MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
133
QONUNLARNI QABUL QILISHDAGI VA IJRO ETISHDAGI
QONUNCHILIK TIZIMIDAGI KAMCHILILKLAR
Ruzimurodov Jahongir Sherzod o’g’li - Andijon qishloq xo’jaligi va
agratexnologiyalar instituti “Yurisprudensiya” ta’lim yo’nalishi 1 – bosqich
talabasi
To’xtaboyev Diydorbek Charimuxammed o’g’li - Andijon qishloq xo’jaligi
va agratexnologiyalar instituti “Yurisprudensiya” ta’lim yo’nalishi 1 – bosqich
jahongirruzimurodov40@gmail.com
Annotatsiya:
Qonunchilik tizimi har qanday davlatning huquqiy va ijtimoiy
taraqqiyotining asosiy tayanchidir. Biroq, qonunlarni ishlab chiqish, qabul qilish va
ijro etish jarayonlarida turli kamchiliklar mavjud boʻlib, ular ijtimoiy adolatni, qonun
ustuvorligini va davlat boshqaruvining samaradorligini pasaytirishi mumkin. Ushbu
maqolada Oʻzbekiston qonunchilik tizimidagi asosiy kamchiliklar, ularning sabablari
va bartaraf etish yoʻllari tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar:
qonunchilik tizimi, qonun ijrosi, huquqiy kamchiliklar,
qonun qabul qilish, ijro etish mexanizmlari, huquqiy monitoring, qonunchilikni
takomillashtirish.
Weaknesses in the legislative system in the adoption and
implementation of laws
Ruzimurodov Jahongir Sherzod oglu - 1st year student of the Andijan
Institute of Agriculture and Agrarian Technologies, “Jurisprudence” education
program
Tokhtaboyev Diydorbek Charimukhammed oglu - 1st year student of the
Andijan Institute of Agriculture and Agrarian Technologies, “Jurisprudence”
education program
jahongirruzimurodov40@gmail.com
Annotation: The legislative system is the main support for the legal and
social development of any state. However, there are various shortcomings in the
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
134
processes of development, adoption and implementation of laws, which can reduce
social justice, the rule of law and the effectiveness of public administration. This
article analyzes the main shortcomings of the legislative system of Uzbekistan, their
causes and ways to eliminate them.
Keywords: legislative system, law enforcement, legal shortcomings, law
adoption, enforcement mechanisms, legal monitoring, legislative improvement.
Слабые стороны законодательной системы в принятии и реализации
законов
Рузимуродов Джахонгир Шерзод оглы - студент 1 курса
Андижанского института сельского хозяйства и аграрных технологий,
образовательная программа «Юриспруденция»
Тохтабоев Дийдорбек Чаримухаммед оглы - студент 1 курса
Андижанского института сельского хозяйства и аграрных технологий,
образовательная программа «Юриспруденция»
jahongirruzimurodov40@gmail.com
Аннотация: Законодательная система является основной опорой
правового и социального развития любого государства. Однако существуют
различные недостатки в процессах разработки, принятия и реализации
законов, которые могут снизить социальную справедливость, верховенство
закона и эффективность государственного управления. В данной статье
анализируются
основные
недостатки
законодательной
системы
Узбекистана, причины их возникновения и пути их устранения.
Ключевые слова: законодательная система, правоприменение,
правовые недостатки, принятие законов, механизмы правоприменения,
правовой мониторинг, совершенствование законодательства.
Har bir demokratik jamiyatning ustun tayanchi – bu qonun ustuvorligidir.
Qonunlar fuqarolarning huquq va erkinliklarini kafolatlaydi, davlat boshqaruvi
mexanizmlarini tartibga soladi va jamiyatda ijtimoiy adolatni ta’minlaydi. Biroq,
qonunlarni yaratish va ularni ijro etish jarayoni murakkab bo‘lib, bu tizimdagi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
135
kamchiliklar qonun ustuvorligini zaiflashtirishi, islohotlar samaradorligiga putur
yetkazishi mumkin.
