MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
346
GLOBAL IQTISODIYOTDA RAQOBATBARDOSHLIKNING
INNOVATSION OMILLARI
Xalmatjanov Farxod Maxamatjanovich
Alfraganus universiteti
Iqtisodiyot fakulteti katta o‘qituvchisi
Abduraxmonov Shohruh Sherzod o’g’li
Alfraganus universiteti
Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy
munosabatlar yo ‘nalishi 1-bosqich talabasi
Anotatsiya:
Global
iqtisodiyotda
raqobatbardoshlik
omillari
mamlakatlarning davomli taraqqiyotida hal qiluvchi ahamiyatga ega hisoblanadi.
Ularni rivojlantirish orqali har bir davlat o'z o'rnini mustahkamlashi hamda xalqaro
maydonda muvaffaqiyat qozonishi mumkin.
Kalit so'zlar:
Global, Innovatsiya, Texnologiyalar, Resurs, Raqobat, Milliy
innovatsiya, Raqamli raqobatbardoshlik.
Kirish
Raqobat – ko‘p qirrali iqtisodiy hodisa bo‘lib, u bozorning barcha sub’yektlari
o‘rtasidagi murakkab munosabatni ifodalaydi. Raqobat - bozor sub’yektlari iqtisodiy
manfaatlarning to‘qnashuvidan iborat bo‘lib, ular o‘rtasidagi yuqori foyda va ko‘proq
naflilikka ega bo‘lish uchun kurashni anglatadi. Iqtisodiyotda yuqori samarali
investitsiya strategiyasini shakllantirish va amalga oshirish uzoq muddatli iqtisodiy
siyosatning asoslaridan biri bo‘lib, u kompaniyaning tashqi va ichki bozorda barqaror
mavqeini belgilaydi. Shu nuqtai nazardan, hozirgi vaqtda O‘zbekiston
Respublikasini barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish vazifalaridan biri,
mamlakat iqtisodiyotining raqobatbardoshligini oshirishdan iborat. Iqtisodiyot
raqobatbardoshligini oshirishning ajralmas shartlaridan biri, iqtisodiyotni
innovatsion yo‘l bilan rivojlantirish hisoblanadi. Zamonaviy rivojlanish bosqichida
bu kabi vazifalarni hal etishni innovatsion faoliyatni jonlantirishga yo‘naltirilgan
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
347
sharoitlarni yaratmasdan amalga oshirib bo‘lmaydi. Innovatsion iqtisodiyotni
qurishda sanoat korxonalari muhim rol o‘ynaydi, ular kelgusi iqtisodiyotni
shakllantiruvchi asosiy iqtisodiy natijalarni yaratadi.
Asosiy qism:
Iqtisodiyotni rivojlantirishning zamonaviy sharoitlarida sanoat
korxonalari uchun innovatsiyaviy va texnologik taraqqiyotga erishish o‘ta muhimdir,
chunki faqat shu yo‘l orqali sanoat korxonalarida innovatsion faollikni oshirish,
zamonaviy texnologik bazani yaratish, raqobatbardosh mahsulotlar ishlab
chiqarish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, samaradorlik va mehnat
unumdorligin oshirish, shuningdek, ularning xalqaro hamda mahalliy
raqobatbardoshligini mustahkamlash mumkin bo‘ladi.
Shu bilan birga, iqtisodiy barqarorlikni ta‘minlash, iqtisodiyotni
sog'lomlashtirish va kelgusi rivojlanishi uchun sharoit yaratish innovatsion faoliyatni
jonlantirish orqali amalga oshiriladi. Aynan shuning uchun, sanoat korxonalari
innovatsion faoliyatini jonlantirishga qaratilgan sharoitlarni yaratish, iqtisodiyotda
samarali tarkibiy o‘zgarishlarni amalga oshirishning muhim omillaridan biridir.
Bundan tashqari sanoat korxonalarining innovatsion faolligi darajasini baholash va
ushbu innovatsion faoliyat asosida uzoq muddatli strategik rivojlanish maqsadlariga
erishish va istiqbolda ularning barqaror daromad olishini ta‘minlashga qaratilgan
zamon bilan hamnafas milliy innovatsiya tizimini shakllantirish dolzarb masalalar
qatorida turadi.
