MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
356
TURIZM IQTISODIYOTI: O’ZBEKISTONNING MADANIY
MEROSINING IQTISODIY AHAMIYATI
Xalmatjanov Farxod Maxamatjanovich
Alfraganus universiteti
Iqtisodiyot fakulteti katta o‘qituvchisi
Abduraxmonov Shohruh Sherzod o’g’li
Alfraganus universiteti
Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy
munosabatlar yo‘nalishi 1-kurs talabasi
Annotatsiya:
Maqolada O‘zbekistonning boy madaniy merosi — tarixiy
yodgorliklar, arxitektura ansambllari va qadimiy shaharlarning mamlakat
iqtisodiyotiga ta’siri yoritiladi. Madaniy meros obyektlarining turizm sohasidagi
o‘rni, ular orqali yaratilayotgan iqtisodiy imkoniyatlar, ish o‘rinlari, investitsiyalar
va infratuzilma rivoji tahlil qilinadi. Ushbu obyektlarni saqlash va ulardan samarali
foydalanish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash muhimligi asoslanadi.
Kalit so‘zlar:
turizm, madaniy meros, iqtisodiy rivojlanish, tarixiy
obidalar, investitsiya, bandlik, O‘zbekiston.
KIRISH
So‘nggi yillarda O‘zbekiston hukumati tomonidan turizm sohasini
strategik rivojlanish yo‘nalishi sifatida belgilanishi natijasida ushbu tarmoq mamlakat
iqtisodiyotida muhim o‘rin egallay boshladi. Turizmning yalpi ichki mahsulotdagi
(YAIM) ulushi ortib borayotgani, bu yo‘nalishga berilayotgan e’tibor va amalga
oshirilayotgan islohotlarning amaliy samarasidir. Jumladan, 2016-yildan boshlab
hukumat tomonidan qabul qilingan davlat dasturlari, vizasiz rejimlarning
kengaytirilishi, turli diplomatik aloqalar, zamonaviy infratuzilmaning rivojlanishi va
servis xizmatlari sifatining oshirilishi sayyohlar sonining barqaror o‘sishiga zamin
yaratmoqda. Xususan, madaniy turizm – O‘zbekistonning tarixiy merosi va noyob
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
357
arxitektura yodgorliklariga asoslangan holda, mamlakatning xalqaro maydondagi
sayyohlik brendini shakllantirishda asosiy omillardan biri bo‘lib xizmat qilmoqda.
UNESCO Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan Samarqand - “Madaniyatlar chorrahasi”,
Buxoro - “Muqaddas shahar”, Xiva -“Ichan-qal’a” kabi obidalar ming yillar
davomida shakllangan sivilizatsiyalarning guvohi sifatida nafaqat ilmiy va madaniy
ahamiyatga ega, balki iqtisodiy foyda manbaiga aylangan.
1
Bu tarixiy shaharlar har
yili minglab xorijiy va mahalliy sayyohlarni o‘ziga tortadi. Sayyohlik oqimi ortgani
sari mehmonxona, restoran, transport va xizmat ko‘rsatish sohalarida yangi ish
o‘rinlari yaratilmoqda, kichik va o‘rta biznes subyektlari rivojlanmoqda. Bundan
tashqari, mahalliy hunarmandchilik, milliy taomlar, folklor san’ati kabi madaniy
jihatlar ham sayyohlar orasida katta qiziqish uyg‘otmoqda.
ASOSIY QISM
O‘zbekiston - Markaziy Osiyodagi eng boy tarixiy-madaniy merosga ega
davlatlardan biri bo‘lib, uning hududida ming yillik sivilizatsiyalar, buyuk ipak yo‘li
madaniy makonlari, qadimiy shaharlar va arxitektura yodgorliklari joylashgan.
O‘zbekistonning tarixiy shaharlari - Samarqand, Buxoro, Xiva, Shahrisabz va Termiz
- asrlar davomida Ipak yo‘li markazlaridan biri bo‘lib kelgan. Hozirgi kunda bu
shaharlarda joylashgan arxitektura yodgorliklari xorijiy sayyohlar uchun asosiy
diqqat markazi hisoblanadi. Masalan:
1
Rakhimov A. (2020). Historical Tourism in Central Asia, Tashkent University Press.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
358
2023 yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekistonga tashrif buyurgan xorijiy sayyohlar
soni 6,6 milliondan oshdi, bu esa 2017 yildagi ko‘rsatkichdan 2,5 baravar yuqori.