Ushbu maqolada qonunlarni qabul qilishdagi va ularni ijro etishdagi tizimiy
kamchiliklar tahlil qilinadi. Shuningdek, bu muammolarni bartaraf etish yo‘llari
haqida fikr yuritiladi.
Qonunlarni qabul qilish tizimidagi kamchiliklar
Qonunlarni ishlab chiqish va qabul qilish – bu parlament yoki vakolatli
organlar zimmasidagi eng muhim vazifalardan biridir. Biroq, ayrim holatlarda bu
jarayonda quyidagi muammolar kuzatiladi:
1. Normativ-huquqiy hujjatlarning haddan ziyod ko‘pligi
O‘zbekistonda oxirgi yillarda islohotlar tufayli ko‘plab yangi qonunlar,
farmonlar va qarorlar qabul qilinmoqda. Biroq, ularning ayrimlari bir-biriga zid yoki
takrorlanuvchi bo‘lib chiqmoqda. Bu esa amalda huquqiy chalkashliklarga sabab
bo‘ladi va ijrochilarni noaniq holatga soladi.
2. Qonunlar sifatining pastligi
Ba’zi qonunlar yuzaki ishlab chiqilgan, huquqiy texnika jihatidan
nomukammal, tushunarsiz yoki ikki ma’noli iboralarni o‘z ichiga oladi. Bunday
holatlar qonunni noto‘g‘ri talqin qilishga sabab bo‘lishi, adolatli qarorlar qabul
qilinishiga to‘sqinlik qilishi mumkin.
3. Jamoatchilik ishtirokining sustligi
Ko‘plab qonun loyihalari keng jamoatchilik muhokamasisiz qabul qilinadi.
Fuqarolik jamiyati institutlarining, ekspertlarning, sohaga oid mutaxassislarning fikri
inobatga olinmaydi. Natijada, real hayotga mos kelmaydigan, amaliyotdan uzoq
qonunlar yuzaga keladi.
4. Siyosiy manfaatlar ta’siri
Ba’zan qonunlar ayrim guruh yoki shaxslarning siyosiy, iqtisodiy
manfaatlarini himoya qilish uchun ishlab chiqiladi. Bu esa qonunlar tenglik va adolat
tamoyillariga zid ravishda ishlab chiqilishiga sabab bo‘ladi.
5. Monitoring va tahlilning sustligi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
136
Qonunlar qabul qilingandan keyin ularning ijrosi, amaliy samarasi doimiy
monitoring qilinmaydi. Qaysi qonunlar ishlamoqda, qaysilari esa samarasiz ekani
aniq statistik va ilmiy tahlillarsiz qoladi.
Qonunlarni ijro etishdagi kamchiliklar
Qonunlarni qabul qilish muhim bo‘lsa-da, ularni to‘g‘ri va samarali ijro etish
bundan-da muhimdir. Amalda quyidagi muammolar mavjud:
1. Ijrochilarning malakasi yetarli emasligi
Ko‘plab ijro organlarida, ayniqsa quyi bo‘g‘inlarda huquqiy bilim darajasi
past, qonunchilikdagi o‘zgarishlardan xabardor emaslik holatlari kuzatiladi. Bu esa
qonunlarning noto‘g‘ri qo‘llanilishiga olib keladi.
2. Korruptsiya va manfaatlar to‘qnashuvi
Ayrim hollarda qonunlar ijrosi davrida mansabdor shaxslar tomonidan
korruptsion harakatlar sodir etiladi. Bu esa qonun ustuvorligini zaiflashtirib,
fuqarolarda adolatsizlik tuyg‘usini kuchaytiradi.
3. Ijro mexanizmlarining zaifligi
Ba’zi qonunlar amaliyotda qanday ishlashi bo‘yicha aniq mexanizmlarga ega
emas. Tegishli yo‘riqnomalar, nizomlar va tartiblar ishlab chiqilmagani uchun
qonunlar qog‘ozda qoladi.
