MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
195
UILYAM SHEKSPIRNING ’HAMLET’ ASARI: SIYOSIY
BEQARORLIK VA MADANIY TAHLIL
Andijon davlat chet tillari instituti talabasi
Mamasaoliyev Sultonmurod Olimjon o`g`li
E-mail:sultonmurod mamasoliyev01@gmail.com
Ilmiy rahbar:
Muqimjon Axunov Muhammadaminovich
(PHD) Filologiya fanlari bo`yicha falsafa doktori,dotsent
E-mail:muqimjon.axunov@bk.ru
Annotatsiya:
Mazkur tadqiqot Uilyam Shekspirning “Hamlet” asarini
Yevropa madaniyati va siyosiy tarixining o‘ziga xos jihatlarini talqin qiladi. Muallif
Claudiusning hokimiyatni zo‘rlik bilan egallashi, Fortinbrasning tashqi tahdidi va
saroy ichidagi ishonchsizlik kabi elementlarni Uyg‘onish davri Yevropasidagi real
voqeliklar jumladan, Makiavelli qarashlari va qirollik o‘ldirishlari bilan qiyoslab
tahlil qiladi. Asarning zamonaviylikka egaligi esa tarixiy voqealar orqali qat’iy
asoslab beriladi.
Kalit so’zlar:
Uilyam Shekspirning “Hamlet”asari, Elsinor qal'asi, Klavdius,
Norvegiya shahzodasi Fortinbras, Gertruda,
Laertes va Hamletning Dueli,
Annotation:
This research reinterprets William Shakespeare’s "Hamlet" as a
unique reflection of European cultural and political history. The author analyzes key
elements such as Claudius’s violent seizure of power, Fortinbras’s external threat,
and the internal distrust within the royal court by comparing them to real events of
the European Renaissance (including Machiavellian ideas and royal assassinations).
The relevance of the play to modern times is convincingly grounded in its historical
context.
Keywords:
William Shakespeare's Hamlet, Elsinore Castle, Claudius,
Norwegian Prince Fortinbras, Gertrude, Laertes, and Hamlet's Duel.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
196
Аннотация:
Данное исследование переосмысливает произведение
Уильяма Шекспира «Гамлет» как своеобразное зеркало европейской культуры
и политической истории. Автор анализирует такие элементы, как
насильственный захват власти Клавдием, внешняя угроза со стороны
Фортинбраса и недоверие внутри королевского двора, сравнивая их с
реальными событиями эпохи Возрождения в Европе (включая идеи Макиавелли
и убийства монархов). Актуальность пьесы в современном контексте
обоснована через историческую перспективу.
Ключевые слова:
пьеса Уильяма Шекспира Гамлет, Эльсинорский
замок, Клавдий, норвежский принц Фортинбрас, Гертуда, Лаэрт и дуэль
Гамлета.
Hamlet asari boʻyicha qisqacha:
Elsinor qal'asida, sovuq bir tunning sukutida, gvardiyalar o'lik Shoh
Hamletning arvohi tomonidan qorong'ulikni yorib o‘tganini ko'rishadi. Shahzoda
Hamlet, do'sti Horatsio tomonidan qarshillikka uchrasada, bu o‘likni qarshi olishga
qaror qiladi. Arvoh, o‘zining o‘limi haqidagi qorong‘u haqiqatni ochib beradi: Shoh
Hamletning o‘limi unutilgan, zohirida hamma vaqt ular buyuk merosining qora tarixi
to‘g‘risida so‘zlashilgan, ammo uni o‘ldirgan kishi uning ukasi Klavdiusdir. Endi,
Klavdius taxtni qo‘lga kiritib, Shoh Gertruda bilan nikohlanib, xiyonatni va zulmni
taxtga hukmronlik qilish bilan qabul qilgan. Arvoh shahzodaga, adolat izlab borishini
va qasos olishni buyuradi. Hamlet o'zini yo'qotishni boshlaydi Hamlet, arvohning
shikoyatidan keyin, o'zining ichki og'irligini yengishga harakat qilib, mas'uliyatni his
qilib, hammani aldayotganidek, o'zini aqldan ozgan deb ko‘rsatishga qaror qiladi.
Uning bu harakati, mahkama a'zolarini, ayniqsa, Opheliya va uning otasi Poloniusni
jiddiy hayron qoldiradi. Shu bilan birga, Klavdius ham, Hamletning niyatlaridan
shubhalanib, Rosenkrantz va Guildensternni uni kuzatib borishga yuboradi, bu esa
aldanish va jasadli to‘rning to‘siqlari kabi va'dalar bilan to'ldirilgan edi.Bir pyesa
ichidagi pyesa, yashirin gunohni ochadi Hamlet, otasining qotilligini jonlantirgan
pyesani sahnaga qo‘yadi, Klavdiusning reaksiyasini kuzatish uchun. Sahnada,
Klavdiusning yashirin aybi namoyon bo‘lib, arvohning so‘zlari tasdiqlanadi. Hamlet
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
197
shubhalaridan so'ng, uning holati yanada murakkablashadi: ziddiyat va kechikishlar
orasida harakat qilishga qaramay, hal qilishda ikkilanadi. Hamletning ichki azoblari
davom etadi. Hamlet, onasi Gertruda bilan yuzma-yuz uchrashib, bir-biriga qarshi
turli xil fikr bildiradilar. Bu qat'iy qaror, tasodifan Poloniusning o‘limiga olib keladi,
chunki u maxfiy tinglashda edi. Bu voqea saroyni tartibsizlikka olib keladi. Klavdius
esa o‘z hayotini saqlash uchun Hamletni Angliyaga yuborish rejasini tuzadi, aslida u
uni o‘ldirishni maqsad qiladi.Xatolik va qayg‘u Opheliya uchun halokatga aylanadi.
