MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
159
JAMOAT TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISHNING AHAMIYATI
(NAVOIY SHAHRI MISOLIDA)
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti Mintaqaviy va
korporativ strategiyalar kafedrasi katta o`qituvchisi
Toshimov Shahzodjon
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetuti 39-b-24 Logistika.
guruhi 1-bosqich talabasi
Azamova Shahzoda Xudoyberdi qizi
Annotatsiya.
O‘zbekiston Respublikasida hozirgi kunlarda olib borilayotgan
islohotlar natijasi o‘laroq aholi turmush tarzi kundan kunga yaxshilanib, aholining
moddiy farovonligi ortib bormoqda. Shuni takidlash joizki, atrofimizni turli gadjetlar
hamda texnikalar o‘rab olgan bu zamonda kundalik hayotimizni transport
vositalarisiz tasavvur qilish imkonsizdir. Ayniqsa, jamoat transportlariga bo‘lgan
talab kundan kunga ortib bormoqda shu sababli ham O‘zbekiston Respublikasi
“O‘zbekiston-2030” strategiyasini ishlab chiqdi va uning 100 ta ustuvor maqsadlari
orasida “O‘zbekiston Respublikasi global transport-logistika tarmoqlariga
integratsiyasini chuqurlashtirish va milliy transport tizimining salohiyatini oshirish”
maqsadi ham 53-o‘rinni egalladi hamda ushbu maqsadning dolzard vazifalari
qatoriga shahar hamda tumanlarda avtobus va elektrobuslarning xizmat
ko‘rsatkichlarini oshirish vazifasi ham ustuvor etib belgiladi.
Shu sababli, shahar hududida jamoat transportini rivojlantirish dolzard deb
hisoblandi hamda Navoiy shahri misolida o‘rganib chiqildi
Kalit so‘zlar:
Jamoat transportlari (avtobus tralebus, metro), avtotransport
xizmatlari ko‘rsatkichlari, “O‘zbekiston-2030” strategiyasi, doimiy yashovchi aholi
soni, Navoiy shahri.
Аннотация.
В результате проводимых в Республике Узбекистан
реформ уровень жизни населения с каждым днем улучшается, а материальное
благосостояние растет. В современном мире, где нас окружают различные
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
160
гаджеты и технологии, трудно представить повседневную жизнь без
транспортных средств. В частности, спрос на общественный транспорт
неуклонно увеличивается. В связи с этим Республика Узбекистан разработала
стратегию «Узбекистан–2030». Среди 100 приоритетных целей этой
стратегии 53-е место занимает цель «Углубление интеграции Республики
Узбекистан в глобальные транспортно-логистические сети и повышение
потенциала национальной транспортной системы». В рамках данной цели
приоритетной задачей является повышение показателей обслуживания
автобусов и электробусов в городах и районах.
Поэтому развитие общественного транспорта в городах признано
актуальной задачей, и в рамках исследования данный вопрос был рассмотрен
на примере города Навои.
Ключевые слова:
Общественный транспорт, электробус, автобус,
транспортная система, стратегия «Узбекистан–2030», логистика,
интеграция, город Навои.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasida olib borilayotgan ijtimoiy-siyosiy
islohotlar natijasi o‘laroq hozirgi kunda fuqarolarning moddiy farovonligi ortib
bormoqda. Fuqarolarning turmush tarzini yaxshilashda xizmat qiladigan asosiy
vositalardan biri bu–transport vositalari hisoblanadi. Shu o‘rinda, shuni takidlash
joizki, mustaqillik yillarida Respublika hududida har 1000 nafar fuqaroga 35 dona
yengil avtomobil to‘g‘ri kelgan bo‘lsa hozirgi kunga kelib bu ko’rsatkich 103 taga
yetdi. Aholini qulay va arzon transport vositalari bilan taminlash maqsadida
“O‘zbekiston-2030” strategiyasining 53-maqsadi “O‘zbekiston Respublikasining
shahar va tumanlarni jamoat transporti bilan to‘liq qamrab olish, yangi avtobuslar
sonini 5 mingtaga va elektrobuslar sonini 2 mingtagacha yetkazish”ni o‘z oldiga
asosiy maqsadlaridan biri qilib qo‘ydi.