2
Turizm xizmatlaridan tushgan daromad esa 2 milliard AQSH dollaridan oshdi. Bu
jarayonda madaniy meros obyektlari — xususan, Samarqand, Buxoro, Xiva,
Shahrisabz va Termiz kabi tarixiy markazlar asosiy turistik oqimni tashkil qilmoqda.
2021–2023 yillarda Samarqand shahrida amalga oshirilgan “Silk Road
Samarkand” loyihasi davomida 8 mingdan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratildi va xizmat
ko‘rsatish sektorining ulushi 2 baravar oshdi.
3
O‘zbekistonning boy tarixiy va
madaniy merosi mamlakat turizm iqtisodiyotining asosiy harakatlantiruvchi
kuchlaridan biridir. Turizm orqali yaratilgan ish o‘rinlari, infratuzilmaning
rivojlanishi, xorijiy valyuta tushumlari va ijtimoiy faollik - bularning barchasi
madaniy merosning iqtisodiy ahamiyatini oshiradi. Ammo bu salohiyatni to‘liq
amalga oshirish uchun tarixiy obyektlarni ehtiyotkorlik bilan saqlash, ularni
zamonaviy boshqaruv usullari bilan muvofiqlashtirish zarur.
Madaniy merosning
iqtisodiy foydasi faqatgina turistik tushumlar bilan cheklanib qolmaydi. Bu obidalar
atrofida qadriyatlar iqtisodiyoti shakllanadi - ya’ni madaniy yodgorliklar orqali milliy
2
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024). O‘zbekiston Respublikasi turizm statistikalari to‘plami.
3
Silk Road Samarkand rasmiy sayti: www.silkroad-samarkand.com
Samarqand
Registon maydoni
yilda o‘rtacha 500
mingdan ortiq
mehmon qabul
qiladi.
Xivada joylashgan
Ichan-qal’a ichidagi
60 dan ortiq
obidalar yuzlab
mahalliy gidlar,
hunarmandlar,
rassomlar uchun
daromad manbai.
Buxoro Ark qal’asi,
Labi Hovuz hududi
esa restoranlar,
mehmonxonalar va
sayyohlik
xizmatlarini
rivojlantirishga
sabab bo‘lmoqda.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
359
hunarmandchilik rivojlanadi, mahalliy brendlar yaratiladi, xalqaro grant va
investitsiyalar jalb qilinadi. O‘zbekistondagi tarixiy-madaniy obidalar - bu faqat
o‘tmish yodgori emas, balki kelajak taraqqiyotining iqtisodiy poydevoridir. Ularni
to‘g‘ri boshqarish, xizmatlar tarmog‘i bilan uzviy bog‘lash, infratuzilmani
rivojlantirish orqali mamlakat turizm iqtisodiyoti yangi bosqichga ko‘tarilishi
mumkin.
XULOSA
Yuqoridagi tahlillar asosida xulosa qilish mumkinki, O‘zbekistonning boy
tarixiy-madaniy merosi nafaqat milliy g‘urur, balki yuksak iqtisodiy salohiyatga ega
resursdir. Xulosa o‘rnida shuni ham ta’kidlab o‘tishim joizki, kulgusida ushbu
jarayonni yanada takomillashtirish uchun quyidagi takliflarni ilgari surish mumkin:
Tarixiy yodgorliklar atrofida sanitariya, transport, axborot nuqtalari,
valyuta ayirboshlash va favqulodda yordam xizmatlarini standartlarga moslashtirish.
Bu sayyohlar oqimini barqaror oshirishga xizmat qiladi;
Har bir tarixiy maskan o‘ziga xos an’anaviy festivalga ega bo‘lishi
sayyohlik mavsumlarini uzaytiradi va hududiy turizm faolligini kuchaytiradi
(masalan, “Xiva Hunarmandlar festivali”, “Buxoro Baxshilar kechasi” kabi).
Turistlar uchun maxsus murojaat markazlari, turizm politsiyasi va xizmat
ko‘rsatish sifati nazorat tizimi yaratish orqali xorijiy sayyohlar ishonchini oshirish
mumkin.
Madaniy meros obyektlarini zamonaviy iqtisodiy yondashuvlar asosida
rivojlantirish O‘zbekistonning turizm iqtisodiyotini mustahkamlash, global
maydondagi imijini oshirish va barqaror ijtimoiy-iqtisodiy o‘sishni ta’minlashda
muhim rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Rakhimov A. (2020). Historical Tourism in Central Asia, Tashkent University
Press.
2. O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024). O‘zbekiston
Respublikasi turizm statistikalari to‘plami.
Silk Road Samarkand rasmiy sayti: www.silkroad-samarkand.com
