MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
339
BOSHLANG’ICH TA’LIM TALABALARIDA MANTIQY
FIKRLASHNI SHAKLLLANTIRISHDA MULOHAZALAR ALGEBRASINING
O’RNI
Xujamova Shohsanam Amirqul qizi,
Qarshi xalqaro universiteti assistent o‘qituvchisi
+998916342041
ORCID ID: 0009-0005-8382-0278
UDK: 51.7; 519.2/6
Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishida tahsil
olayotgan talabalarda mantiqiy fikrlashni shakllantirishda mulohazalar algebrasining
o‘rni nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Maqolada mantiqiy operatsiyalar,
ularning didaktik ahamiyati, hamda o‘quv jarayonida qo‘llanilishi bo‘yicha misollar
orqali asoslangan yondashuvlar bayon etiladi. Shuningdek, zamonaviy metodikalar va
interaktiv o‘quv texnologiyalari yordamida talabalar tafakkurini rivojlantirish yo‘llari
ko‘rsatib
o‘tiladi.
Kalit so‘zlar: Mantiqiy fikrlash, mulohazalar algebrasi, boshlang‘ich ta’lim,
didaktika, mantiqiy operatsiyalar, interaktiv metodlar
РОЛЬ АЛГЕБРЫ РАССУЖДЕНИЙ В ФОРМИРОВАНИИ
ЛОГИЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ
Абстрактный:
В данной статье теоретически и практически
анализируется роль алгебры высказываний в формировании логического
мышления у студентов начального образования. Рассматриваются логические
операции, их дидактическое значение и примеры применения в учебном процессе.
Также представлены современные методики и пути развития мышления
студентов с помощью интерактивных образовательных технологий.
Ключевые слова
: логическое мышление, алгебра высказываний, начальное
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
340
образование, дидактика, логические операции, интерактивные методы
THE ROLE OF REASONING ALGEBRA IN FORMING LOGICAL
THINKING IN ELEMENTARY EDUCATION STUDENTS
Annotation: This article provides a theoretical and practical analysis of the role
of propositional logic (algebra of propositions) in developing logical thinking in
students of primary education. It examines logical operations, their didactic
significance, and practical applications in the teaching process. The paper also
discusses modern teaching methods and strategies for enhancing students' reasoning
using interactive learning technologies.
Keywords
: logical thinking, propositional logic, primary education, didactics,
logical operations, interactive methods
Kirish:
XXI asrda ta'limning asosiy vazifalaridan biri bu - talabalarda mantiqiy,
tanqidiy va mustaqil fikrlash ko'nikmalarini shakllantirishdir. Ayniqsa, boshlang‘ich
ta’lim yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar bo‘lg‘usi pedagoglar sifatida o‘zlari
bolalarga mantiqiy tushunchalarni o‘rgatishlari kerak bo‘lganligi bois, ularning
tafakkurini ilmiy asosda shakllantirish zarurdir. Shu nuqtai nazardan qaralganda,
mulohazalar algebrasi nafaqat oliy matematikaning bir bo‘limi, balki mantiqiy fikrlashni
rivojlantiruvchi samarali vosita sifatida namoyon bo‘ladi.
Adabiyotlar tahlili:
Mavzuga oid ilmiy manbalar tahlili shuni ko‘rsatadiki,
mulohazalar algebrasining o‘quv jarayonidagi ahamiyati ko‘plab xorijiy va mahalliy
tadqiqotchilar tomonidan o‘rganilgan. Xususan, P. Suppes (1957) o‘zining "Introduction
to Logic" asarida formal mantiq asoslarini chuqur yoritadi. Mahalliy mualliflardan A.
Rajabov va D. Egamberdiyevlarning didaktik ishlanmalarida esa algebraik mantiq
asosida
matematik
tafakkurni
rivojlantirish
masalalari
yoritilgan.
Shuningdek, zamonaviy o‘quv jarayonida mantiqiy operatsiyalarning axborot
texnologiyalari bilan uyg‘unlashgan holatda o‘qitilishi bo‘yicha S. Jononov va B.