Jamoat transportlarini rivojlantirish hozirgi kunning dolzard masalalaridan
biri bo‘lib kelmoqda shu sababli, jamoat transportini rivojlantirishning ahamiyatini
Navoiy shahri misolida ko’rib chiqamiz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
161
Navoiy viloyati hudud 111,100 km.kv maydonni tashkil etib O‘zbekiston
Respublikasi viloyatlari ichida eng katta viloyat hisoblanishiga qaramasdan hudud
aholisi 1075,3 ming kishini tashkil etadi. Hudud aholisining yildan yilga shahar va
tumanlar kesimida ortib borishi (1-jadval) natijasida resurslarga bo‘lgan talab bilan
birgalikda avtotransport vositalariga bo‘lgan talab ham ortib bormoqda.
Hududlar
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
Navoiy viloyat
958,0
979,5
997,1
1013,6 1033,9 1055,5 1075,3
Navoiy shahri
135,5
136,4
144,2
146,9
150,6
156,0
161,3
Zarafshon shahri
81,4
82,5
83,8
85,1
85,6
86,5
88,4
G‘ozg‘on shahri
8,8
8,9
9,1
9,2
Karmana tumani
123,4
127,7
125,6
128,2
132,3
135,7
138,8
Konimex tumani
29,7
35,0
35,6
36,2
36,8
37,4
37,4
Qiziltepa tumani
146,8
149,2
151,7
153,9
156,6
159,2
161,8
Navbahor tumani
108,6
110,8
112,8
114,7
116,8
118,9
120,8
Nurota tumani
89,5
91,0
92,5
85,2
86,7
88,0
89,6
Tomdi tumani
14,4
14,5
14,7
15,1
15,4
15,8
15,5
Uchquduq tumani
37,0
37,1
37,2
37,7
38,4
39,1
39,3
Xatirchi tumani
191,7
195,6
199,0
201,9
205,8
209,8
213,2
1-jadval
.Navoiy viloyati aholi soni (ming kishi)
Statistika agentligi bergan ma’lumotlarga qaraganda 2024-yil 1-yanvar
holatiga ko‘ra O‘zbekiston Respublikasida jismoniy shaxslarga tegishli yengil
avtomobillar soni 3,759,045(3million 759ming 45 ) donani tashkil etadi. Shundan
109,657 donasi Navoiy viloyati hududiga tegishli avtomobillar hisoblanadi. Navoiy
viloyati hududida transport vositalari sonining oshib borishiga qaramasdan oldingi
yillarga nisbatan avtotransport xizmat ko‘rsatkichlari birmuncha tushganini quyidagi
grafik oraqli ko‘rishimiz mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
162
1-grafik
.Navoiy viloyatida avtotransport xizmatlari ko‘rsatkichi (yillik)
Yurtimizning barcha viloyatlari kabi 2020-yil yurtimizga kirib kelgan Covid-
19 pandimiyasi natijasida nafaqat avtotransport xizmatlarida balki ko‘plab sohalarda
ham xizmat koeffitsiyent tushib ketdi. Navoiy viloyatida 2021-yil avtotransport
xizmatlarida 2020 yilga qaraganda 18%ga o‘sish kuzatildilgan bo‘lsada 2022-2023
yillar oralig‘ida transport xizmatlarida biroz oqsash kuzatilmoqda.
