirishdagi 1-klapn orqali suv bosimi rostlanadi.
Chiqishda nasoslar yordamida tarmoqlarga tarqatilib 12-13-14, har bir chiqish
quvurida 6-7-8-bosib datchiklari o’rnatilgan bular bosimni nazorat qilib bosim yetarli
darajaga kelganda 9-10-11-elektr klapnlarni ishga tushuradi va bevosita nasoslar ham
ishdan to’xtaydi va yana bosim tushganda jarayon ortiga qaytadi.
Avtomatlashtirilgan jarayon funksional sxemasining tasnifi.
2-rasm. Jarayonni avtomatlashtirilgan funksional sxemasi va tasnifi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
279
Sug’orish jarayonini avtomatlashtirish mikrokontroller yordamida boshqarish
quydagicha amalga oshiriladi. 1-1, 1-2, 1-3 pozitsiyadagi bosim o’lchagichlar
bosimni o’lchaydi. Bular suv yig’ish tindirish rezervuarlaridagi suv bosimini nazorat
qiladi. 1-5, 1-6, 1-7 bosim datchiklari orqali chiqishdagi suv bosimi nazorat qiladi 2-
1 sarf datchigi yordamida bosh quvurdan olinadigan suv sarfi hisoblanadi.Bu
jarayonda istemolchilarga ichimlik suvi tarqatish jarayonida ichimlik suvini isrofini
kamaytirish va elektr energiyasini tejash uchun xizmat qiladi.
Xulosa
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, suv tarqatish jarayonin, tahlil qilish va
muqobil suv tarqatish usulini tanlash hamda masofaviy boshqarishni tashkil etish
natijasida suv tarqatish texnologik jarayonini zamonaviy avtomatlashtirilgan
usullarini o’zlashtirish va tadbiq etishda suv tarqatish tizimlarini avtomatik
boshqarishda ichimlik suv taminoti me'yorida boshqariladi.
Bugungi kunda suvga bo‘lgan talabning ortishi suvdan oqilona va unumli
foydalanishni taqozo etmoqda. Bu, o‘z navbatida, ichimlik suv tarqatish jarayonini
ilg‘or va tejamkor usullarni joriy etish vazifasini qo‘ymoqda. Amaliyotda qo‘llashga
tavsiya etilayotgan ichimlik suv taminotini avtomatlashtirish va ularning afzalliklari
katta ahamiyatga ega.
Shunday qilib ichimlik suv taminotini avtomatlashtirish orqali ichimlik suv
isrofini kamaytirish va elektr energiyasini kamaytirish balki bu ko'p pulni ham
tejashdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1 Убайдуллайева Д.Р, Хайитов A.Н, Aбдуллайев Ҳ.Ҳ,Шарифов Ҳ.Ш.ъъСув
таъминоти ва оқава сувлари тизимларини автоматлаштириш.ъъ2021 Бухоро
2.AУТОМAТЕ ТҲЕ ПРОCЕСС ОФ AУТОМAТИC AДЖУСТМЕНТ ОФ
ЛИҚУИД ЛЕВЕЛ/Экономика и социум" /№11(78) 2020 (1447-1452)
www.иупр.ру
3.
Хусен Шухратвич Шарифов/ АВТОМАТИЗАЦИЯ ОЖДЕВАНИЕ
ОРОШЕНИЯ
НА
МАЛЫХ
ФЕРМАХ
/
2020/
СОВРЕМЕННЫЕ
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
280
ИНСТРУМЕНТАЛЬНЫЕ СИСТЕМЫ, ИНФОРМАЦИОННЫЕ ТЕХНОЛОГИИ
И ИННОВАЦИИ/ 349-351
4. Хайдарова З.Р., Салиева О.К /ДИСТАНЦИОННЫЙ КОНТРОЛЬ
ТЕМПЕРАТУРЫ ЗЕРНА В СИЛОСАХ ЭЛЕВАТОРОВ/ 2018/ Молодежь и
системная модернизация страны Сборник научных статей 3-й Международной
научной конференции студентов и молодых ученых./ 402-405
5.
Убайдуллаева Ш.Р, Шарифов Ҳ.Ш, Хайдарова З.Р/К вопросу
автоматизированного управления горячим водоснабжением в фермерском
хозяйстве с использованием возобновляемых источников энергии/Тҳе Wай оф
Сcиенcе Интернатионал сcиентифиc жоурнал/(№ 2 (72),/ 39-42
6. В. Я. Бочкарев АВТОМАТИЗАЦИЯ ВОДОРАСПРЕДЕЛЕНИЯ НА
КАНАЛАХ ОРОСИТЕЛЬНЫХ СИСТЕМ РАВНИННОЙ ЗОНЫ МЕТОДОМ
НЕПОСРЕДСТВЕННОГО ОТБОРА РАСХОДОВ
https://us800.ru/opisan_us800_123.htm
https://glotr.uz/datciki-davlenia-jumo-p627683/
https://www.urovnemers.ru/GAMMA-10M-kontroller.html