Juraevlarning tadqiqotlari e’tiborga molikdir.
Nazariy asoslari:
Mulohazalar algebrasi (propositional logic) – bu rostlik
qiymatiga ega bo‘lgan gaplar (mulohazalar) ustida amallar bajarishga imkon beruvchi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
341
mantiqiy tizimdir. Asosiy funksiyalari quyidagilardan iborat:
- INKOR (¬P): mulohazaning teskarisi;
- KON’YUNKSIYA (P
∧
Q): va
- DIS’YUNKSIYA (P
∨
Q): yoki
- IMPLIKATSIYA (P → Q): agar P, unda Q
- EKVIVALENTLIK (P ↔ Q): P va Q bir vaqtda rost yoki yolg‘on
Ushbu funksiyalar yordamida murakkab mulohazalar tuziladi va rostlik jadvali
asosida tahlil qilinadi. Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishidagi talabalar uchun bu
funksiyalarni oddiy hayotiy misollar bilan tushuntirish muhimdir.
Amaliy tahlil. Misol: Kasbiy tanlov jarayoni
Talabalarda mantiqiy fikrlashni shakllantirish uchun quyidagi amaliy usullar va
misollar tavsiya etiladi:
1. Rostlik jadvali tuzish topshiriqlari:
- Misol: "Agar bugun dushanba bo‘lsa, unda ertaga seshanba bo‘ladi"
mulohazasining rostlik jadvalini tuzing.
2. Hayotiy vaziyatlar asosida mantiqiy mulohaza tuzish:
- Misol: "Agar darsga vaqtida kelsam, unda savolga javob bera olaman" (P → Q). P:
vaqtida kelish, Q: javob berish.
3. Diagrammalar orqali tushuntirish:
- Venn diagrammalar yordamida "va" va "yoki" operatsiyalarini ko‘rsatish.
4. Interaktiv metodlar:
- Quiz, menti.com, kahoot kabi vositalar orqali mantiqiy savollarga javob berish.
Natijalar va muhokama:
Tadqiqot metodologiyasi sifatida quyidagi usullarni
ko’rib chiqamiz: Didaktik tajriba usuli – talabalar bilan sinfda olib borilgan darslar
asosida mantiqiy fikrlash darajasi baholandi. So‘rovnoma va test usuli. Bunda talabalar
bilimini tahlil qilish uchun maxsus testlar ishlab chiqiladi.
Kuzatuv interaktiv dars jarayonida talabalar faoliyatining tahlili olib boriladi.
Xulosa:
Yuqoridagi tahlillar shuni aytishimiz mumkinki, mulohazalar algebrasi
boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishidagi talabalar tafakkurini mantiqiy yo‘naltirishda muhim
vositadir. Nazariy bilimlar amaliy mashqlar bilan uyg‘unlashganda, talabalar mantiqiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
342
fikrlashni o‘zlashtira oladi. Shuningdek, zamonaviy texnologiyalar bilan
uyg‘unlashtirilgan metodlar ushbu jarayonni yanada samaraliroq qiladi. Kelgusida bu
sohada o‘quv qo‘llanmalar va interaktiv resurslar yaratish dolzarb hisoblanadi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Suppes, P. (1957). Introduction to Logic. Van Nostrand.
2. Rajabov A. (2019). Matematika o‘qitish metodikasi. Toshkent.
3. Egamberdiyev D. (2021). Mantiq va tafakkur asoslari. Toshkent: O‘qituvchi.
4. Jononov S., Juraev B. (2022). "Axborot texnologiyalari asosida mantiqiy fikrlashni
rivojlantirish", Ilmiy-amaliy jurnal.
5. Vilenkin N.Ya. (2000). Discrete Mathematics. M.: Prosveshchenie.
6. Mavlonov U. (2023). "Boshlang‘ich ta’limda mantiqiy fikrlashni shakllantirish
metodikasi", Pedagogik izlanishlar.
