MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
105
INGLIZ TILINI O'RGANISHDA PSIXOLOGIK TO'SIQLAR VA
ULARNI YENGISH YO'LLARI
Andijon davlat chet tillari instituti
Xorijiy til va adabiyoti fakulteti
104-guruh talabasi
To'lashova Gulhayo A'zamjon qizi
gulhayotolasheva325@gmail.com
Anvarbekova Oydinoy Zafarbek qizi
Andijon davlat chet tillari instituti
PhD mustaqil izlanuvchi
Annotatsiya:Mazkur maqolada ingliz tilini o‘rganish jarayonida yuzaga
keladigan psixologik to‘siqlar va ularni yengish yo‘llari tahlil qilinadi. Xususan,
qo‘rquv, o‘ziga ishonchsizlik, motivatsiyaning pasayishi, uyatchanlik kabi omillar
o‘rganishga salbiy ta’sir ko‘rsatuvchi asosiy psixologik to‘siqlar sifatida ko‘rsatib
o‘tilgan. Shuningdek, ushbu to‘siqlarni yengish uchun samarali strategiyalar —
xatolardan qo‘rqmaslik, bosqichma-bosqich yondashuv, ijobiy muhit yaratish va
realistik maqsadlar qo‘yish kabi yondashuvlar tavsiya etilgan. Maqola ingliz tilini
o‘rganishga intilayotganlar uchun ruhiy tayyorgarlik va samarali o‘rganish muhitini
shakllantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni taklif etadi.
Kalit so'zlar:Til o‘rganish, psixologik to‘siqlar, motivatsiya, stress, ijtimoiy
o‘rganish nazariyasi, interaktiv metodlar, lingvistik rivojlanish, o‘zaro ta’sir, ingliz
tili, qo‘rquv, ruhiy muhit, o‘quv strategiyalari.
Til va jamiyat taʼsirlashuvi haqida soʻz borar ekan, tilning jamiyatga qanday
taʼsir etishini ham tushuntirmoq lozim. Mutaxassislar toʻgʻri taʼkidlaganidek, tilning
jamiyatga taʼsiri jamiyatning tilga taʼsiriga nisbatan kam oʻrganilgan, hatto bunday
taʼsirlashuvga shubha bilan qarash ham bor. Bizningcha, tafakkur quroli boʻlgan
vositaning jamiyatga taʼsir koʻrsatmasligining oʻzi shubhali, chunki til jamiyatni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
106
muntazam harakatlantirib turadi va bu tarz taʼsirlashuvning eng ibtidoiy aksi uning
axborotni shakllantirish va uzatish vazifasida koʻrinadi. Jamiyatning tilga taʼsiri naqd
lisoniy natijalarda koʻrinadi, shu sababli, bu tarz taʼsirlashuv shubha uygʻotmaydi, bir
qarashdayoq taʼsirlashuv natijalarini ilgʻash mumkin boʻladi. Tilning jamiyatga taʼsiri
natijalari tilshunos qayd qila biladigan til materiallarida ifoda topmaydi, balki ijtimoiy
hayotning oʻzida boʻy koʻrsatadi. Aniq lisoniy material orqali dalillay olinmagani
tilning jamiyatga taʼsiri mexanizmlarining ochilmay qolishiga olib kelgan. Masalan,
aidabiy tilning jamiyatga taʼsiri, avvalo, milliy birlikni taʼminlashida, qolaversa,
ommaviy savodxonlikni shakllantirish va yaxshilashda, ilm-fanni rivojlantirish va
madaniyatni yuksaltirishida, taʼlim-tarbiyada koʻrinadi. Sanoqni yana davom ettirish
mumkin. Umuman, jamiyatda axborot uzatilar ekan, unda tilning ishtirok qilmasligi,
taʼsiri boʻlmasligi mumkin emas.
Til o‘rganishda motivatsiya asosiy omil hisoblanadi. Har qanday faoliyatda
bo‘lgani kabi, inson biror narsani qilishni xohlamasa yoki uni kuch bilan qilsa, u
yuqori natijaga erisha olmaydi. Til o‘rganishdagi natija faqat muvaffaqiyatga
eerishish uchun motivatsiya keltirishi mumkin. Muvaffaqiyatsizlikdan qochish uchun
motivatsiya bir martalik natija berishi mumkin. Misol uchun, talaba talabchan ingliz
tili o‘qituvchisi bilan imtihonda muvaffaqiyatsiz bo‘lishdan qo‘rqadi. U imtihondan
o‘tadi, ehtimol yomon emas, lekin bunday mahalliy muvaffaqiyatning uzoq muddatli
ta’siri bo‘lmaydi. Gap shundaki, chet tili malakasini asta-sekin shakllantirish va
rivojlantirish, keyin esa butun umr davomida saqlab turish kerak, shubhasiz, bunikuch
bilan amalga oshirib bo‘lmaydi. Ingliz tilini o‘rganayotgan odamlar uchun mehnat
bozoridagi talab muhim motivatsion omil hisoblanadi.
Darhaqiqat, iqtisodiyotning globallashuvi sharoitida mamlakatlar o‘rtasida
savdo-sotiq va ishbilarmonlik aloqalarining kuchayishi kuzatilmoqda. Bu butun
dunyoda, shu jumladan Rossiyada xalqaro firmalarning jadal rivojlanishini
belgilaydi. Ular o‘z biznesini faol rivojlantirmoqda, kengaymoqda, yangi bo‘lim va
vakolatxonalar ochmoqda, shu orqali yangi ish o‘rinlari yaratilmoqda. Bunday
firmalarda ishlash, qoida tariqasida, mutaxassis uchun ham moliyaviy, ham martaba
nuqtai nazaridan ko‘proq istiqbolli. Shu bilan birga, u ko‘proq talablarni qo‘yadi, ular
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
107
orasida asosiy malakalardan tashqari, ingliz tilini bilish ham mavjud. Xodimlarning
ingliz tilini bilishi kompaniyaning iqtisodiy raqobatbardoshligining muhim omili,
ya’ni uning intellektual kapitalining bir qismidir.