4. Fuqarolarning huquqiy ongining pastligi
Qonunlarni ijro etishda fuqarolarning huquqiy bilim va madaniyati muhim
o‘rin tutadi. Afsuski, keng jamoatchilik qonunlar bilan tanish emas, ularni buzmaslik
yoki to‘g‘ri qo‘llashga e’tibor bermaydi. Bu esa qonunlarning ijtimoiy hayotdagi
rolini cheklaydi.
5. Nazorat va javobgarlikning sustligi
Qonun ijrosi ustidan tegishli nazorat mexanizmlari zaif bo‘lsa, qonunlarning
buzilishi oqibatsiz qoladi. Shu bois qonunlarga nisbatan hurmatsizlik kuchayadi va
huquqiy nihilizm rivojlanadi.
Taklif va xulosalar
Yuqoridagi muammolarni hisobga olib, qonunlarni qabul qilish va ularni ijro
etish tizimini takomillashtirish bo‘yicha quyidagi takliflarni ilgari surish mumkin:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
137
Huquqiy monitoring va audit tizimini joriy etish: Har bir qonunning ijrosini
o‘rganish, baholash va kerak bo‘lsa, o‘zgartirishlar kiritish tizimi yo‘lga qo‘yilishi
kerak.
Jamoatchilik ishtirokini kengaytirish: Qonun loyihalari internet orqali keng
muhokamaga qo‘yilishi, ekspertlar, fuqarolar va NNTlar fikrlari hisobga olinishi
zarur.Qonun hujjatlari sifatini oshirish: Har bir qonun loyihasi huquqiy texnika nuqtai
nazaridan puxta ishlab chiqilishi, aniq, sodda va tushunarli tilda bo‘lishi kerak.
Ijro organlarini muntazam o‘qitish: Sud, prokuratura, ichki ishlar, hokimiyat
va boshqa idoralar xodimlari qonunchilikdagi o‘zgarishlardan muntazam xabardor
qilinishi lozim.
Axborot texnologiyalaridan keng foydalanish: Qonunlarning ijrosini raqamli
platformalarda monitoring qilish, ochiq axborot tizimlari orqali fuqarolarga ma’lumot
berish yo‘lga qo‘yilishi kerak.
Fuqarolarning huquqiy savodxonligini oshirish: Maktab, oliy ta’lim,
ommaviy axborot vositalari orqali aholiga qonunlar va ularning mazmuni haqida
tizimli tushuntirish berilishi zarur.
Qonunlarni qabul qilish va ularni to‘g‘ri ijro etish – huquqiy davlat asosini
tashkil etadi. Agar bu tizimda kamchiliklar bo‘lsa, har qanday islohot va taraqqiyot
sekinlashadi, fuqarolarda davlatga nisbatan ishonchsizlik kuchayadi. Shu bois
qonunchilik faoliyatining har bir bosqichi mas’uliyat bilan, jamoatchilik ishtirokida
va ilmiy asosda olib borilishi kerak. Yurtimizda olib borilayotgan huquqiy islohotlar
aynan mana shu kamchiliklarni bartaraf etishga yo‘naltirilgan bo‘lib, ularning
muvaffaqiyati ko‘p jihatdan qonunlar sifati va ijrosi samaradorligiga bog‘liq.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR :
1. Oʻzbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (2023 yilgi tahrir).
2. “Qonun hujjatlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasining Qonuni
(09.12.2022).
3. “Normativ hujjatlarni davlat monitorigi toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi
Prezidentining Farmoni (PF-123, 2021).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
138
4. “Korrupsiyaga qarshi kurash toʻgʻrisida”gi Qonun (03.01.2017).
5. “Fuqarolarning qonun chiqarish faoliyatida ishtirokini kengaytirish chora-tadbirlari
toʻgʻrisida”gi Qaror (KM-456, 2020).
