MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
86
OMMAVIY MADANIYATNING YOSHLAR ONGIGA TA’SIRI
Olimjonova Oynura Otabek qizi
Andijon davlat chet tillari instituti
Ingliz tili va adabiyoti
1-bosqich talabasi
Anvarbekova Oydinoy Zafarbek qizi
Andijon davlat chet tillari instituti
PhD mustaqil izlanuvchi
anvarbekovaoydin92@gmail.com
Annotatsiya:Ushbu maqolada ommaviy madaniyat tushunchasi,uning
shakllanishi va zamonaviy axborot texnologiyalari orqali yoshlar ongiga
ko’rsatadigan ta’siri tahlil qilingan. Ommaviy madaniyatning ijobiy va salbiy
jihatlari , yoshlarning dunyoqarashi , qadriyatlari va axloqiy pozitsiyalariga ta’siri
yoritilgan. Shuningdek , ijtimoiy tarmoqlar, kino, reklama, va musiqa vositalari
orqali shakllanuvchi ommaviy madaniyat namunalarining yosh avlodga ta’sir
mexanizmlari ko’rib chiqilgan.
Kalit so’zlar:Ommaviy madaniyat ,madaniy globalizatsiya, axborot
texnologiyalari, ijtimoiy tarmoqlar, yoshlar ongiga ta’siri, madaniyat va ong.
Abstract: This is article analyzes the concept of mass culture, its formation,
and its influence on youth consciousness through modern information technologies.
It explores both the positive and negative aspects of mass culture and its impact on
the worldview, values, and moral positions of young people. The mechanisms by
which mass culture shaped through social networks, cinema, advertising, and music
affects the younger generation are also examined.
Key words: Mass culture, cultural globalization, information technologies,
social networks,influence on youth consciousness, culture and mindset.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
87
Аннотатсия: В данной статье проанализированы понятие массовой
культуры, её формирование и влияние на сознание молодежи через
современные информационные технологии. В статье всесторонне освещены
как положительные, так и отрицательные стороны массовой культуры, а
также её воздействие на мировоззрение, ценности и нравственные позиции
молодого поколения. Кроме того, рассмотрены механизмы влияния образцов
массовой культуры, формирующихся через социальные сети, кино, рекламу и
музыку, на молодёжь.
Ключевые слова: Массовая култура,молодежъ, културная глоболизация
,информационные технологии,социалные сети, моралные ценности.
Bugungi globallashuv, raqamli inqilob va informatsion portlash davrida
inson hayoti bilan bog‘liq barcha sohalar ommaviy madaniyat ta’sirida
shakllanmoqda. Ayniqsa, yoshlar ommaviy axborot vositalari, internet, ijtimoiy
tarmoqlar, kino, musiqa va reklama vositalari orqali uzatilayotgan madaniy oqimlarga
bevosita duch keladilar. Bu holat yoshlarning dunyoqarashi, qadriyatlari, hayotga
bo‘lgan munosabatlari, axloqiy pozitsiyalari va o‘zlikni anglash jarayoniga sezilarli
darajada ta’sir ko‘rsatmoqda.
Ommaviy madaniyat deganda keng ommaga mo‘ljallangan, tijorat
maqsadida yaratilgan va asosan ko‘ngilochar xarakterga ega bo‘lgan madaniy
mahsulotlar tushuniladi. U XX asrda ommaviy axborot vositalari, xususan
televideniye, radio va matbuot orqali shakllana boshladi. XXI asrga kelib esa
internet, ayniqsa ijtimoiy tarmoqlar orqali ommaviy madaniyatning tarqalish tezligi
keskin ortdi. Axborot texnologiyalari, ayniqsa mobil qurilmalar va ijtimoiy tarmoqlar
vositasida yoshlar har kuni yuzlab madaniy xabarlar, videolar, suratlar va kontentlar
bilan to‘qnash keladi. Ular orasida o‘z milliy qadriyatlarimizga zid bo‘lgan g‘oyalar,
turmush tarzi, modalar va til unsurlari ham mavjud. Bu esa yoshlarning o‘zlik
identiteti, milliy ong va ruhiy holatiga tahdid solishi mumkin. Ommaviy madaniyat
– bu zamonaviy jamiyatda axborot vositalari orqali tarqaladigan, keng omma
tomonidan iste’mol qilinadigan madaniy mahsulotlar yig‘indisidir. Bu madaniyatning
yoshlar ongiga ko‘rsatadigan kuchli ta’siri bor: u ularning dunyoqarashi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
88
qadriyatlari, axloqiy pozitsiyasi, hatto kiyinish va o‘ylash tarzini shakllantiradi.
Ammo bu ta’sir har doim ham ijobiy bo‘lavermaydi. Salbiy ta’sirlar yoshlarni milliy
qadriyatlardan uzoqlashtiradi, iste’molchilik ongini shakllantiradi, axloqiy va ruhiy
buzuqliklarga olib keladi.Shu sababli ommaviy madaniyatning salbiy oqibatlaridan
himoyalanish va yoshlar ongini sog‘lom, ma’naviy boy yo‘nalishda shakllantirish
uchun bir qator chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur. Yoshlarni axborotlarni
tanlab, tahlil qilib qabul qilishga o‘rgatish, mahalliy madaniy tadbirlar, festivallar,
an’anaviy bayramlarni yoshlar ishtirokida o‘tkazish, ma’rifatli, bilimli, jamiyatga
foyda keltiruvchi shaxslarni ommaviy qahramon sifatida targ‘ib qilish, voyaga
yetmaganlarning ijtimoiy tarmoqlardagi faoliyati ota-ona tomonidan kuzatib
borilishi, – ularni ommaviy madaniyat manipulyatsiyasidan himoya qilishning eng
samarali yo‘lidir.