Shu munosabat bilan, tilni o‘rganishda dastlab ingliz tilining o‘zi faqat u yoki
bu ma’lumotni qabul qilish va uzatish vositasi sifatida ishlaydi, degan munosabat
bo‘lishi kerak. Agar odam o‘zi ishlayotgan ma’lumotlarga (ya’ni, ingliz tilidagi
materiallar) qiziqsa, u ingliz tilini o‘rganish jarayoniga ham qiziqadi. Bu erda
psixologik komponent eng muhim uslubiy komponent, ya’ni ingliz tilini o‘qitish
mazmuni bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, u yuqori motivatsiya darajasini saqlab
turish uchun talabalarning qiziqishlari va yosh xususiyatlariga mos ravishda
tanlanishi kerak.
Shunisi ham qiziqki, odam bitta chet tilini mukammal bilishi va boshqalarni
umuman bilmasligi, hech bo‘lmaganda boshlang‘ich darajada bo‘lishi juda kam
uchraydi. Gap shundaki, har qanday tilni yaxshi bilish bir guruh yoki bir oila tillari
o‘rtasidagi bog‘lanishni ko‘rish imkonini beradi, shuning uchun har bir keyingi
tilning rivojlanishi mavjud til bilimlari asosida bir necha barobar osonlashadi
Ta'lim jarayonini rivojlantirish va o'zgartirish o'qituvchi va o'quvchilarning dars
jarayonida o'zaro ochiq muloqotga kirisha olishiga bog'liqdir. Ta'lim jarayonida
qo'llaniladigan metod va texnologiyalar butun bir dars jarayonini va o'quvchilarning
faolligini oshiradi, desak mubolag'a qilmagan bo'lamiz. Pedagogik texnologiyalar
o'quvchilarga yangi bilim berish, konikma hosil qilish, o'quvchilarning ijodiy
qobiliyatini rag'batlantirishda katta ahamiyat kasb etadi. Yangi tamoyillar asosida
rivojlanayotgan ta'lim tizimini yosh avlodni barkamol, ma'naviy yetuk inson sifatida
shakllantirishga qarata oolgandir.
Xorijiy tillarni o'rgatishda metodikaning o'rni katta rol o'ynaydi. Metodika bu-
o'qituvchining qanday dars o'tishini o'rganadi. Metodika tarixga oid adabiyotlarni
chuqurroq o'rganish shuni ko'rsatadiki, ayrim tadqiqotchilar metodikani san'at
deydilar. Ular odatda fransuz metodisti Penlash fikriga ishora qiladilar., ya'ni "yaxshi"
yoki "yomon" metod yo'q, aksincha "yaxshi" yoki "yomon" o'qituivchilar bor.
Bunday fikrdagi kishilarga nemis metodisti E.Ottoning 1924-yilda bayon qilingan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
108
fikrlari bilan javob berish mumkin. U jumladan shunday deydi: "Agar kimki
metodikani san'at deb hisoblar ekan, u fan nazariyasini uning amalda qo'llanishi bilan
qorishtirib yuboradi" Har bir fanda o'z tushunchalar yig'indisi mavjud. Xorijiy til
o'qitish metodikasida qabul qilingan asosiy tushunchalar qatoriga quyidagilarni
kiritish mumkin: talim sistemasi, ta'lim metodi, ta'lim prinsipi, ta'lim vositasi, metodik
usul.
Xulosa:
ingliz tilini o‘rganish jarayonida uchraydigan psixologik to‘siqlar — bu
vaqtinchalik holatlar bo‘lib, ularni yengish har bir insonning irodasi va yondashuviga
bog‘liq. Qo‘rquv, o‘ziga ishonchsizlik, motivatsiyaning pasayishi kabi ichki to‘siqlar
o‘rganish jarayonida sekinlashtiruvchi omillar bo‘lishi mumkin, biroq ular ustida
ishlash orqali ijobiy natijalarga erishish mumkin. To‘g‘ri strategiyalarni qo‘llash,
ijobiy o‘rganish muhitini yaratish va o‘z imkoniyatlariga ishonish orqali ingliz tilini
o‘zlashtirish yanada samarali bo‘ladi. Har bir inson til o‘rganishga qodir – eng
muhimi, ichki to‘siqlardan qo‘rqmasdan, ularni imkoniyatga aylantirishdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.Solovova E.N. Chet tillarni o‘qitish metodikasi. Asosiy kurs / E.N.Solovova –М.:
АСТ, 2008. – 238 с
2.Bandura, A. (1986). Fikr va harakatning ijtimoiy asoslari: Ijtimoiy kognitiv
nazariya.Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
3.Medjidova K.O. Motivatsiya ilmiy tadqiqot predmeti sifatida / K.O. Mejidova //
4.Yoqubov. A, Xorijiy tillarni o'qitish nazariyasi va metodikasi
5.Chomsky, N. (1965). Sintaksis nazariyasining jihatlari. Cambridge, MA: MIT.
6.Krashen, S. (1982). Ikkinchi tilni o‘zlashtirishda tamoyillar va amaliyot. Oxford:
7.O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2020). Ingliz tilini o‘qitish
metodikasi bo‘yicha uslubiy qo‘llanma. Toshkent.
8.Harmer, J. (2001). The Practice of English Language Teaching. Longman.