Opheliya, otasining o‘limidan va Hamletning unga nisbatan qilgan yomon
muomalasidan chuqur qayg‘u va iztirobni his etib, aqldan ozadi. Uning bu iztiroblari
oxir-oqibat o‘limiga olib keladi, u suvoqdan cho‘kib, hayotini yo‘qotadi. Bu uning
ukasi Laertesni jahldor qiladi va Klavdius uning nafratini Hamletga qarshi
ishlatadi.Bir o‘limli jang tartibga solinadi. Klavdius va Laertes, Hamletni o‘ldirish
uchun reja tuzishadi. Laertesning qilichi zaharlanadi va zaxiraviy reja sifatida bir
zaharli ichimlik tayyorlanadi. Jang boshlanadi va Hamlet ham Laertes ham
zaharlangan qilich bilan yaralanadi. Onasi tasodifan, Hamletga mo‘ljallangan zaharni
ichadi.Fojianing yakuni kuchayadi. Zahar natijasida Laertes o‘limi oldidan rejaning
hammasini ochib beradi. Hamlet oxirgi nafasida, Klavdiusni o‘ldiradi. Oxirgi so‘zlari
bilan Fortinbrasni taxtning qonuniy merosxo‘ri deb e'lon qiladi. Sahna, sho‘r-morlik
va yuksalgan o'tmishning fojiali oqibatlarini ko‘rsatgan holda, halok bo‘lganlarning
jasadlari bilan qoldiriladi.
"Hamlet"ning Tarixiy va Madaniy Konteksti
Taxminan 1600-yilda, Yelizaveta I davridan Yakob I davriga o‘tish paytida
yozilgan "Hamlet" o‘sha davr Yevropa madaniyatining bir qator muhim jihatlarini
ifodalaydi:
1. Siyosiy noaniqlik:
Asarda merosxo‘rlik va qonuniy hokimiyat haqidagi
tashvishlar aks etadi. Claudiusning akasi qirolni o‘ldirib taxtni egallashi Yevropada
keng tarqalgan siyosiy beqarorlik va noqonuniy hokimiyat qo‘rquvlarini aks ettiradi.
"Hamlet" asarida Yevropa monarxiyalaridagi hokimiyat kurashi, legitimlik tanqisi va
siyosiy fitnalar keng aks etgan. Quyida asar ichidagi siyosiy noaniqliklar konkret
misollar bilan tahlil qilinadi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
198
Taxtni Zoʻrlik Bilan Egallash (Claudiusning Usurpatsiyasi
)
Misollar:
- Claudius, qirol Hamletni (ukasi) zaharlab oʻldiradi va uning xotiniga
(Gertruda) uylanib, taxtni egallaydi.
- Arvohning soʻzlari:
"Meni uxlab yotganimda zaharladi... Mana, mening toza qonim
tomogʻimga yopishib qoldi!" (1-parda, 5-sahna).
Bu voqea Yevropa tarixidagi qirollik oʻldirishlariga (masalan, Angliyada
Richard III) toʻgʻri keladi.
- Siyosiy noaniqlik:
Hokimiyatning qonuniyligi shubha ostiga olinadi. Xalq qirolning toʻsatdan
oʻlimi va yangi hukmdorning kelishi haqida mish-mishlar tarqatadi.
2. Tashqi Tahdidlar: Fortinbrasning Hujum Xavfi
Misollar:
- Norvegiya shahzodasi Fortinbras Daniya chegaralariga hujum qilishni
rejalashtiradi.
- Claudius Fortinbrasning hujumini toʻxtatish uchun unga Polsha yerlarini
berishga majbur boʻladi (2-parda).
- Siyosiy noaniqlik:
Tashqi tahdidlar ichki beqarorlikni kuchaytiradi. Bu Yevropadagi
davlatlararo urushlar (masalan, Angliya-Ispaniya mojarosi) kontekstida koʻrinadi.
3. Saroy Ichidagi Fitna va Ishonchsizlik
Misollar:
- Polonius Hamletni yashirincha kuzatib, Gertruda xonasida parda ortiga
yashirinadi.
- Rosencrantz va Guildenstern Hamletni kuzatish uchun Claudius tomonidan
yollanadi.
- Claudius Laertesga: "Hamletni yoʻq qilish uchun hiyla ishlaylik" (4-parda).