Ijobiy jihatlari:
Dunyoviy madaniyat bilan tanishtiradi;
Estetik didni shakllantirishga yordam beradi;
Yangi texnologiyalar va yangiliklar haqida tezkor axborot beradi;
Axborotga bo‘lgan ochiqlikni kuchaytiradi.
Salbiy jihatlari:
Madaniyatsizlikni targ‘ib qiluvchi kontentlar ko‘p;
Haddan tashqari iste’molchilikni targ‘ib qiladi;
Milliy qadriyatlarga nisbatan befarqlik uyg‘otadi;
Zo‘ravonlik, axloqsizlik, ataylab yaratilgan mashhurlik (shou-biznes) targ‘ib
qilinadi.
Bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlarda blogerlar, mashhur shaxslar,“trend”lar
orqali ommaviy madaniyat namunalarining yoshlar ongiga ta’siri kuchaymoqda.
Masalan: TikTok yoki Instagram orqali tarqalgan qisqa videolar ma’lum bir obraz
yoki xatti-harakatni ommalashtiradi;
Filmlar va seriallar g‘arbona hayot tarzini ideal sifatida ko‘rsatadi;
Musiqa kliplari va reklama vositalari orqali modalar, brendlar, hayotga
nisbatan yengil qarash targ‘ib qilinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
89
Bu holatlarning barchasi yosh avlodning tafakkuri, estetik qarashlari va
ijtimoiy xatti-harakatlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Yosh avlod, ayniqsa 12–25 yosh oralig‘idagi guruh, psixologik va ijtimoiy
shakllanish bosqichida bo‘lganliklari sababli, ommaviy madaniyatning eng asosiy
auditoriyasi hisoblanadi. Ular o'z shaxsiyligini shakllantirmoqda,yetakchilarga (idol,
influencer) ergashishga moyil, ommabop bo‘lishni xohlaydi, g‘arb madaniyatiga
qiziqadi. Natijada, ular tez-tez ommaviy madaniyatning moda, til, xulq-atvor, urf-
odat va hatto dunyoqarash darajasidagi ta’sirlariga ochiq bo‘lishadi. Ommaviy
madaniyat yoshlarning hayotga, jamiyatga va dunyodagi hodisalarga bo‘lgan
qarashlariga bevosita ta’sir qiladi. Bu ta’sir ko‘pincha quyidagi ko‘rinishlarda
namoyon bo‘ladi:
G‘arb madaniyatini ideal deb bilish (masalan, amerikaliklar yashash tarzini
orzu qilish);
Real hayot muammolaridan ko‘ra virtual “go‘zal hayot”ga ishonish;
Yengil fikrlash, yuzaki yondashuv kuchayishi.
Natijada, yoshlar milliy qadriyatlar, urf-odatlar va an’anaviy madaniyatga
nisbatan befarq bo’lib qoladi. Ular ommaviy madaniyatning turli xil ko’rinishlariga
taqlid qila boshlaydilar. Bu esa o’zlari bilmagan holda ularga ko’r-ko’rona ergashib,
real hayotdan ajrab qolayotganlarini sezmay qoladilar.
Xulosa qilib aytganda, ommaviy madaniyat – bu zamonaviy hayotning
ajralmas qismidir. Ommaviy madaniyat zamonaviy yoshlar ongiga ko‘plab
yo‘nalishlarda ta’sir ko‘rsatadi. U ijobiy imkoniyatlar (axborotga ochiqlik, ijodkorlik,
global fikrlash) bilan bir qatorda, salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqaradi. Uning
butkul rad etilishi mumkin emas, lekin uni tanqidiy tahlil qilgan holda, yoshlar ongiga
salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi uchun zarur chora-tadbirlar ko‘rilishi lozim. Ota-onalar,
o‘qituvchilar va jamiyat vakillari yoshlarni milliy qadriyatlar, sog‘lom dunyoqarash
va axloqiy me’yorlar asosida tarbiyalashga e’tibor qaratishlari muhimdir. Ommaviy
madaniyatning ijobiy tomonlarini o‘zlashtirib, salbiy ta’siridan himoyalanish esa
yoshlarning madaniy ong darajasiga bog‘liq.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
90
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.Raxmatullayeva
O.
GLOBALLASHUV
DAVRIDA
OMMAVIY
MADANIYATNING YOSHLAR TA’LIM-TARBIYASIGA TA’SIRI //Наука и
инновация. – 2025. – Т. 3. – №. 1. – С. 117-120.
2.S hohsanam U., Muslimaxon A., Sharifaxon M. OMMAVIY MADANIYAT VA
QADRIYATLAR
INQIROZI
//INNOVATIVE
DEVELOPMENTS
AND
RESEARCH IN EDUCATION. – 2025. – Т. 4. – №. 39. – С. 334-340.
3.Mamasidiq T., Bozorboeyva O. GLOBALLASHUV JARAYONIDA OMMAVIY
MADANIYATNING TA’SIRI //Tadqiqotlar. – 2025. – Т. 62. – №. 2. – С. 26-28.
4. Macdonald D. A theory of mass culture //Diogenes. – 1953. – Т. 1. – №. 3. – С. 1-
17.
5.J umayeva S. S., qizi Sodiqova S. S. YOSHLARNI OMMAVIY MADANIYAT
TA’SIRIDAN HIMOYA QILISHNING ASOSIY VOSITALARI //GOLDEN
BRAIN. – 2024. – Т. 2. – №. 23. – С. 55-61
6. Ibragimov S. “OMMAVIY MADANIYAT” TUSHUNCHASI VA UNING
YOSHLAR TARBIYASIGA TAHDIDI //Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 11. – С. 102-109.
7. Ivy M. Formations of mass culture //Postwar Japan as history. – 1993. – С. 239-
258.