Jahon raqamli raqobatbardoshlik reytingi uchta omilga tayanadi:
Texnologiyani o’rganish va kashf qilish uchun zarur bo’lgan nomoddiy
infratuzilmani qamrab oladigan bilim;
Raqamli
texnologiyalarni
rivojlantirish
tempini
aniqlaydigan
texnologiya;
Iqtisodiyotning raqamli transformatsiyani amalga oshirishga tayyorlik
darajasini o‘rganuvchi “Kelajakka tayyorlik”.
Masalan, Xitoy tadbirkorlik va innovatsiyalar uchun keng qamrovli
harakatni amalga oshirdi. Xitoy 2025 tashabbusi bilan u jahon yetakchisiga aylanishni
maqsad qilgan 10 ta asosiy sektorni davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlaydi. Boshqa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
348
davlatlar ham oʻzlarining raqamli kelajagi boʻyicha ulkan istiqbollarni
shakllantirdilar: Vetnam 2030-yilga borib oʻzining raqamli iqtisodiyoti YaIMning 30
foizini tashkil etishini istaydi, Vengriya esa 2030 yil oxiriga qadar Yevropaning
raqamli texnologiyalar boʻyicha yetakchi 10 ta davlatidan biriga aylanish maqsadini
belgilab oldi. Italiya raqamli tafovutni bartaraf etish, raqamli inklyuzivlikni
rag’batlantirish va fuqarolar o’rtasida raqamli ko’nikmalarni rivojlantirishni
kuchaytirish uchun yangi “Repubblica Digitale” dasturini boshladi.
Osiyo taraqqiyot banki (OTB) O‘zbekistonning 2024 va 2025-yil uchun
iqtisodiy o‘sishi prognozini pasaytirdi. Bu haqda bankning aprel oyidagi
hisobotida ma’lum qilindi. Hisobotda qayd etilishicha, O‘zbekiston iqtisodiyoti ikki
yilda mos ravishda 5,5 va 5,6 foizda bo‘ladi. 2023-yilda bu 6 foizni tashkil etgan.
Inflyatsiya darajasi esa 2024-yilda 10 foizni, bir yildan keyin esa 9,5 foizda bo‘lishi
kutilmoqda. O‘sish 2024-yilda sekinlashishi va 2025-yilda biroz ko‘tarilishi prognoz
qilinmoqda, chunki yuqori tartibga solinadigan narxlar uy xo‘jaliklarining
daromadlari o‘sishini cheklaydi va talabni kamaytiradi
. Prognozlarga ko‘ra o‘sish,
ayniqsa, xizmat ko‘rsatish va qishloq xo‘jaligida zaiflashadi,
chunki
boshqariladigan narxlarning oshishi real ichki talabning o‘sishini cheklaydi. 2024-
yilda u 5,5 foizgacha sekinlashadi, keyin 2025-yilda 5,6 foizgacha ko‘tariladi.
1
Xulosa:
Global iqtisodiyotda raqobatbardoshlik omillari bir-biri bilan
chambarchas bog'liq bo'lgan murakkab tizimdir. Inson resurslari, innovatsiyalar,
iqtisodiy siyosatlar, xalqaro savdo va ijtimoiy barqarorlik kabi omillar muvaffaqiyatli
iqtisodiyotning asosini tashkil etadi. Mamlakatlar ushbu omillarni hisobga olib,
o'zlarini global raqobatda muvaffaqiyatli qilish uchun strategiyalar ishlab chiqishlari
zarurdir. O'zbekiston iqtisodiyotida raqobatbardoshlikni oshirish uchun ko'p
tomonlama yondashuv talab etiladi. Bularning barchasi birgalikda ishlaganda
mamlakatning iqtisodiy o'sishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi va xalqning farovonligini
oshiradi. Raqobatbardosh iqtisodiyot yaratishda davlatning roli katta bo'lishi bilan
birga, xususiy sektor ham faol ishtirok etishi zarur.
1
https//www.researchgate.net
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
349
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. https//www.researchgate.net
2. https//www.Ziyonet.com