Shu sababli, logistika texnologiyalar nafaqat moddiy oqimlar, balki
yo‘lovchilar oqimini boshqarishda ham katta samara beradi. Bu masalani samarali hal
etish uchun birinchi galda, aholini transportga ehtiyojining axborot modeli ishlab
chiqilishi zarur. Aholini transportga ehtiyojining axborot modeli transport tarmog‘ini
tanlash va transport vositalarining ish rejimini aniqlashda asosiy manba bo‘lib xizmat
qiladi. Transportga bo‘lgan talab o‘zgaruvchan bo‘lishi ham hisobga olinsagina
aholining transportga bo‘lgan talabini to‘liq qondiriladi, balki transport xarajatlari
miqdori ham kamayadi. Hozirgi zamon logistika axborot texnologiyalari yo‘lovchilar
oqimi haqidagi axborotlardan tashqari avtobuslar harakatini boshqarishda ham keng
qo‘llanilmoqda. Misol tariqasida GPS (Global Pozitioning System) tizimlari hozirgi
zamon sun’iy yo‘ldosh monitoringi transport vositalarining online vaqtda qayerda va
qanday harakatlanganligini aniqlab beradi. Bu esa avtobuslarning harakatini samarali
va tizimli tashkil qilishga ko‘maklashadi. Bugungi kunda Rossiya olimlari ishlab
chiqqan GLONASS (Глобалная навигационная спутниковая система) tizimi
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Основной
Av
to
tr
ans
por
t
xi
zma
ti
ko'
rs
atk
ichi
Yillar
Navoiy viloyatida avtotransport xizmatlari ko'rsatkichi(2015-2023)
Navoiy viloyati
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
163
O‘zbekiston Respublikasida ham qo‘llanilmoqda. Hozirda Toshshahartransxizmat
aksiyadorlik kompaniyasiga tegishli bir qancha yo‘nalishlarda qatnovchi avtobuslar
harakati GPS tizimi orqali nazorat qilinmoqda.Bu tizim quyidagi vazifalarni bajarish
uchun xizmat qilmoqda:
-transport vositasi joylashgan joyni aniqlash;
-harakat yo‘nalishi va tezligini aniqlash;
-elektron xaritada harakat yo‘nalishi chizmasini qurish;
-to‘xtab turish va harakatlanish vaqtlarini qayd qilish;
-avtobus salonini audio nazorat qilish va hokazolar.
Bundan tashqari, rivojlangan davlatlar tajribasiga murojaat qiladigan bo‘lsak,
Kuritiba (Braziliya), Istanbul (Turkiya), Manxetten (AQSH) va boshqa shu kabi
shaharlarda “BRT” (Bus rapid transit — Tezyurar avtobus) tizimi keng
qo‘llanilmoqda. “BRT” tizimini qo‘llash jamoat transporti jozibadorligini, ish
samaradorligi va ishonchliligini oshiradi, transport tirbandligi, shovqin, atrof-muhitga
chiqariladigan zaharli gazlar miqdori, yonilg‘i sarfini kamaytiradi. Ammo shuni aytib
o‘tish kerakki, “BRT” tizimini shaharning barcha ko‘chalarida qo‘llab bo‘lmaydi.
Mazkur tizimni qo‘llashda yo‘lning qatnov qismi kengligi, undagi transport vositalari
harakati jadalligi, vujudga kelishi mumkin bo‘lgan transport tirbandligi, yo‘lovchilar
oqimi kabi ko‘rsatkich va omillar asos qilib olinadi. “BRT” tizimi yo‘lovchilar,
transport vositalari, piyodalar oqimi, harakati, yo‘nalishi, tezligiga ta’sir
ko‘rsatadigan darajadagi yirik loyiha hisoblanadi. Shu bois, mazkur tizimni shahar
hududining qolgan barcha jamoat transporti ishi bilan muvofiqlashtirishni taqozo
etadi.
