MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
205
TEMIR-BETON OVAL BO'SHLIQLI ORAYOPMA PLITALAR
ISHLAB CHIQARISH ISTIQBOLLARI
Nusratov Jonibek Xikmatulla o’g’li
(90_095_40_50)
Nazarov Bobir O’razali o’g’li
(90_419_00_95)
Orzimamatov Javohir Komiljon o’g’li
(91_077_54_46)
Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti
Annotatsiya: Ushbu maqolada temir-beton oval bo‘shliqli orayopma
plitalarning konstruktiv xususiyatlari, ularning qurilishdagi afzalliklari, ishlab
chiqarish texnologiyasi va istiqbollari tahlil qilingan. Plitalarning yengil og‘irligi,
issiqlik va tovush izolyatsiyasi, hamda mustahkamligi ularni zamonaviy qurilishda
keng qo‘llash imkonini beradi. Mahalliy xomashyodan foydalanish va ishlab chiqarish
texnologiyasini takomillashtirish orqali iqtisodiy samaradorlikka erishish mumkinligi
asoslab berilgan. Maqolada, shuningdek, ushbu turdagi plitalarning qurilish
sanoatidagi o‘rni va kelajakdagi rivojlanish yo‘nalishlari yoritilgan.
Abstract: This article analyzes the structural features, advantages, production
technology, and development prospects of reinforced concrete hollow-core slabs with
oval voids. Due to their lightweight nature, high load-bearing capacity, and effective
thermal and sound insulation, these slabs are increasingly used in modern
construction. The study emphasizes the economic efficiency of utilizing local raw
materials and optimizing production processes. Furthermore, the article explores the
potential for widespread application of oval void slabs in the construction industry and
outlines directions for future innovation and development.
Kalit so‘zlar: Temir-beton, orayopma plitalar, oval bo‘shliqlar, qurilish
materiallari, konstruktiv samaradorlik, yengil plitalar, ishlab chiqarish texnologiyasi,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
206
issiqlik izolyatsiyasi, tovush izolyatsiyasi, mahalliy xomashyo, barqaror qurilish,
qurilishdagi innovatsiyalar.
Keywords: Reinforced concrete, hollow-core slabs, oval voids, construction
materials, structural efficiency, lightweight slabs, production technology, thermal
insulation, sound insulation, local raw materials, sustainable construction, innovation
in construction.
Hozirgi vaqtda qurilish sanoatida yengil va samarali konstruksiyalar yaratish
dolzarb masalalardan biri bo‘lib qolmoqda. Bu borada temir-beton plitalar, ayniqsa,
orayopma turi, keng qo‘llanilmoqda. Jumladan,
oval bo‘shliqli orayopma plitalar
yengilligi, mustahkamligi va tejamkorligi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada oval
bo‘shliqli plitalarning konstruktiv xususiyatlari, ishlab chiqarish texnologiyasi, hamda
kelgusidagi rivojlanish istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Bunday konstruksiyalarni mahalliy
sharoitda ishlab chiqarishning afzalliklari va ularni qurilish jarayonida qo‘llash
imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Temir-beton plitalarning qurilishdagi ahamiyati
Temir-beton plitalar zamonaviy binolarni barpo etishda asosiy konstruktiv
elementlardan biri hisoblanadi. Ular yuk ko‘taruvchi qism sifatida, hamda oraliqlarni
yopishda keng foydalaniladi. Bunday plitalar balandlikni kamaytirish, qurilish vaqtini
qisqartirish va umumiy og‘irlikni kamaytirish orqali samaradorlikni oshiradi. Ayniqsa,
sanoat binolari, ko‘p qavatli uylar, savdo markazlari va jamoat inshootlarida ularning
roli beqiyosdir.
Oval bo‘shliqli orayopma plitalarning konstruktiv afzalliklari
Oval bo‘shliqli orayopma plitalar — bu ichki bo‘shliqlari oval shaklga ega
bo‘lgan temir-beton plitalar bo‘lib, ularning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:
Yengil og‘irlik
– oval bo‘shliqlar beton va armatura sarfini kamaytiradi.
Issiqlik va tovush izolyatsiyasi
– bo‘shliqlar orqali issiqlik va tovush
o‘tkazuvchanligi kamayadi.
Yuk ko‘taruvchanligi yuqori
– konstruktiv jihatdan mustahkamlikni
saqlab qoladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
207
Montaj qulayligi
– yengilroq bo‘lganligi sababli, o‘rnatish jarayoni
soddalashadi.
