MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
167
O’QUVCHILARNING EMOTSIONAL INTELLEKTINI
RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIK PSIXOLOGIYANING ROLI
QDU amaliy psixologiya yo’nalishi
talabasi Abdikarimov Inyat Qudiyar ulı
Ilmiy rahbar : Kurbanova Rita
Annotatsiya. Ushbu maqolada oʻquvchilarning emotsional intellektini
rivojlantirish jarayonida pedagogik psixologiyaning ahamiyati va roli tahlil qilinadi.
Emotsional intellektning nazariy asoslari, uning taʼlim jarayonidagi oʻrni, pedagogik
psixologiyaning vazifalari va samarali usullari haqida soʻz yuritiladi. Shuningdek,
emotsional intellektni shakllantirishning pedagogik psixologik strategiyalari,
metodlari va ularning maktab muhitida qoʻllanilishi misollar orqali koʻrsatib oʻtiladi.
Maqola taʼlim sifatini oshirish, shaxsning ijtimoiy-psixologik holatini yaxshilashda
emotsional intellektning ahamiyatini ochib beradi.
Kalit soʻzlar. Emotsional intellekt, pedagogik psixologiya, taʼlim jarayoni,
ijtimoiy-emosional rivojlanish, o‘quvchi psixologiyasi, pedagogik strategiyalar
Kirish. Bugungi kunda taʼlim tizimida nafaqat intellektual bilimlar, balki
oʻquvchilarning ijtimoiy va emotsional rivojlanishi ham muhim hisoblanadi.
Emotsional intellekt — shaxsning oʻz va boshqalarning his-tuygʻularini anglash,
boshqarish va konstruktiv tarzda ifodalash qobiliyati — maktab yoshidagi bolalar
uchun muvaffaqiyat va sogʻlom ijtimoiy munosabatlarning asosi hisoblanadi.
Pedagogik psixologiya esa taʼlim va tarbiya jarayonlarida bu koʻnikmalarni
rivojlantirishda asosiy rol oʻynaydi.
Emotsional intellekt tushunchasi va uning pedagogik ahamiyati
Emotsional intellekt (EI) tushunchasi psixolog Daniel Goleman tomonidan
keng targʻib qilindi va uning taʼlim sohasidagi ahamiyati tobora ortmoqda. EI — bu
nafaqat his-tuygʻularni tan olish, balki ularni boshqarish, motivatsiya va boshqalar
bilan samarali munosabatlarni oʻrnatish sanʼati. Oʻquvchilarda EI rivojlanganida ular
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
168
stress, frustratsiya va sinovlarga bardoshli boʻlib, jamoadagi ishtiroklarini yaxshilaydi.
Shu bois pedagogik psixologiya ushbu sohani chuqur oʻrganib, taʼlim jarayonida
integratsiya qilishga yordam beradi.
Pedagogik psixologiyaning emotsional intellektni rivojlantirishdagi vazifalari
1.
Emotsional madaniyatni shakllantirish
– o‘quvchilarda o‘z his-
tuyg‘ularini anglash va boshqalar hislarini tushunish ko‘nikmalarini
rivojlantirish.
2.
Stressni boshqarish va ijtimoiy munosabatlarni yaxshilash
–
pedagogik psixolog tomonidan moʻljallangan treninglar va mashgʻulotlar.
3.
O‘quvchilarni ichki motivatsiyaga yoʻnaltirish
– emotsional
intellekt asosida o‘z maqsadlariga erishishga yordam berish.
4.
Pedagog va ota-onalarga maslahatlar berish
– o‘quvchining
emotsional holatini aniqlash va to‘g‘ri taʼlim-tarbiya usullarini tanlash.
Emotsional intellektni rivojlantirish metodlari
1. Emotsional bilim berish mashgʻulotlari. Oʻquvchilarga his-tuygʻularni
nomlash, tasniflash va ularga munosabat bildirishni oʻrgatish.
2. Role-playing (rol oʻynash) o'yinlari. Tuygʻu holatlarini simulyatsiya qilib,
boshqalar bilan empatiya koʻnikmalarini rivojlantirish.
3. Stressni boshqarish texnikalari. Nafas olish mashqlari, meditatsiya,
relaksatsiya usullarini oʻrgatish.
4. Ijtimoiy kooperatsiya va guruh ishlari. Jamoada ishlash orqali oʻquvchilar
o‘zaro munosabat va his-tuygʻularni boshqarishni oʻrganadi.
Pedagogik psixologiyaning maktab tizimidagi qoʻllanilishi
Maktablarda pedagogik psixologlar oʻquvchilarning emotsional intellektini
rivojlantirish uchun maxsus dasturlar ishlab chiqadilar. Bu dasturlar orqali bolalar
nafaqat akademik bilimlarga, balki ijtimoiy-emosional kompetensiyalarga ega
boʻladilar. Pedagogik psixologlarning ishtirokida oʻtkaziladigan maslahatlar,
treninglar, seminarlar taʼlim jarayonini yanada samaraliroq qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–8_ Май –2025
169
Xulosa.
Oʻquvchilarning emotsional intellektini rivojlantirishda
pedagogik psixologiyaning roli juda katta. U taʼlim jarayonining faqat intellektual
tomonlarini emas, balki emotsional va ijtimoiy jihatlarini ham qamrab oladi.
Emotsional intellektni shakllantirish orqali o‘quvchilarning ijtimoiy muhitda
muvaffaqiyat qozonishlari, stressga chidamliligi va shaxsiy rivojlanishi taʼminlanadi.
Shu sababli pedagogik psixologiyaning taʼlim jarayoniga jalb qilinishi zarur.
ADABIYOTLAR
1.
Goleman, D. (1995).
Emotional Intelligence
. Bantam Books.
2.
Mayer, J. D., Salovey, P., & Caruso, D. R. (2004). Emotional intelligence:
Theory, findings, and implications.
Psychological Inquiry
, 15(3), 197-215.
3.
Sultonov, B. (2018). Pedagogik psixologiya. Toshkent: Oʻzbekiston.
4.
Goleman, D. (2013).
Focus: The Hidden Driver of Excellence
. Harper.
5.
Bar-On, R. (2006). The Bar-On model of emotional-social intelligence
(ESI).
Psicothema
, 18, 13-25.
6.
Nurmatov, I. (2017). Taʼlimda emotsional intellektni rivojlantirish
metodlari. Toshkent.