Navoiy shahar hududini o‘rganish jarayonida aholining ko‘p qismini talaba,
o‘quvchilar shuningdek, korxona va zavod ishchilari bo‘lganligi sababli jamoat
transportga bo‘lgan talab yildan yilga ortib bormoqda. Shahar hududida BRT hamda
GLONASS tizimlari asosida jamoat transportlarini yo‘lga qo‘yilishi orqali nafaqat
avtotransport xizmatlari ko‘rsatkichi oshadi, balki shahar hududida kunduzgi soat
8:00 dan 9:00 gacha hamda kechki soat 17:00 dan 19:00 gacha bo‘lgan vaqtlar
oralig‘ida kuzatiladigan tirbantliklar oldi olinadi. Tabiiyki, jamoat transportlari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
164
qatnovining yo‘lga qo‘yilishi bilan bo‘sh ish o‘rinlari yaratiladi, shahar aholisining
ishsiz qatlami ham ish bilan ta’minlanishiga olib keladi. Shuningdek, shahar
hududidagi ”taksi” yengil avtomobillarining ko‘pligi, aniq yo‘nalishga ega emasligi
sababli ham shahar hududida tirbantliklar kuzatilmoqda. Shuning uchun ham yengil
avtomobillar qatnovi alohida bir tizimning shakillantirilishi tirbantliklarni
kamayishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Xulosa.
Navoiy shahar hududida aholi sonining oshib borishi natijasida,
jamoat transportlariga bo‘lgan talab ham ortib bormoqda. Jahon tajribalaridan andoza
olgan holda shahar hududida GLONASS hamda BRT tizimlariga asoslanga jamoat
transportining yo‘lga qo‘yilishi natijasida shahar hududida kuzatilayotgan
tirbantliklarning oldi olinadi. Navoiy shahar hududidagi taksi yo‘nalishsiz yengil
avtotransport vositalari uchun ham maxsus tizim tuzib chiqish maqsadga muvofiq
bo‘ladi.
Adabiyotlar/Литература/References:
1.
Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ
СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В РАЗВИТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(8),
448-457.
2.
Ашурова, Н., Чекулаева, К., & Ачилов, М. (2025). АНАЛИЗ
ЗАРУБЕЖНОГО ОПЫТА МОДЕЛЕЙ КСО: РОЛЬ БИЗНЕСА В
ПРЕОДОЛЕНИИ ГЛОБАЛЬНЫХ КРИЗИСОВ.
Передовая экономика и
педагогические технологии
,
2
(1), 248-261.
3.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). ОСНОВЫ МЕТОДОЛОГИИ
УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(9),
234-242.
4.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ СОЦИАЛЬНОГО
ПАРТНЕРСТВА В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ
РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН.
Передовая экономика и педагогические
технологии
,
1
(1), 232-240.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
165
5.
Bakoev, K. N., & Chekulaeva, K. A. (2021). ECONOMETRIC ANALYSIS
OF INDUSTRIAL PRODUCTION’S VARIANCE IN THE SECTION OF CITIES
AND DISTRICTS OF THE NAVOI REGION.
Frontline Marketing, Management
and Economics Journal
,
1
(08), 7-14.
6.
Бакоев, Х. Н., & Чекулаева, К. А. (2021). ДИСПЕРСИОННЫЙ АНАЛИЗ
ПРОМЫШЛЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА В РАЗРЕЗЕ ГОРОДАХ И РАЙОНАХ
НАВОИЙСКОЙ ОБЛАСТИ. In
ЭКОНОМИКА В ТЕОРИИ И НА ПРАКТИКЕ:
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ И СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ
(pp. 149-152).
7.
Чекулаева, К. А. (2021). ОСОБЕННОСТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ
ГЕОЛОГО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ
ОЦЕНКИ
И
РАЦИОНАЛЬНОГО
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ОСВОЕНИЯ
МРАМОРНЫХ
МЕСТОРОЖДЕНИЙ.
Universum: технические науки
, (12-2 (93)), 62-66.
8.
Чекулаева, К. А. (2011).
Разработка организационно-экономического
механизма рационального использования месторождений мрамора
(Doctoral
dissertation, Московский государственный горный университет).
9.