Ishlab chiqarish texnologiyasi
Bunday plitalarni ishlab chiqarish maxsus qoliplar yordamida amalga
oshiriladi. Oval shakldagi plastik yoki metall yadro (forma) qolip ichiga joylashtiriladi
va uning atrofidan beton quyiladi. Beton qurigach, qolipdan olinadi va yakuniy ishlov
beriladi. Zamonaviy vibropress texnologiyalari va bug‘li ishlov berish usullari
mahsulot sifatini oshiradi. Shuningdek, avtomatlashtirilgan ishlab chiqarish liniyalari
ish unumdorligini sezilarli oshiradi.
Energiya va material tejamkorlik jihatlari
Oval bo‘shliqli plitalar oddiy monolit plitalarga nisbatan kamroq beton va
armatura talab qiladi. Bu esa:
Qurilish tannarxini kamaytiradi.
Material isrofini oldini oladi.
Energiya sarfini kamaytiradi, ayniqsa quritish va beton quyish
bosqichlarida.
Mahalliy xomashyodan foydalanish imkoniyatlari
O‘zbekiston hududida mavjud bo‘lgan sement, shag‘al, qum kabi xomashyo
resurslari oval bo‘shliqli plitalar ishlab chiqarish uchun yetarli darajada mavjud.
Mahalliy xomashyoni ishlatish importga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi, mahalliy
ishlab chiqaruvchilar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi va iqtisodiy samaradorlikni
oshiradi.
Qurilish sanoatida qo‘llanilishi va bozor talabi
Oval bo‘shliqli orayopma plitalarga bo‘lgan talab yildan-yilga oshib bormoqda.
Ular:
Uy-joy qurilishi
Ijtimoiy inshootlar (maktab, kasalxona, sport zallari)
Sanoat ob’yektlarida keng qo‘llaniladi.
Bozor tahlillari shuni ko‘rsatadiki, yengil, bardoshli va arzon qurilish
materiallariga ehtiyoj kelajakda yanada ortadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
208
Xulosa va istiqbollar
Xulosa qilib aytganda,
temir-beton oval bo‘shliqli orayopma plitalar
zamonaviy qurilishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Ularning yengil og‘irligi, yuqori
mustahkamligi, issiqlik va tovush izolyatsiyasi kabi xususiyatlari zamonaviy talab va
standartlarga to‘liq javob beradi. Mahalliy sharoitda bunday plitalarni ishlab chiqarish
texnologiyasini yo‘lga qo‘yish iqtisodiy, ekologik va texnik jihatdan nihoyatda
foydalidir.
Kelgusida quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha rivojlanish istiqbollari mavjud:
Yangi materiallar bilan tajriba o‘tkazish
(polimer-beton, aralash tolali
betonlar);
Ishlab chiqarishni avtomatlashtirish va raqamlashtirish;
Mahalliy va xorijiy bozorlar uchun eksport salohiyatini oshirish;
Innovatsion qoliplar va shakl berish texnologiyalarini joriy qilish.
Shunday qilib, temir-beton oval bo‘shliqli orayopma plitalar qurilish sanoatida
uzoq muddatli va istiqbolli yo‘nalishlardan biri hisoblanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Ismoilov A. A., To‘xtayev B. T.
Qurilish konstruksiyalari
. – Toshkent: “Fan
va texnologiya”, 2020. – 315 b.
2.
Rasulov O. R.
Temir-beton konstruksiyalar
. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi”, 2018. – 280 b.
3.
GOST 9561-91.
Temir-beton plitalar. Texnik shartlar
. – Moskva: Standart,
1991.
4.
Shatalov V. P.
Sovremennye tekhnologii proizvodstva zhby izdeliy
. –
Moskva: “Stroyizdat”, 2017.
5.
Karimov R. M.
Qurilish materiallari va ulardan foydalanish texnologiyasi
. –
Toshkent: “TATU nashriyoti”, 2019. – 198 b.
6.
European Committee for Standardization (CEN).
EN 1168:2012. Precast
concrete products – Hollow core slabs
.
7.
Abdullayev Sh. N., Mahmudov E. T.
Qurilishda innovatsion materiallar va
konstruksiyalar
. – Toshkent: “Fan”, 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–4_ Май –2025
209
8.
Журнал «Строительные материалы», №4, 2022. – maqola:
“Перспективы применения многопустотных плит с овальными пустотами”.