- Siyosiy noaniqlik:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
199
Hokimiyatni saqlash uchun ishonchli odamlar ham xiyonat qiladi. Bu
Makiavelli "Shahzoda" asaridagi "hokimiyat uchun har qanday vosita halol"
gʻoyasini eslatadi.
4. Vorislik Tanqisi: Hamletning Huquqi
Misollar:
- Hamlet qirolning yagona oʻgʻli boʻlsa-da, Claudius taxtni egallaydi.
- Gertruda: "Hamlet, senga Daniya taxti maʼlum vaqtdan keyin beriladi" (1-
parda, 2-sahna).
- Claudius Hamletni Angliyaga oʻldirish uchun yuboradi, chunki u vorislik
daʼvosidan qoʻrqadi.
- Siyosiy noaniqlik:
Vorislik qonunlari (primogenitura) buzilganligi Yevropa monarxiyalaridagi
meros inqirozlarini (masalan, Angliyadagi "Qizil va Oq atirgullar urushi") aks
ettiradi.
5. Xalq Qoʻzgʻoloni Xavfi
Misollar:
- Claudiusning soʻzlari:
"Xalq Hamletni sevadi... Uning harakatsizligi xalq gʻazabini keltirib
chiqarishi mumkin" (4-parda).
- Laertes xalqni boshqarib, saroyga hujum qiladi (5-parda).
- Siyosiy noaniqlik:
Hokimiyatni xalq qoʻllab-quvvatlamasligi Yevropa monarxlarining eng
katta qoʻrquvi edi (masalan, Frantsiyadagi xalq qoʻzgʻolonlari).
6. "Pyesa Ichida Pyesa" Sahnasi: Hokimiyatning Zaifligi
Misollar:
- Hamlet Claudiusni ayblash uchun "Gonzagoni oʻldirish" pyesasini
sahnalashtiradi.
- Claudius pyesani koʻrib, bezovta boʻlib ketadi va: "Yorugʻlik! Men
ketishim kerak!" deb qochadi (3-parda, 2-sahna).
- Siyosiy noaniqlik:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
200
Hokimiyatning haqiqatni yashirishga majburligi (Claudius jinoyatini
yashirish) va teatr orqali haqiqatni fosh qilish usuli.
7. Laertes va Hamletning Dueli: Qonli Yakun
Misollar:
- Claudius Laertesga: *"Zaharlangan qilich bilan duel qil"* (4-parda).
- Yakunda Hamlet, Claudius, Gertruda, Laertes va Horatsio (omon qolgan
yagona shaxs) oʻladi.
- Siyosiy noaniqlik:
Hokimiyatning toʻliq qulashi Yevropa tarixidagi qirolliklar qulashi
(masalan, Shotlandiyada Makbet hukmronligi) bilan parallel.
quyidagi
Xulosa:
“Hamlet” asari nafaqat Yevropa madaniyatining muhim qismlaridan biri,
balki insoniyat tarixidagi eng chuqur falsafiy va axloqiy muammolarni yorituvchi
ijodiy timsollardan biridir. U Uyg‘onish davrida yaratilgan bo‘lsa-da, unda
ko‘tarilgan mavzular – hokimiyat, axloq, insoniy ong va shubha – bugungi kunda ham
dolzarbligini yo‘qotmagan.Asarning turli Yevropa mamlakatlarida turlicha talqin
qilinishi (masalan, Polshada siyosiy yondashuvlar, Skandinaviyadagi zamonaviy
moslamalar) uning madaniy qatlamlarga chuqur singib ketganini ko‘rsatadi. Bu esa
“Hamlet”ning universalligi va har bir davrda o‘z o‘rnini topa olish qobiliyatini
tasdiqlaydi.Mazkur maqola orqali “Hamlet”dagi siyosiy beqarorlik, vorislik inqirozi
va insoniy tanlovlar masalasi tahlil qilinib, uning Yevropa tarixiy-madaniy
kontekstiga qanchalik chuqur bog‘langanligi ko‘rsatildi. Shunday qilib, bu asar har
bir avlodga yangi savollar va muhokamalar uchun imkoniyat yaratishda davom
etmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1. Shakespeare, William. Hamlet. Edited by Harold Jenkins, Arden Shakespeare,
1982.
2. Machiavelli, Niccolò. The Prince. Translated by Peter Bondanella, Oxford
University Press, 2008.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–1_Май –2025
201
3. Greenblatt, Stephen. Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare.
W.W. Norton, 2004.
4. Bloom, Harold. Shakespeare: The Invention of the Human. Riverhead Books, 1998.
5. Neill, Michael. Issues of Death: Mortality and Identity in English Renaissance
Tragedy. Oxford University Press, 1997.
6. Hadfield, Andrew. Shakespeare and Renaissance Politics. Arden Critical
Companions, 2004.
7. Kettle, Arnold. An Introduction to the English Novel: Volume 1. Hutchinson, 1951.
(Hamletga siyosiy yondashuvlar bo‘yicha)