Чекулаева, К. А., & Эйрих, В. И. Экономика и управление на предприятии
(по отраслям).
Экономика и управление
,
100
, 87-90.
10.
Rabbonaqulovich, C. S. (2020). Advantages and distinctive features of venture
capital. SAARJ Journal on Banking & Insurance Research, 9(3), 17-22.
11.
Rabbonaqulovich, C. S. (2022). VENTURE CAPITAL AS AN ECONOMIC
CATEGORY. European International Journal of Multidisciplinary Research and
Management Studies, 2(05), 83-87.
12.
Rabbonaqulovich, C. S. (2021). The role of venture capital in the innovative
development of a transformed economy. ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal, 11(10), 1746-1752.
13.
Rabbonaqulovich,
C.
S.
(2024).
VENCHUR
KAPITALI
SHAKLLANISHINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI.
Economics and Innovative
Technologies
,
12
(5), 22-33.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
166
14.
Chulliyev, S. (2024). INNOVATSION JARAYONLAR BILAN VENCHUR
KAPITALI O ‘RTASIDAGI BOG ‘LIQLIK VA UNGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil
,
2
(5), 67-74.
15.
Чуллиев, С. (2024). O ‘ZBEKISTONDA INNOVATSION TADBIRKORLIK
VA VENCHUR FONDLARINI QO ‘LLAB-QUVVATLASHNING USTUVOR YO
‘NALISHLARI.
Economics and Innovative Technologies
,
12
(3), 1-14.
16.
Latipov, N., Komilova, N., Makhmudov, B., Berdiev, K., Moslemzadeh, M.,
Chulliyev, S., ... & Hamroyev, M. (2024). Econometric modeling and forecasting of
environmental conditions of cities and population health problems: Case study of
Navoi and Zarafshan cities. Macedonian Journal of Ecology and Environment, 26(2),
169-181.
17.
Cho‘lliyev,
S.
(2022).
O
‘ZBEKISTONDA
TRANSFORMATSIYALASHAYOTGAN IQTISODIYOTNING INNOVATSION
RIVOJLANISHIDA VENCHUR KAPITALNING O ‘RNI.
Economics and
Innovative Technologies
,
10
(5), 297-306.
18.
Chulliyev, S. R. (2021). VENCHUR KAPITALI IQTISODIYOTNI
INNOVASION RIVOJLANTIRISH OMILI SIFATIDA.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(10), 596-602.
19.
Чуллиев, С. Р. (2020). СОСТОЯНИЕ ВЕНЧУРНОЙ ИНВЕСТИЦИИ В
УЗБЕКИСТАНЕ.
РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ
,
67
.
20.
Чўллиев, С. Р. (2021). ЎЗБЕКИСТОНДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ
ШАКЛЛАНИШИ.
Scientific progress
,
2
(7), 543-547.
21.
Чўллиев,
С.
Р.
(2020).
ИҚТИСОДИЁТНИ
ИННОВАЦИОН
РИВОЖЛАНТИРИШДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ
ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ.
Иқтисодиётда инновация
,
4
(3).
22.
Чуллиев, С. Р. (2024, October). РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ
РИВОЖЛАНИШИДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ РОЛИ. In
International
Conference on Adaptive Learning Technologies
(Vol. 10, pp. 16-18).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
167
23.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). The Significance of Venture
Capital on the Digital Economy. American Journal of Business Practice, 1(7), 47–52.
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/508
24.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). Scientific-Theoretical Basis of
Venture Capital. American Journal of Business Practice, 1(6), 46–51. Retrieved from
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/252
25.
Чуллиев,
С.
(2024).
ВЗАИМОСВЯЗЬ
ИННОВАЦИОННЫХ
ПРОЦЕССОВ
С
ВЕНЧУРНЫМ
КАПИТАЛОМ
И
ФАКТОРАМИ,
ВЛИЯЮЩИМИ НА ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ. Экономическое
развитие и анализ, 2(5), 67-74.
26.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.
27.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.